hospitalis
hospitalis, of a guest, of a host, hospitable
- I Lit.
- A Adj. (class.): illam ipsam sedem hospitalem, in quam erit deductus, publicam populi Romani esse dicet, Cic. Agr. 2, 17, 46: deversorium, Liv. 21, 63 fin.: cubiculum, guest-chamber, id. 1, 58: beneficia, id. 2, 14 fin.: aves, set before a guest, Varr. R. R. 3, 2, 3; cf.: cena Augusti, Plin. 33, 4, 24, § 83: umbra, Hor. C. 2, 3, 10: tessera, which guests gave to the host, Plaut. Poen. 5, 2, 87 (1047) sq.; cf. ib. 5, 1, 25 (954): Juppiter, the patron of hospitality, Cic. Deiot. 6, 18; id. Fin. 3, 20, 66; id. Q. Fr. 2, 12, 3 al.; cf. deus, Plaut. Poen. 5, 1, 25 (954): non dubitavit illud insigne Penatium hospitaliumque deorum ex hospitali mensa tollere, Cic. Verr. 2, 4, 22, § 48: fulmina, of Jupiter hospitalis, Sen. Q. N. 2, 49: caedes, the murder of a guest, Liv. 25, 18, 7: TABVLA, i.e. a municipal decree for the reception of a guest, Inscr. Grut. 456, 1: Theophrastus scribit, Cimonem Athenis etiam in suos curiales Laciadas hospitalem fuisse, Cic. Off. 2, 18, 64; cf.: homo qui semper hospitalissimus amicissimusque nostrorum hominum existimatus esset (shortly before: cum suae partes essent hospitum recipiendorum), id. Verr. 2, 1, 26, § 65: tua illa Venus, id. Cael. 21, 52: tibi hospitale pectus, Hor. Epod. 17, 49: nihil hospitalius mari (Campaniae): hospitalem hostem appellare, Liv. 25, 18, 8: hinc illi nobiles portus Cajeta, Misenus, etc., Flor. 1, 16: appulsus litorum, Plin. 2, 46, 45, § 118.—
- B Subst.
- 1 hospĭtālis, is, m., a guest: injuriae potestatum in hospitales ad visendum venientium, Hipponenses in necem ejus (delphini) compulerunt, Plin. 9, 8, 8, § 26.—
- 2 hospĭtālia, ium, n.
- a Apartments for guests, guest-chambers, Vitr. 6, 10.—
- b On the stage, the two entrances on the right and left for strangers, Vitr. 5, 7.—
- c (Sc. jura.) The dues of hospitality, Liv. 42, 24 fin.—
- II Transf., of things: ut in Fucino lacu invectus amnis, in Lario Addua, etc. ... in Lemanno Rhodanus: hic trans Alpes superiores in Italia multorum milium transitu hospitales suas tantum nec largiores quam intulere aquas evehentes, foreign, i.e. that flow through without mingling, Plin. 2, 103, 106, § 224; 17, 10, 14, § 69. —Hence, adv.: hospĭtālĭter, hospitably, as a guest: invitati hospitaliter per domos, Liv. 1, 9, 9: vocare (opp. hostiliter), id. 6, 26, 3: excipere aliquem, Curt. 7, 6 med.: ingredi ad deos Penates, Just. 8, 3.
si pedes ablui permiserint, hospitio suscepti sunt; aque nimirum pedibus oblatio ~is apud hanc gentem est invitatio
‘~em’ [cf. ], id si forte casu evenerit popularis aurae potius quam praecepti gratia factum, non prodestI Tim. iii 3
fratres [claustri ] erant transeuntibus ~es et benigni
hospitalitatis meritum in Abraham et Loth satis clare ostenditur, qui quum ~es erant angelos hospicio recipere meruerunt
occurrit prior, ~is, et portarius; ducunt ad oracionem juvenem
pro operacione et preparacione meremii ad edificacionemlez ilynges in aula ~i ‥ operanti super aulam ~em ‥ iij s. vj d.
pro operacione et dealbacione in aula ~i ‥ pro emendacione fenestrarum in aula ~i iij s.
in ~em
cum ‥ saga, quibus in ~e utebatur, in mari lavasset, ‥ molestia tactus est
abbatia cum egregio ~i quod fundavit Thurstinus episcopus
xenodochia, i. e. ~ia ‥ in quibus sit cotidiana pauperum et peregrinorum susceptio
ut ‥ des michi stipendia ‥ ut possim edificare ~e magnum juxta S. Sophiam ubi posint hospitari infirme et peregrine . ‥ et cepit edificare hospicium
sciatis ‥ me ‥ fundasse ‥ ~e quoddam ‥ ad sustentamentum ‥ pauperum Christi
pauperibus presbiteris ‥ senio confectis, cecis vel alias corpore impotentibus, ~em [(v. l. ~e ] constituit
est ‥ quoddam ~e ‥ in quo quidem ~i pauperes carentes hospicio debent hospitari
hoc ~e,a nospytalle
hoc jus et feodum istud totum ‥ dedit pauperibus egenis et statuit hoc illis esse ~e
rentale domus, sive ~is, S. Juliani juxta S. Albanum
rex concessit ‥ fratribus leprosis ~is S. Margarete de W. quod habeant ‥ unam feriam apud predictum ~e
vestes ejus ~i leprosorum distribute
domus ~is S. Johannis Baptiste extra novam portam Dublinensem(
Rogerio de M., magistro domus ~is Jerosolomitani, et fratre Garnerio de N., priore domus ~is in Anglia
domino fratri Eliano de Villanova, ‥ sancte domus ~is S. Johannis Jerosolimitani summo magistro, ‥
milites Templi et ~is ‥ Saladinus ‥ decollari precepit
Deo ‥ et S. Johanni Baptiste et ‥ pauperibus ~is Jerusalem
me concessisse ‥ Deo et fratribus sancti ~is Jerusalem ‥ donationes terrarum ‥
~e de Jerusalem tenet ij s.
