insidiae
insidiae, a snare, trap
they arrange an ambush in the forest
- I Lit
- A Of persons: qui sustinuerant primos impetus insidiarum, Hirt. B. G. 8, 19: equites procedere longius jussi, donec insidiae coorirentur, Tac. H. 2, 24.—
- B Of place: si forte in insidias devenero, Plaut. As. 1, 1, 92 (107): signa aenea in insidiis ponere, Cic. Deiot. 7, 21: milites in insidiis collocare, Caes. B. G. 3, 20: intrare insidias, id. B. C. 3, 38.—Particular phrases.
- α To lay an ambush for any one: insidias dare alicui, Plaut. Mil. 2, 3, 32 (303): facere vitae alicujus, Cic. Q. Fr. 2, 3, 4: ponere vitae alicujus, id. Sest. 18, 41: insidias penitus abstrusas ponere contra aliquem, id. Agr. 2, 18, 49: parare alicui, id. Rosc. Am. 9, 26: tendere, id. Rosc. Com. 16, 46: collocare, id. Mil. 10, 27: comparare, id. Clu. 16, 47: struere, id. ib. 66, 190: componere, Tac. H. 5, 22: compo nere in aliquem, Prop. 2, 32 (3, 30), 19: componere alicui, Tib. 1, 6, 4: disponere, Quint. 4, 2, 48: afferre ovilibus, Calp. Ecl. 1, 40: avibus moliri, Verg. G. 1, 271.—
- β In abl. alone, abl. with ex, or acc. with per, by artifice or stratagem, craftily, insidiously: Marcellus insidiis interfectus est, Cic. Att. 13, 10, 3: per insidias quempiam interficere, id. Dom. 23: per insidias circumvenire, Caes. B. G. 1, 42: non ex insidiis, sed aperte ac palam elaborare, Cic. Or. 12, 38: ex insidiis invadere aliquem, Sall. J. 113, 6.—
- II Trop., artifice, crafty device, plot, snare: nimis insidiarum ad capiendas aures adhiberi videtur, Cic. Or. 51, 170: compositae orationis insidiis fidem alicujus attentare, id. ib. 61, 208: noctis, Verg. G. 1, 426: maris, Val. Fl. 1, 416: post obitum parentis periculo insidiarum subjectus pupillus, Gai. Inst. 2, 181.
qui [Achilles ] ‥ ~iis Paridis post Apollinis simulacrum latentis occisus est
ibidem interfecerunt felonice W. J. jacentes in ~io
hostium multitudo, quam adpropinquare intuebantur in ~iis constituti
horrendas formidabant Sarracenorum ~ias
cum ‥ in silve ipsius ora in ~iis latitassent
Ricardi reditu dux Austricus undique ponit / insidias
rex ‥ Ricardus ‥ incendiis supponens abbathiam de M. propter ~eas ibidem latitantes
cum ‥ Guthlac contra ~ias lubrici hostis saepe certando triumphabat [v. l. triumpharet ]
libera animam meam ab omnibus ~iis inimici
tetendit ei communis adversarius solitas suae malignitatis ~ias
muscas, id est demonum ~ias, ‥ in die judicii non timebit
monemur occulti hostis ‥ cavere ~ias
laquearia ~ias [gl.: ] aeris expellantles enges
regis sibi infecti ~ias vitavit
lesit sacerdotium / hostis sacerdotum, / prestruxit insidias / et insidias falsas / respexerat(
ceperunt ‥ ipsum ‥ contra regem B. et ejus ~ias ‥ protegere
vicecomes ‥ in stratis et viis ‥ custodes tenet et ~ias circumcirca, qui non permittunt aliquos ad ‥ castrum bladum ‥ asportare
~ias nocturnas facere
- 1. hinderlaag: (a) als plaats (schuilplaats om op de loer te liggen); ➤ ex -is consurgere; locus ad -as aptus; milites in -is collocare; (b) (meton.) de in een hinderlaag liggende personen; ➤ ~ cooriuntur komen plotseling tevoorschijn;
- 2. (metaf.) het belagen, listen en lagen, heimelijke aanslag, arglistigheid (van, op, tegen: gen.); ➤ per -as of (ex) -is op sluwe wijze; -as alci facere, parare, tendere, ponere; in -as incidere; ~ caedis heimelijke uitvoering; ~ noctis misleiding v.d. nacht.
