impedire

impedire [CL] 1 to restrict the movement of, confine. b (fig.) to entangle, complicate; c (p. ppl.) complicated, awkward. d (w. ref. to tongue or speech) tonguetied (cf. Exod. iv 10). non auro rutilos crines ~ire, non aurea lammina vel gemmis in fronte dependentibus arcem crucis obnubilare Gosc. Edith 49; c1150 non potest ‥ ~ire corpus comitis Leecestrie nisi eum defidaverit xv dies ante (Conventio) Eng. Feudalism 287; componimus a pedica inpedio, -is, et dicitur ‘inpedio’ quasi ‘in pedicam te pono’; et inde inpeditus ‥ et inpedite adverbium et hec inpeditio Osb. Glouc. Deriv. 411; frenis equi ‥ ad pabula nequaquam ~iuntur Gir. TH III 10 p. 150; anima quum in omnibus ‥ corporibus parem quantum ad se habeat potestatem, in aliquibus tamen, mole corporis ~iente, eam exercere non potest Alb. Lond. DG 6. 14; non solvitur, quia impedibilia non simpliciter necessario agunt sed tantum necessitate condicionata, sc. si non ~iantur, et in illis est major vera Duns Ord. II 70.  b ne longis orationibus ratio ~iatur Balsh. AD rec. 2 113; ista sunt que racionem factam de operibus misericordie ‥ ~iunt Ockham Dial. 538.  c siquidem saepe apta interrogatio expedit responsionem, et inepta reddit ~itiorem Anselm (Casus Diab. 27) I 275; misit se in fluvium, non cogitans galeam, non loricam, qua ~itior ibat W. Cant. Mir. Thom. VI 78; ne nusquam nominatis circumscriptivas orationes ubique adhibens ~itiorem et prolixiorem et discenti immemorabiliorem tradat disciplinam Balsh. AD rec. 2 136; differunt autem hec [interrogationes] ab illis, tum quia talium usus et rarior est et ~itior et minus necessarium, tum quia ‥ Ib. 149; cavit etiam prudenter, ne res ~itissima statim ab initio frustraretur Ferr. Kinloss 16.  d ille frater ante visionem istam erat valde simplex, hebes, et ~ite lingue; sed post subtilis effectus est et eloquens J. Furness Walth. 105; sicut Moysi, causanti quod ~icioris lingue fuerit, datus est Aaron qui pro eo loqueretur Gir. SD 76; [frater] ~itioris lingue fuerat Brakelond 124v (v. drasca 1a); accedat igitur hic impedicior / et balbet Moyses in lingua tardior Walt. Wimb. Carm. 147. 2 to obstruct the progress of, hinder, impede: a (person); b (inanim.); c (chesspiece); d (abstr.). 1254 comes marescallus et Johannes de Balliolo, ~iti ad mare per ventum contrarium per duodecim dies, ad nos in Anglia venerunt (AncC III 82) RL II 101; non excusatur si tardius a domicilio recesserit quam expediret, quia, si cicius, commode venire potuisset nec ~iret eum casus fortuitus Bracton 337; 1326 concessimus ‥ eidem W. quod, si contingat ipsum morbo vel senectute vel aut aliqua alia legitima causa ~iri ita quod ad mensam ‥ commode non posset accedere, quod [sic] singulis diebus dum ~itus fuerit ‥ habeat duos albos panes ‥ Reg. Kilmainham 2 (cf. ib. 132: si idem R. senectute, egritudine seu alio justo impedimento detentus seu disturbatus fuerit quominus ‥); 1349 si idem dominus J. senio, invalitudine seu alia causa racionabili ~iatur quominus ad aulam pransurus accedere valeat Ib. 133.  b a796 saepius ad nos currat carta exhortacionis tuae nec eam ‥ exundatio fluminum ullatenus ~iat Alcuin Ep. 60 p. 104; aqua Trentae et fossa ‥ custodiuntur ita ut siquis ~ierit transitum navium ‥ emendare habet per viij libras (Notts) DB I 280ra; aqua non ~itur descendere Bacon Tert. 165.  c a1150 firmum pactum calvi tenent neque sibi noceant. / nam regina non valebit impedire alteram / sui regi deputata velut pro custodia Hist. Chess 515; Ludus Angl. 162 (v. egressus c).  