mando
mando, to put in hand, deliver over, commit, consign, intrust, confide, commission
mando2, to chew, masticate
Caesar commanded the soldiers to approach Ariovistus
they took their chances on flight
- I Lit.
- α Alicui aliquid: tibi de nostris rebus nihil sum mandaturus per litteras, Cic. Fam. 3, 5, 1: praeterea typos tibi mando, id. Att. 1, 10, 3: si quid velis, huic mandes, Ter. Phorm. 688: L. Clodio mandasse, quae illum mecum loqui velles, Cic. Fam. 3, 4, 1: alicui mandare laqueum, to bid go and be hanged, Juv. 10, 57.—With ellipsis of dat.: tamquam hoc senatus mandasset, Cic. Verr. 2, 4, 39, § 84: excusationem, Suet. Oth. 6: haec ego numquam mandavi, Juv. 14, 225.—
- β With ut or ne: Voluseno mandat, ut, etc., Caes. B. G. 4, 21: mandat ut exploratores in Suebos mittant, id. ib. 6, 10, 3: Caesar per litteras Trebonio magnopere mandaverat, ne, etc., id. B. C. 2, 13.—
- γ With simple subj.: huic mandat, Remos reliquosque Belgas adeat, Caes. B. G. 3, 11.—
- δ With object-clause: mandavit Tigranen Armeniā exturbare, Tac. A. 15, 2: non aliter cineres mando jacere meos, Mart. 1, 88, 10.—
- ε Impers. pass.: fecerunt ut eis mandatum fuerat, Vulg. Gen. 45, 21.—
- II Transf.
- A In gen., to commit, consign, enjoin, confide, commend, intrust any thing to a person or thing: ego tibi meas res mando, Plaut. Cist. 4, 2, 54 (724): bona nostra haec tibi permitto et tuae mando fidei, Ter. And. 296: ludibrio habeor ... ab illo, quoi me mandavisti, meo viro, Plaut. Men. 5, 2, 32 (784): (adulescens) qui tuae mandatus est fide et fiduciae, id. Trin. 1, 2, 80 (118); 91 (129); 99 (137): aliquem alicui alendum, Verg. A. 3, 49: alicui magistratum, Caes. B. C. 3, 59: honores, Cic. Verr. 2, 4, 37, § 81: filiam viro, to give in marriage, Plaut. Men. 5, 2, 32 (784): aliquem aeternis tenebris vinculisque, Cic. Cat. 4, 5, 10: se fugae, to betake one's self to flight, Caes. B. G. 2, 24: fugae et solitudini vitam suam, Cic. Cat. 1, 8, 20: semen terrae, i. e. to sow, Col. 1, 7, 6: hordea sulcis, Verg. E. 5, 36: corpus humo, to bury, id. A. 9, 214: aliquid memoriae, Cic. Quint. 6, 24: litteris, to commit to writing, id. de Or. 2, 12, 52: scriptis actiones nostras, id. Off. 2, 1, 3: historiae, id. Div. 2, 32, 69: monumentis, id. Ac. 2 (Luc.), 1, 2: fruges conditas vetustati, to keep for a long time, to suffer to grow old, id. N. D. 2, 60, 151: Alcibiadem interficiendum insidiis mandare, Just. 5, 2, 5.—Absol.: Claudio mandante ac volente (opp. invito), Vop. Aur. 16, 2.—
- B To charge a person to announce something, to send word to a person or place only poet. and in post-Aug. prose): mandare ad Pisonem, noli, etc., Suet. Calig. 25: mandabat in urbem, nullum proelio finem exspectarent, sent word, Tac. A. 14, 38: ferre ad nuptam quae mittit adulter, quae mandat, Juv. 3, 46: senatui mandavit, bellum se ei illaturum, Eutr. 5, 5: consulantes, si quid ad uxores suas mandarent, Flor. 3, 3, 6.—P. a. as subst.: mandā-tum, i, n., a charge, order, commission, injunction, command.
