impello
impello, I. To strike against, push, drive, smite, strike, reach
a light breeze propelled the craft
- I Lit.
- A In gen. (mostly poet.): cavum conversa cuspide montem Impulit in latus, Verg. A. 1, 82: vocales impellere pollice chordas, to strike, Tib. 2, 5, 3; cf. Ov. M. 10, 145: aequora remis, id. ib. 3, 657; cf.: infidum remis marmor, Verg. G. 1, 254: impellunt animae lintea Thraciae, swell, Hor. C. 4, 12, 2: auras mugitibus, Ov. M. 3, 21; cf.: maternas aures Luctus, Verg. G. 4, 349: sensus, Lucr. 1, 303: colles canoris plausibus, Claud. Cons. Prob. et Olybr. 175: cui patuere Alpes saxa impellentia caelum, Sil. 11, 217: cum fretum non impulit Ister, does not strike, i. e. does not empty into, Luc. 5, 437: impulsum ab eo dextri pedis pollice, Suet. Calig. 57: subitus antennas impulit ignis, Juv. 12, 19.—
- B In partic., with the access. idea of motion, to drive forward, set in motion, urge on, impel (class.): biremes subjectis scutulis impulsas vectibus in interiorem partem transduxit, Caes. B. C. 3, 40, 4: (navem) triplici versu (remorum), Verg. A. 5, 119: puppim remis velisque, Sil. 1, 568: ratem (levis aura), Ov. M. 15, 697: currum, Val. Fl. 6, 6: equum calce, Sil. 7, 697; cf.: cornipedem planta, id. 2, 71: Zephyris primum impellentibus undas, Verg. G. 4, 305: fluctus (ventus), Petr. 114: aequor velis, Tac. A. 2, 23: praemissus eques postremos ac latera impulit, id. ib. 2, 17: utque impulit arma, i. e. brandished, flourished, Verg. A. 8, 3: remos, id. ib. 4, 594: sagittam nervo, to shoot, discharge, Ov. M. 11, 325: semen vehementius urinam impellit, drives down, promotes the discharge of, Plin. 24, 19, 118, § 180: praecipitantem igitur impellamus et perditum prosternamus, give a push to, Cic. Clu. 26, 70; Tac. A. 4, 22: procumbunt orni, nodosa impellitur ilex, is overthrown, thrown down, Luc. 3, 440: impulit aciem, forced to give way, broke, Liv. 9, 40, 9; cf.: hostem primo impetu impulit, id. 9, 27, 9: impulsis hostibus castra cepit, Vell. 2, 70, 1: impulit Vitellianos modica caede, Tac. H. 3, 16: quem (hostem) si inpellere maturasset, id. ib. 4, 34; 78 al.— Designating the limit: in fugam atque in latebras impellere, Cic. Rab. Perd. 8, 22: se in vulnus, Vell. 2, 70 fin.: inque meos ferrum flammasque Penates Impulit, Ov. M. 12, 552: ferrum capulo tenus, Sil. 9, 382: (Aufidus) in aequora fluctus, id. 7, 482; 14, 429: jamque diem ad metas defessis Phoebus Olympo Impellebat equis, id. 11, 270.
- II Trop.
- A To move to a thing; to impel, incite, urge; esp., to instigate, stimulate, persuade (the predom. signif. in good prose); constr. usu. with aliquem in or ad aliquid and ut; less freq. with a terminal adverb, the inf., the simple acc., or absol.