querelam dilectorum filiorum prioris et fratrum ~is Jerusalem in Hybernia recepimus
Ospitalis(v.
frater R. B., prior ~is S. Johannis Jherusalem in Anglia
R., frater ~is S. Lazari Jerosolim’
magister et fratres hospitalarii ~is S. Lazari Jerusalem in Anglia
detulerunt ‥ fratres ~is S. Jacobi de Alto Passu litteras ‥ capitulo Sarum
habito ‥ concilio virorum prudentium et precipue domus Hospitalis et Templi ac ~is Alemannorum
relicta ‥ ~i Theutonicorum ‥ ac aliis custodia castrorum
- 1. van de gastvriend, van de gast, gasten- [cubiculum; beneficia tegenover gastvrienden; tessera herkenningsteken voor gastvrienden];
- 2. gastvrij, hartelijk [domus; Iuppiter beschermer v.h. gastrecht; cena Augusti; metaf. umbra uitnodigend].
- hospes, of a guest, of a host, hospitable: mensa: domus: cubiculum, guest-chamber, L.: umbra, H.: Iuppiter, patron of hospitality: dii: caedes, of a guest, L.: homo hospitalissimus: Tibi pectus, H.—Plurn. as subst, the dues of hospitality, L.
-
…putavit ; adposuit patellam in qua sigilla erant egregia. iste continuo ut vidit, non dubitavit illud insigne penatium hospitaliumque deorum ex hospitali mensa tollere, sed tamen, quod ante de istius abstinentia dixeram, sigillis avulsis reliquum argentum…
Cicero, in Verrem
-
…per hospites apud externos populos valere opibus et gratia. Theophrastus quidem scribit Cimonem Athenis etiam in suos curiales Laciadas hospitalem fuisse ; ita enim instituisse et vilicis imperavisse, ut omnia praeberentur, quicumque Laciades in villam suam devertisset .…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…, ad servandum genus hominum natura incitantur. Atque etiam Iovem cum Optimum et Maximum dicimus cumque eundem Salutarem, Hospitalem, Statorem, hoc intellegi volumus, salutem hominum in eius esse tutela. minime autem convenit, cum ipsi…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…patellam in qua sigilla erant egregia. iste continuo ut vidit, non dubitavit illud insigne penatium hospitaliumque deorum ex hospitali mensa tollere, sed tamen, quod ante de istius abstinentia dixeram, sigillis avulsis reliquum argentum sine ulla avaritia…
Cicero, in Verrem
-
…palam te interemisset, omnium in se gentium non solum odia sed etiam arma convertisset si veneno, Iovis illius hospitalis numen numquam celare potuisset, homines fortasse celasset. quod igitur et conari occultius et efficere cautius potuit, id…
Cicero, pro Rege Deiotaro
-
…illa in civitate ornatissimus. huius domus est vel optima Messanae, notissima quidem certe et nostris hominibus apertissima maximeque hospitalis. ea domus ante istius adventum ornata sic fuit ut urbi quoque esset ornamento ; nam ipsa Messana, quae…
Cicero, in Verrem
-
…in urbem aut exspectatus ut hospes aut repente ut dominus venerit illum ipsum locum quo venerit, illam ipsam sedem hospitalem in quam erit deductus publicam populi Romani esse dicet at quanta calamitas populi, si dixerit, quantus ipsi quaestus…
Cicero, de Lege Agraria
-
…Philodamus, posteaquam ius suum obtinere non potuit, ut humanitatem consuetudinemque suam retineret laborabat. homo, qui semper hospitalissimus amicissimusque nostrorum hominum existimatus esset, noluit videri ipsum illum Rubrium invitus domum suam recepisse ; magnifice et ornate ,…
Cicero, in Verrem
-
…integerrimi, labem sceleris sempiternam huic facinori tanto tua mens liberalis conscia, tua domus popularis ministra, tua denique hospitalis illa Venus adiutrix esse non debuit. vidit hoc Balbus ; celatam esse Clodiam dixit, atque ita Caelium ad…
Cicero, pro Caelio
-
…uenerunt senatusque paulo ante fidelium sociorum maestus in uestibulo curiae est conspectus, moti extemplo patres uocari eos iam tum hospitaliter magis quam hostiliter iussere. dictator Tusculanus ita uerba fecit quibus bellum indixistis intulistisque, patres conscripti, sicut nunc…
Livy, ab Urbe Condita