d ab ipso [sc. Deo] enim processit ipsa anima et ad ipsum est reditura, nisi per ejus contemptum fuerit ~ita J. Blund An. 328; tuis in tuo stadio pedibus offendicula offeruntur, que sepe tui cursum amoris ~iunt J. Godard Ep. 221; alia que transitum aeris ad spiritum audibilem ~iunt Bart. Angl. III 18 (v. immittere 7); non ‥ quod ~it sensus ~it et motus Gilb. II 109. 2 (v. excellentia 1d); ut multitudo tunicarum ejus [sc. oculi] non ~iat transitum specierum rerum visibilium Bacon Maj. II 16 (v. diaphanus a); spasmus, i. nervorum contractio voluntarium motum ~iens SB 40; ritus adjecti ‥ ~iunt cursum sermonis sui Wycl. Sim. 51 (v. difficultare a). 3 to impede (an action), hinder or prevent from happening; b (med.); c (log., w. ref. to causation). d to obstruct (light, vision, etc.). os aperit, verba singultibus impediuntur Nig. Paul. f. 50 l. 598; nobiles ‥ ausus nihil eque ~it ut diffidentia Gir. TH intr. p. 5; 1213 eorumdem [sc. paparum] dampnum, si sciero, ~iam RChart 195a (= Conc. Syn. 18); p1280 ~ietur deliberacio (v. deliberabilis); 1300 ne frequens accessus secularium et maxime mulierum contemplacionem inpediat monachorum Ord. Ely 23; s1344 propositum ‥ ~itum (v. de 3b); Christus non ~ivit dominacionem regum Ockham Pol. I 94 (v. 1 dependere 3a); cum ergo de illo pessimo usurario nullum bonum dicere scirent qui affuerunt, et sic sepultura ejus pro tanto ~iretur Latin Stories 123; a1380 vendicionem ‥ ~ient (v. expositio 3); 1409 insolencie clamorose ‥ frequenter ~iunt et perturbant devocionem celebrantis Fabr. York 245; quando semibrevis sola precedit vel sequitur illas figuras, semper imperficit eas, nisi ~iatur per punctum Hothby Cant. Fig. Ve 44.  b discursus ‥ reumatis ‥ digestionem eorum [sc. humorum] ~it Gilb. VII 312. 1; coitus ‥ digestionem ~it Kymer 19 (v. defalcare 2).  c Duns Metaph. V 4 p. 206 (v. impedibilis 2a); ne ejus [sc. saphiri] effectus per inmundiciam portantis ‥ ~iatur Upton 108 (v. immunditia 6).  d noctu candela in eam [laternam] missa ‥ tam lucida ardebat, nullis ventorum flaminibus ~ita, quia ‥ Asser Alf. 104; ‘obscurum documentum’, ut sola intellectus etiam acuti impeditiva; ‘obscura nox’, ut sola visum etiam acutum ~ientia Balsh. AD rec. 2 52; sicut diminucio lucis ~it visum, ita lucis superfluitas ~it visum J. Blund An. 111; ita ‥ quod lux diei lucem ejus [sc. stelle] non ~iret Eul. Hist. I 72. 4 to obstruct, block: a (path, also fig.); b (waterway). a ut omnes paene a via recta avertat ac per invios ~itosque scelerum calles errare faciat Gildas EB 93.  b 1281 ~ivit aquam de cursu suo solito in nocumentum vicinorum SelPlMan 30; 1352 in Alano L. et socio suo operantibus in campo de H. pro cursu aque de Were ~iendo viij s. viij d. Ac. Durh. 553; 1359 per quod rectus cursus aquarum ‥ ~iatur (v. 2 damma); 1507 (v. emunctorium 4). 5 to obstruct in the performance of some action, hinder, impede, or prevent; b (w. inf.); c (w. ab & sb. or gd.); d (w. de or super); e (w. ne, quin, quominus & subj.); f (ellipt.). 798 desideravi ad vos venire . ‥ sed me inpedivit acerbitas febrium Alcuin Ep. 154; c1140 precipio omnibus meis ne aliquis presumat ~ire eis in aliquo Ch. Chester 45 p. 60 (cf. ib. 147: c1162 confirmation: ne eos inquietent aut vexent aliqua re); c1194 prohibeo ne aliquis eos de supradictis libertatibus ~iat vel inquietet Ib. 267; 1339 nec ‥ archiepiscopum ‥ in detencione prelibate corone ‥ ~iemus seu obstaculum aliquod interponemus (v. impetere 6a); si ‥ archiepiscopus esset absens vel infirmus vel alio impedimento legitimo ~itus [? supply ita] quod non posset ‥ coronare regem Ockham Pol. I 169; constituit quedam diaria dari scriptoribus ‥ ne scriptores ~irentur G. S. Alb. I 57 (v. diarium).  