- α Aliquem in aliquid: nisi eum di immortales in eam mentem impulissent, ut, etc., Cic. Mil. 33, 89: hic in fraudem homines impulit, id. Pis. 1, 1; id. Lael. 24, 89; and: in fraudem impulsus, id. Deiot. 12, 32: in sermonem, id. de Or. 2, 89, 363: in plurimas animum audientium species impellere, Quint. 12, 10, 43.—
- β Aliquem ad aliquid (so most freq.): ad quam quemque artem putabat esse aptum, ad eam impellere atque hortari solebat, Cic. de Or. 1, 28, 126: ad veterum annalium memoriam comprehendendam impulsi atque incensi, id. Brut. 5, 19: facile ad credendum, id. Rep. 2, 10: aliquos ad omne facinus, id. ib. 6, 1: ad maleficium, Auct. Her. 2, 21, 34: ad injuriam faciendam, Cic. Fl. 34, 85: ad scelus, id. Rosc. Am. 14, 39: ad bellum, id. Sull. 13, 36: ad crudelitatem, Quint. 8, 3, 85: ad metum, cupiditatem, odium, conciliationem, id. 3, 8, 12 et saep.—
- γ With ut: quae causa nos impulerit, ut haec tam sero litteris mandaremus, Cic. N. D. 1, 4, 7; cf. id. de Sen. 21, 77: Germanos tam facile impelli, ut in Galliam venirent, Caes. B. G. 4, 16, 1; Cic. N. D. 2, 66, 166; id. Rep. 3, 2; id. Fin. 3, 20, 65; Hor. Ep. 2, 2, 51 et saep.—
- δ With a terminal adv.: dum in dubio est animus, paulo momento huc illuc impellitur, Ter. And. 266: impulit huc animos, Luc. 8, 454: voluntates impellere quo velit, Cic. de Or. 1, 8, 30.—
- ε With inf.: fuerunt quos pavor nando capessere fugam impulerit, Liv. 22, 6, 7: quae mens tam dira Impulit his cingi telis? Verg. A. 2, 520; Tac. A. 6, 45; 13, 10: quendam impulit servilem ei amorem obicere, id. ib. 14, 60; Hor. C. 3, 7, 14; Stat. Th. 10, 737; Just. 3, 1, 3; 5, 1, 4; 29, 4, 5.—
- ζ With the simple acc.: ut forte legentem Aut tacitum impellat quovis sermone, to arouse, address, Hor. S. 1, 3, 65; Val. Fl. 4, 486: cum praetor lictorem impellat, Juv. 3, 128: quis modo casus impulit hos, id. 15, 120: vernacula multitudo, lasciviae sueta, impellere ceterorum rudes animos, to instigate, stimulate, Tac. A. 1, 31 Ritter. (Nipperd. implere).—In pass.: (ut) qui audiunt aut impellantur aut reflectantur, Cic. de Or. 2, 77, 312: Bellovacos impulsos ab suis principibus ab Aeduis defecisse, Caes. B. G. 2, 14, 3: vel iratum vel impulsum ab aliis, Quint. 11, 1, 71: hac fama impulsus Chremes ultro ad me venit, Ter. And. 99: impulsus irā ... Quibus iris impulsus, id. Hec. 485: furore atque amentia impulsus, Caes. B. G. 1, 40, 4: hac impulsi occasione, id. ib. 7, 1, 3: Induciomari nuntiis impulsi, id. ib. 5, 26, 2: Cassandrae impulsus furiis, Verg. A. 10, 68 et saep.: quia et initio movendus sit judex et summo impellendus, Quint. 7, 1, 10: cum simul terra, simul mari bellum impelleretur, Tac. Agr. 25; cf.: impulsum bellum, Luc. 7, 5; 7, 330.—
- η Absol.: cui (δαιμονίῳ) sempel ipse paruerit, numquam impellenti, saepe revocanti, Cic. Div. 1, 54, 122: qui nullo impellente fallebant, id. Fl. 8, 20: uno ictu frequenter impellunt (sententiae), Quint. 12, 10, 48.—
- B To overthrow, subdue, destroy (rare): praecipitantem igitur impellamus, et perditum prosternamus, Cic. Clu. 26, 70: miseri post fata Sychaei ... Solus hic (Aeneas) inflexit sensus animumque labantem Impulit, i. e. has completely subdued, Verg. A. 4, 23: impellere ruentem, to destroy completely, Tac. H. 2, 63 fin.: inpulsas Vitellii res audietis, id. ib. 3, 2: inmenso Achaicae victoriae momento ad impellendos mores, Plin. 33, 11, 53, § 149: impulsum bellum, i. e. brought near to a close, Luc. 5, 330: impellens quidquid sibi, summa petenti, obstaret, id. 1, 149: tum leviter est temptatum, ... et nunc maximo temporum nostrorum auctore prope inpulsum, Quint. 3, 4, 2 Spald. N. cr.
➳ part. impulitus Ps. Cypr. Sing. cler. 9.
- 1. (poët.) (aan)stoten, (aan)slaan [pollice chordas de snaren; alqm gladio; portas manu]; ➤ maternas impulit aures luctus Aristaei (Verg.) trof het oor v.d. moeder;
- 2. bewegen, aandrijven, (doen) schudden [navem remis; puppim remis velisque; remos roeien; aequora remis slaan; equum calce; sagittam nervo afschieten; mugitibus auras doen trillen; animum labantem aan het wankelen brengen; legentem storen];
- 3. (metaf.) aandrijven, aanzetten, bewegen, verleiden tot (m. ut; inf.; in m. acc.; ad) [ad facinus; in fraudem; alqm in fugam; alqm ad societatem belli; ad deditionem]; ➤ irā impulsus uit woede;
- 4. (een vijand) doen wijken [hostes; aciem];
- 5. neerwerpen, ten val brengen [hominem clipeo; praecipitantem of ruentem iem. die al valt = een ongelukkige nog ongelukkiger maken; mores in het verderf storten].