- A In gen.: ut mandatum scias me procurasse, have performed the commission, Cic. Att. 5, 7, 3: hoc mandatum accepi a Patre, Vulg. Joh. 10, 18.—More freq. in plur.: omnibus ei de rebus, quas agi a me voles, mandata des, velim, Cic. Fam. 3, 1, 2: dare mandata alicui in aliquem, id. ib. 3, 11, 5: dare alicui mandata, ut, etc., id. Phil. 6, 3, 6: accipere ab aliquo, id. ib. 8, 8, 23: persequi, to perform, execute, fulfil, id. Q. Fr. 2, 14, 2: audire, id. Phil. 6, 4, 10: alicujus exhaurire, id. Att. 5, 1, 5: exponere in senatu, id. de Or. 2, 12, 49: exsequi, id. Phil. 9, 4, 9; Sall. J. 35, 5: facere, Plaut. As. 5, 2, 64 (914); id. Bacch. 3, 3, 72 (476): perficere, Liv. 1, 56: efficere, Sall. J. 58: facere, Curt. 7, 9, 17: deferre, to deliver, Cic. Att. 7, 14, 1: perferre, id. Q. Fr. 3, 1, 5, § 18: neglegere, to neglect, not perform, Ov. H. 16, 303: fallere, id. M. 6, 696: haec mandata, Liv. 21, 54, 4: legatis occulta mandata data sint, ut, Just. 34, 1, 5.—Poet., with inf.: producetque virum, dabit et mandata reverti, and enjoin him to return, Ov. H. 13, 143.—
- B Esp. as legal term.
- 1 A commission constituting a mutual obligation; hence, in gen., a contract: mandatum constitit, sive nostra gratia mandamus, sive alienā: id est, sive ut mea negotia geras, sive ut alterius mandem tibi, erit mandati obligatio, et invicem alter alteri tenebimur, Gai. Inst. 3, 155 sqq.: itaque mandati constitutum est judicium non minus turpe, quam furti, i. e. for breach of contract, Cic. Rosc. Am. 38, 111: actio mandati, an action for the non-performance of a contract, Dig. 17, 1, 8, § 3.—
- 2 An imperial command, mandate, Plin. Ep. 10, 110, 1; Traj. ap. Plin. Ep. 10, 111: principum, Front. Aquaed. 3.—Esp. of the secret orders of the emperors: (Galba) mandata Neronis de nece sua deprenderat, Suet. Galb. 9; id. Tib. 52: occulta mandata, Tac. A. 2, 43: fingere scelesta mandata, id. ib. 2, 71; 3, 16; id. H. 4, 49.—
- C In eccl. lang., the law or commandment of God: mandatum hoc, quod ego praecipio tibi hodie, non supra te est, Vulg. Deut. 30, 11: nec custodisti mandata, id. 1 Reg. 13, 13: maximum et primum mandatum, id. Matt. 22, 38.
- I Lit. (class.): animalia alia sugunt, alia carpunt, alia vorant, alia mandunt, Cic. N. D. 2, 47, 122: asini lentissime mandunt, Plin. 17, 9, 6, § 54; Col. 6, 2, 14.—Poet.: (equi) fulvum mandunt sub dentibus aurum, i. e. champ, Verg. A. 7, 279: tristia vulnera saevo dente, i. e. to eat the flesh of slaughtered animals, Ov. M. 15, 92.—In part. perf.: mansum ex ore daturum, Lucil. ap. Non. 140, 14; Varr. ib. 12: omnia minima mansa in os inserere, Cic. de Or. 2, 39, 162: ut cibos mansos ac prope liquefactos demittimus, Quint. 10, 1, 19.—
- II Transf., in gen., to eat, devour (mostly poet. and in post-Aug. prose): quom socios nostros mandisset impiu' Cyclops, Liv. Andr. ap. Prisc. p. 817 P.; Enn. ap. Prisc. p. 683 P. (Ann. v. 141 Vahl.): apros, Plin. 8, 51, 78, § 210: Diomedes immanibus equis mandendos solitus objectare advenas, to throw to them for food, Mel. 2, 2.—Poet.: mandere humum (like mordere humum), to bite the ground, said of those who fall in battle, Verg. A. 11, 669; so, compressa aequora, Val. Fl. 3, 106: corpora Graiorum maerebat mandier igni, to be consumed, Matius in Varr. L. L. 6, § 95 Müll.
- a glutton, gormandizer: mandonum gulae, Lucil. ap. Non. 17, 16; cf. manduco.
eduli, voratores, ‥ ~ones, mandoces
gulonus, gluto, edulus, ‥ ~o, mandox, pransor
~o, G.glutun
➳ forme dépon. mandor : Prisc. Gramm. 8, 29.
- 1. kauwen, bijten op (m. acc.) [omnia minima helemaal fijnkauwen; frena; humum in het stof bijten];
- 2. (v. vuur) verteren [corpora].
- 1. toevertrouwen, overdragen, overlaten [alci magistratum; honores; filiam viro tot vrouw geven; alqm aeternis tenebris; scriptis; alqd litteris iets opschrijven; fruges vetustati oud laten worden; corpus humo begraven; se fugae vluchten; vitam fugae zijn heil in de vlucht zoeken; alqd animis, mentibus iets inprenten; alqd memoriae iets in zijn geheugen prenten of aan het nageslacht overleveren];
- 2. opdragen; bevelen, gelasten (m. dat.; de; ut; ne; conj.; inf.; aci.; afh. bijzin) [excusationem proximis]; ➤ res mandata opdracht;
- 3. laten berichten.