Guet. Fleta lib. 2. cap. 4. § 3. de Officio Marescalli :
Insidias autem nocturnas non tenetur facere, sed singulis noctibus in crepusculo Insidias assedebit, et in aurora levabit, etc.
Item tenetur(capicerius) dictam ecclesiam custodire et custodias seu Insidias facere de die et de nocte bene et debite, prout alii capicerii civitatis Aurelianensis faciunt.
Agait, et fait apensé. Gloss. Gr. Lat. :
- SED-, a snare, trap: non lupus insidias explorat, V.: caprum Excipere insidiis, V.—In war, an ambush, ambuscade: signa aenea in insidiis ponere: insidias intravisse, Cs.: eius vitae a me insidiae positae: insidiae tenduntur alcui: Miloni insidias conlocare: ex insidiis petere, L.: locum insidiis conspeximus, for a secret attack, V.—Fig., artifice, crafty device, plot, snare: Insidias nostrae fecit adulescentiae, T.: nimis insidiarum ad capiendas aurīs adhiberi videtur: noctis, V.—In abl.or in phrases with per or ex, by artifice, by stratagem, craftily, insidiously: insidiis circumventi, S.: Marcellus insidiis interfectus est: fraude et insidiis circumventus, L.: per insidias circumveniri, Cs.: ex insidiis.
-
…iam cum hoste nullo impediente bellum iustum geremus. sine dubio perdidimus hominem magnificeque vicimus, cum illum ex occultis insidiis in apertum latrocinium coniecimus. quod vero non cruentum mucronem, ut voluit, extulit, quod vivis nobis egressus…
Cicero, in Catilinam
-
…qui bellum populo Romano facere possit. omnia sunt externa unius virtute terra marique pacata domesticum bellum manet, intus insidiae sunt, intus inclusum periculum est, intus est hostis. cum luxuria nobis, cum amentia, cum scelere…
Cicero, in Catilinam
-
…peteret et domum pervenire properaret, fecerunt ut consimilis fugae profectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cognita insidias veritus, quod qua de causa discederent nondum perspexerat, exercitum equitatumque castris continuit. Prima luce, confirmata re…
Julius Caesar, Gallic War
-
…tribueret aut ipsos despiceret. Se ita a patribus maioribusque suis didicisse, ut magis virtute contenderent quam dolo aut insidiis niterentur. Quare ne committeret ut is locus ubi constitissent ex calamitate populi Romani et internecione exercitus nomen caperet aut…
Julius Caesar, Gallic War
-
…legati ultro citroque inter eos mitterentur, Ariovistus postulavit ne quem peditem ad conloquium Caesar adduceret vereri se ne per insidias ab eo circumveniretur ; uterque cum equitatu veniret alia ratione sese non esse venturum. Caesar, quod neque conloquium…
Julius Caesar, Gallic War
-
…cui sit Apulia attributa, quis habeat Etruriam, quis agrum Picenum, quis Gallicum, quis sibi has urbanas insidias caedis atque incendiorum depoposcerit. omnia superioris noctis consilia ad me perlata esse sentiunt ; patefeci in senatu hesterno die…
Cicero, in Catilinam
-
…pestis verum etiam stirps ac semen malorum omnium. etenim iam diu, patres conscripti, in his periculis coniurationis insidiisque versamur, sed nescio quo pacto omnium scelerum ac veteris furoris et audaciae maturitas in nostri consulatus tempus erupit .…
Cicero, in Catilinam
-
…carpere palmis, oscula et alterna ferre supina fuga. ille sub extrema pendens secluditur ala et volucres ramo summovet insidias. iam Pandioniae cessit genus Orithyiae a dolor ibat Hylas, ibat Hamadryasin. hic erat Arganthi Pege sub vertice…
Propertius, Elegies
-
…, si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Neque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni. Neque illi tamen ad cavendum dolus aut astutiae deerant. Namque a principio consulatus sui multa pollicendo…
Sallust, Catilina
-
…Cethego atque Lentulo ceterisque, quorum cognoverat promptam audaciam, mandat, quibus rebus possent, opes factionis confirment, insidias consuli maturent, caedem, incendia aliaque belli facinora parent sese propediem cum magno exercitu ad urbem accessurum. Dum…
Sallust, Catilina