催。逼。— in fraudem 騙之。— in spem 使人望。— mores 壞風俗。
Suggest a Translation
See an image
- II. To strike against, push, drive, smite, strike, reach: montem Impulit in latus, V.: inpulsas tentavit pollice chordas, O.: manu portas, V.: Impellunt animae lintea, swell, H.: auras mugitibus, O.: antemnas impulit ignis, Iu.—To break, put to rout, smite: hostem, L.—Fig., to strike, inflict a blow upon: praecipitantem igitur impellamus, give a push to: Solus hic animum labantem Impulit, has mastered, V.: legentem Aut tacitum quovis sermone, disturb, H.—
- IIII. To set in motion, drive forward, move, urge on, impel, propel, wield: biremes subiectis scutulis impulsae, Cs.: Inpulerat aura ratem, O.: Zephyris impellentibus undas, V.: arma, clash, V.: nervo impulsa sagitta, discharged, V.—Fig., to move, impel, incite, urge, induce, instigate, stimulate, persuade: qui nullo impellente fallebant: cum praetor lictorem impellat, Iu.: Bellovacos impulsos ab suis principibus defecisse, Cs.: hac famā inpulsus venit, T.: Indutiomari nuntiis impulsi, Cs.: cum bellum impelleretur, Ta.: eumin eam mentem, ut, etc.: in fraudem obsequio inpelli: plebem ad furorem, Cs.: servum ad accusandum dominum: me, haec ut crederem, T.: alquem, uti eat, S.: Germanos impelli, ut in Galliam venirent, Cs.: animus, huc vel illuc inpellitur, T.: voluntates impellere quo velit: alquos capessere fugam, L.: quae mens tam dira Impulit his cingi telis?V.
-
…suis postulatis atque aequitate condicionum perspecta eum neque suam neque populi Romani gratiam repudiaturum. Quod si furore atque amentia impulsus bellum intulisset, quid tandem vererentur Aut cur de sua virtute aut de ipsius diligentia desperarent Factum eius hostis periculum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…qui alios ipse amabat turpissime, aliorum amori flagitiosissime serviebat, aliis fructum libidinum, aliis mortem parentum non modo impellendo verum etiam adiuvando pollicebatur. nunc vero quam subito non solum ex urbe verum etiam ex agris ingentem numerum perditorum…
Cicero, in Catilinam
-
…sit eis ab inferis excitandus qui etiam non nullos agrestis homines tenuis atque egentis in eandem illam spem rapinarum veterum impulerunt. quos ego utrosque in eodem genere praedatorum direptorumque pono, sed eos hoc moneo, desinant furere ac proscriptiones…
Cicero, in Catilinam
-
…Belgarum dimissis Haeduorum copiis ad eum reverterat facit verba Bellovacos omni tempore in fide atque amicitia civitatis Haeduae fuisse ; impulsos ab suis principibus, qui dicerent Haeduos a Caesare in servitutem redactos omnes indignitates contumeliasque perferre, et ab Haeduis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…fessa, lyrae ; interdum leviter mecum deserta querebar externo longas saepe in amore moras dum me iucundis lapsam sopor impulit alis. illa fuit lacrimis ultima cura meis. Quid mihi tam multas laudando, Basse, puellas mutatum…
Propertius, Elegies
-
…nec frigora quimus usurpare oculis nec voces cernere suemus ; quae tamen omnia corporea constare necessest natura, quoniam sensus inpellere possunt ; tangere enim et tangi, nisi corpus, nulla potest res. Denique fluctifrago suspensae in litore vestis…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…nonnulli equites Romani, qui praesidi causa cum telis erant circum aedem Concordiae, seu periculi magnitudine seu animi mobilitate inpulsi, quo studium suum in rem publicam clarius esset, egredienti ex senatu Caesari gladio minitarentur. Dum haec in…
Sallust, Catilina
-
…sibi ab Cicerone inpositam. Sed isdem temporibus Q. Catulus et C. Piso neque gratia neque pretio Ciceronem inpellere potuere, uti per Allobroges aut alium indicem C. Caesar falso nominaretur. Nam uterque cum illo gravis inimicitias…
Sallust, Catilina
-
…, tu das epulis accumbere divom, nimborumque facis tempestatumque potentem. Haec ubi dicta, cavum conversa cuspide montem impulit in latus ac venti, velut agmine facto, qua data porta, ruunt et terras turbine perflant. Incubuere…
Vergil, Aeneid
-
…usui foret. Igitur P. Umbreno cuidam negotium dat, uti legatos Allobrogum requirat eosque, si possit, inpellat ad societatem belli, existumans publice privatimque aere alieno oppressos, praeterea quod natura gens Gallica bellicosa esset, facile…
Sallust, Catilina