b 1234 (v. exterior 4a); 1258 quod, cum hujusmodi alimenta inpediverint ministrari, pro discrecione ordinariorum pena excommunicacionis districtius arceantur Conc. Syn. 580 (cf. ib. 679: 1261 inpedierint); 1268 ne quis ~iat matrimonium solempnizari in facie ecclesie Ib. 764; primus actus [sc. visionis] ~it secundam visionem videri Ockham Quodl. 81; 1416 qui [sc. tannator] ‥ perscrutatores ~ierit persecutari honeste domos artis sue ‥ eadem pena puniatur Doc. Bev. 116.  c [cogitationes] quae ‥ mentem ‥ a bonis quae cogitare debuit ~iunt Bede Hom. II 12. 168 (v. illicere); 1279 ut verum patronum a collacione illius ecclesie ‥ ~iant Conc. Syn. 849; 1460 in laboribus et vigiliis continuis ‥ quorum occasione a suo libro et studio fuit multiformiter ~itus Paston Let. 608; 1460 cavete quod ~iatur omnino a suscipiendo onus testamenti quousque verum et integrum compotum reddiderit de defuncti bonis Ib. 610.  d c1216 prohibeo ‥ ne aliquis eos super dicta libertate ~iat et gravet Ch. Chester 258; 1342 quod quidem manerium idem nunc abbas tenet ‥ et petit judicium si de hoc per dominum regem ~iri vel inde amoveri debeat Cart. Ciren. 130 p. 111; 1364 si per inundacionem maris inpediti fuerint de transitu ad predictas piscarias, ‥ Cart. Cockersand 387.  e c1182 prohibeo firmiter ne quis ballivorum meorum inpediat quin eos libere habere possint Regesta Scot. 217; 1213 juravimus ‥ quod ‥ prefatos archiepiscopum et episcopos non †inpedimus [l. inpediemus] nec faciemus aut permittemus aliquatenus inpediri quominus libere suum exequantur officium RChart 193b (= Conc. Syn. 15); ~it homines ne hoc capere possint Peckham QA 188 (v. impartibilitas 1); quamvis illa situacio colorum in corpore Christi possit se invicem impedire ne omnes videantur, tamen illa diversa situacio non ~it quin aliquis color videatur Ockham Quodl. 365; parvo obice ~iebantur quin ‥ nuncios ‥ eviscerarent G. S. Alb. I 186 (v. eviscerare 1c); 14‥ contra ~ientes ecclesiarum rectores quominus decimas ‥ cariare poterunt [sic] Reg. Brev. Orig. 46b (v. efficialiter).  f totam ‥ noctem ‥ in oracionibus ‥ ducere studebat nisi tantum modicus somnus ~iret Cuthb. Ob. Baedae clx; c1230 †operabatur [l. operabitur] singulis septemanis ‥ nisi per festum inpediatur Cust. Waltham 212v; satis ‥ deforciat qui possessorem uti seisina non permiserit omnino vel minus commode ~iat, presentando, appellando, impetrando Bracton 238. 5 to obstruct, impede (action, process, etc.). b to obstruct or impede the action of. 1313 de summonitore dicunt quod ipse ~ivit officium coronatoris et bona sequestravit Eyre Kent I 97; perpendimus evidenter quantum ~iat intellectus officium vel unius vocabuli semiplena noticia R. Bury Phil. 12. 175.  b quia [apostema] ~it epar et stomacum ‥ mala fit digestio Quaest. Salern. B 86; 1412 (v. disturbium a). 6 (intr.) to be a hindrance. 673 quia diversae causae inpediunt, placuit omnibus ‥ ut ‥ semel in anno congregemur Conc. HS III 120 (= Bede HE IV 5 p. 216); 749 (12c) cunctas tribulationes, quae nocere vel ~ire possunt in domo Dei, omnibus principibus ‥ auferre praecepit CS 178; c1230 si intemperies inpedierit, revertetur in crastino et perficiet Cust. Waltham 202. 