命。令。託付。交付。 — ei honores 陞其高位。— magistratum 陞官。— curam rei 委其辦事。— eum in ultimas terras 棄之于世涯。— se fugae 始逃。— suam vitam solitudini 避靜。屈己。歸隱。— humo vel tumulis eum 埋葬彼。— semina terrae 撒種。— id litteris 記載。記錄。— id memoriae 記上。— eum vinculis 監禁之。上鎍。— filiam viro 給女出嫁。
Suggest a Translation
See an image
- manus+2 DA-, to put in hand, deliver over, commit, consign, intrust, confide, commission: Bona nostra tuae fidei, T.: Hunc mandarat alendum regi, V.: his magistratūs, Cs.: novo homini consulatus mandatur, S.: fugae sese, betake himself to flight, Cs.: vitam istam fugae solitudinique: me humo, bury, V.: Fortunae cetera, O.: litteris, commit to writing: (fruges) conditas vetustati, i. e. suffer to grow old: senilīs iuveni partīs, H.—To send word, pass the word, enjoin, commission, order, command: ita mandatum est: haec, Iu.: siquid velis, Huic mandes, T.: L.Clodio mandasse, quae illum mecum loqui velles: Fortunae mandare laqueum, bid go and be hanged, Iu.: ut exploratores in Suebos mittant, Cs.: mandat, quibus rebus possent, opes confirment, S.: huic mandat, Remos adeat, Cs.: mandat fieri sibi talia, V.
- MAD-, to chew, masticate: dentibus manditur cibus: (equi) fulvum mandunt sub dentibus aurum, i. e. champ, V.: tristia saevo Volnera dente, i. e. the flesh of slaughtered animals, O.—To eat, devour: membra, V.: humum, to bite the ground, V.—Fig., to gnaw, lay waste: rostra ipsa.
-
…patriae querimoniam detester ac deprecer, percipite, quaeso, diligenter quae dicam, et ea penitus animis vestris mentibusque mandate. etenim si mecum patria, quae mihi vita mea multo est carior, si cuncta Italia, si omnis…
Cicero, in Catilinam
-
…causa non esset, ad eum mittere, et una M. Metium, qui hospitio Ariovisti utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo…
Julius Caesar, Gallic War
-
…petere vellent. Ea re permissa diem concilio constituerunt et iure iurando ne quis enuntiaret, nisi quibus communi consilio mandatum esset, inter se sanxerunt. Eo concilio dimisso, idem principes civitatum qui ante fuerant ad Caesarem reverterunt petieruntque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare refer inquis ad senatum ; id enim postulas et, si hic ordo placere sibi decreverit te ire in exsilium…
Cicero, in Catilinam
-
…transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant. Simul eorum qui cum impedimentis veniebant clamor fremitusque oriebatur, aliique aliam in partem perterriti ferebantur. Quibus omnibus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…partem pervenit quae nondum flumen transierat. Eos impeditos et inopinantes adgressus magnam partem eorum concidit ; reliqui sese fugae mandarunt atque in proximas silvas abdiderunt. Is pagus appellabatur Tigurinus ; nam omnis civitas Helvetia in quattuor pagos divisa est…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ita ut iussi deducantur isti. Faciam. At diligenter. Fiet. At mature. Fiet. Satin hoc mandatum est tibi Ah Rogitare quasi difficile sit. Utinam tam aliquid invenire facile possis Phaedria Quam hoc peribit. Ego…
Terence, Eunuchus
-
…intempesta cum paucis in Manliana castra profectus est. Sed Cethego atque Lentulo ceterisque, quorum cognoverat promptam audaciam, mandat, quibus rebus possent, opes factionis confirment, insidias consuli maturent, caedem, incendia aliaque belli facinora parent…
Sallust, Catilina
-
…Catilinae coniuratione, quae quoque modo audierat, compluribus narravit. Ea res in primis studia hominum accendit ad consulatum mandandum M. Tullio Ciceroni. Namque antea pleraque nobilitas invidia aestuabat et quasi pollui consulatum credebant, si eum quamvis…
Sallust, Catilina
-
…arcanaque fata, dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo, alma, viros. Foliis tantum ne carmina manda, ne turbata volent rapidis ludibria ventis ; ipsa canas oro. Finem dedit ore loquendi. At, Phoebi…
Vergil, Aeneid