7 (leg.) to impede: a (process, suit, or sim.); b (law or sim., or its execution); c (party); d (intr. or absol.). a 1214 faciunt illud appellum versus ipsum pro adnichilando et inpediendo appello suo quod ipse prius fecerat versus eos de inprisonamento et pace regis infracta CurR VII 171; c1220 prefati W. fuit, sicut et oportuit, petitio ~ita Cart. York 7 p. 15; 1279 excommunicacionis vinculo subjacere omnes illos qui literas impetrant a quacumque curia laicali ad ~iendum ecclesiasticorum judicum processum in causis que per sacros canones ad forum ecclesiasticum pertinere noscuntur Conc. Syn. 848; inpeditur eciam assisa si mulieri petenti per assisam obiciatur quod sororem habuit de qua sunt pueri superstites Fleta 295 (cf. Bracton 271b: remanet).  b 1235 nostra intersit eidem comiti vel quibuscumque aliis volentibus predictas treugas ~ire TreatyR I 26; 1275 H. de W. clericus ejusdem vicecomitis execucionem de dicto breve facere recusavit et eam ‥ inpedivit Hund. I 310a; 1279 excommunicantur omnes illi qui maliciose contempnunt exequi mandatum regis de excommunicatis capiendis vel eorum ~iunt capcionem Conc. Syn. 849; s1279 J. archiepiscopus excommunicavit omnes illos qui ~irent statuta sua de Reddinges B. Cotton HA 159; 1302 ad ~iendum et finaliter enervandum execucionem [mandati] Reg. Cant. 620.  c 1268 multum profecto delinquid qui partes ad pacem vel concordiam paratas, maxime pretextu alicujus commodi, nititur inpedire Conc. Syn. 773.  d c1211 semper enim suggeri poterit aliquibus ut appellent et ~iant, quatinus negotia sic protrahantur Gir. Ep. 6 p. 214. 8 (leg.) to disturb or deforce, prevent (someone) from lawful enjoyment of a right; b (w. right as obj.); c (w. ab); d (w. ad. & gd.); e (w. de); f (w. quominus & subj.); g (other constr.). h (pr. ppl. as sb., esp. in final concord) deforciant; cf. ME letter. 1203 ad ecclesiam de W., ‥ cujus advocacionem idem prior clamat ad se pertinere, unde predicti W. et B. eum injuste ~iunt CurR II 231; videndum est quid sit ~ire, ut sciatur differencia inter breve quare impedit et quare non permittit. ~ire autem est ponere pedem in jus alienum quod quis habet in jure presentandi cum quasi seisina et jure quali quali, quia qui impedit quo minus quis uti possit seisina sua vel quasi imponit pedem alteri juri etc. Bracton 247; quibus modis sit disseisina: ‥ item cum manuopere alicujus ~itus per supersticiosam districcionem et hoc de tenemento diu non inpruato vel de tenemento de novo inpruato. si quis vastum suum non prius appruatum redigat in culturam, salva tenentibus et vicinis sufficienti pastura cum libero ingressu et egressu, cum ceperit inpruare, ~itus sit, impeditor pro disseisitore habetur Hengham Parva 7 p. 63–64.  b c1187 ita quod ‥ viridarii comitis ‥ hanc consuetudinem nullo modo diffortiare possint vel ~ire Act. Hen. II II 294.  c 1317 communarios a communa sua inpedivit (v. imparcamentum 3); 1559 navigantes ‥ a licita navigatione ~ire (TR ScotDoc 101/121) Foed. XV 525a.  d 1237 de libertatibus ‥ per quas ~iunt ballivos domini regis ad capiendum teoloneum et alias consuetudines CurR XVI 82; 1379 quidam W. le B. ‥ injuste ~ivit ‥ priorem de H. ad capiendum decimas PlRCP 471 r. 111; 1387 a placea predicta ‥ per predictum R. expulsus et ad proficuum suum in eadem faciendum per predictum R. ~itus extitit Ib. 504 r. 376d..  e 1212 et ideo abbas habeat breve propter reclamacionem Petri ne inpediatur abbas de ecclesia illa CurR VI 196; 1272 quod ‥ E. de seisina sua ~iri debeat (v. debere 7a); 1289 J. de F. capellanus ~ivit dominum regem de tolneto suo Leet Norw. 35; 1337 si contingat nos ‥ de predicto mesuagio ‥ ~iri aut implacitari ita ‥ quod predictus W. de K. aut heredes sui postquam de impedimento illo aut placito ‥ fuerint premuniti Deeds Balliol 22.  f ? 1228 nullum vidit ~ientem quominus idem monachus haberet custodiam ecclesie illius Feod. Durh. 287; cum quis summoneatur quare impedit: ‥ illis qui numquam presentaverint ‥ competit remedium, si fuerint ~iti quo minus presentare possint, per breve quod tale est: breve quare impedit Bracton 246b–247.  g ? 1228 ipse multo ~ivit eos circa libertates suas Feod. Durh. 268; 1356 super possessionem regni ‥ Scocie ‥ a diu fuimus et adhuc sumus ‥ nequissime ~iti (Ch. E. Balliol) Avesb. 132.  h 1234 finalis concordia ‥ inter H. priorem de M., querentem, et G. decanum et capitulum S. Pauli Lond’, ~ientes, de liberis piscariis ipsius prioris in B. E. Ch. S. Paul. 259; 1247 inter eundem abbatem, querentem, et predictum R., ~ientem Cart. Osney IV 161; 12‥ inter R. de T., querentem, et T. Fitz Averay, ~ientem Reg. S. Thom. Dublin 492; si deforcians vel ~iens ad primum diem summonicionis non venerit Bracton 238; tit.; unde [sc. de brevi quare non permittit] videtur quod fere redit in idem breve quare impedit et breve quare non permittit. si autem talis, cum summonitus fuerit, prima die non venerit nec se essoniaverit, aliquando, ante concilium Lateranense, ubi nullum currebat tempus contra presentantes, solent ~ientes attachiari per plegios ‥ et tunc solet omnis solemnitas attachiamentorum observari. nunc autem ex causa et necessitate oportet maturius procedere, quia, cum id quod alias licitum non esset necessitas faciat licitum propter temporis cursum, primo distringatur ~iens Ib. 247–247b; 1315 inter Thomam de L., querentem, et Nicholaam qui fuit uxor Hildebrandi de L., ~ientem, ‥ (Fines Dorset) XVII (Selden Soc. XLI) 36. 9 (leg., w. ref. to action of Quare impedit, i. e. in which right of presentation to a church or sim. is challenged and the presentation blocked): a (trans.); b (w. inf.). c (placitum quare ~it). d (breve de quare ~it). a 1207 T. le M. dat j m. pro habenda assisa ultime presentacionis de ecclesia de W. et sciendum quod R. G. est in misericordia eo quod tulit breve versus eum et Robertum A. quare ipsi inpediunt presentacionem ejus CurR V 56; 1214 G. Gibewin summonitus fuit ad ostendendum quare ipse inpedit presentationem domini regis, contra prohibitionem, ad ecclesiam de T. Ib. VII 144; idem processus habeatur in advocacionibus capellarum ‥ et aliarum domorum que sunt de aliquorum advocacione, sicut in advocacionibus ecclesiarum habetur de presentacionibus inpeditis Fleta 322.  b 1200 Hugo de W. optulit se iiij die versus H. archidiaconum Salopie de placito quare ~it eum presentare idoneam personam ad ecclesiam de W. CurR I 209; 1201 homines de Sanwic’ summoniti fuerunt ad respondendum abbati S. Augustini quare ipsi ~iunt eum presentare ydoneam personam ad ecclesiam S. Petri de S., que vacat ‥ et est de donatione ejus Ib. II 36; 1230 M. abbatissa de R. summonita fuit ad respondendum Rogero W. quare ~it eundem R. presentare idoneam personam ad ecclesiam de S. que vacat etc. et spectat donacio ad predictum R. eo quod eadem abbatissa concessit et tradidit eadem R. manerium de S. BNB II 325.  c 1203 de placito quare ~ierunt ecclesiam S. Laurencii de W. dum idem comes fuit in servitio domini regis CurR II 176; 1206 de placito quare ~it ad ecclesiam de H. Ib. IV 181; 1220 de placito quare ~iunt presentationem ad ecclesiam de D. Ib. VIII 256; vel placitum quare impedit vel placitum super recto Bracton 248; 1259 in assisa ultime presentacionis et in placito quare ~it de ecclesiis vacantibus StRealm I 9.  d 1230 per breve nostrum de quare imp[edit] Entries 502ra; 1285 cum de advocacionibus ecclesiarum non sint nisi tria brevia originalia, viz. breve de recto et duo de possessionibus, sc. ultime presentacionis et quare ~it, ‥ StRealm I 75. 10 f. l. †inpeditus Fleta (ed. 1647) 381 (v. impetus 1b).