ordinare

ordinare [CL] 1 to order in rows. Cherubin ‥ i. angelorum praesidium arcendis spiritibus malis super rumpheam flagranciam ~atum est Comm. Cant. II 9; ut ‥ acies castrorum ~ata ‥ ab hostibus irrumpi nequeat vel turbari Bald. Cant. Serm. 22. 23. 542; secundum primitivam tamen ludi adinventionem pedites in secunda linea scaccarii ~abuntur, dignioribus personis in prima linea dispositis Neckam NR II 184; [sex] ova non in longum ~ans sed terna super mensam per ordinem duplicans, uno ordine tria, que sex faciunt Gir. GE II 37; ~atis stipendiariis et gente armigera seorsum a latere G. Hen. V 25. 2 to set in a particular place, arrange. damus licentiam ‥ ad unum librum ambos ~are Ælf. CH I pref. 2; videamus quomodo prudens cellerarius soleat ~are dolia in cella vinaria. siquidem juxta ostium illud ponit dolium in quo est debilissimum vinum. ‥ in angulo illud ponitur dolium in quo continetur pretiosissimum vinum Simil. Anselmi 194; in quorum primo Ivonem supradictum ‥ introduxit et me in sequentibus loquentem secum ~avit W. Dan. Ailred 32; caritas ‥ ~at agmina virtutum in stationibus suis Bald. Cant. Serm. 22. 23. 542; plicari non potest nisi quando tres super unam sillabam ~antur Hauboys 254; milites ‥ ante ostium camere lampadem ardentem ~abant Gesta Rom. 1; 1387 stokf[issh’] ~atorum in domo stauri regis (v. couchatio). 3 to put in order, impose order upon, regulate. b (p. ppl. as adj.) well-ordered, disciplined. c (phil.,potentia ~ata, dist. from absoluta). per tria ~atur anima: per cogitationem bonam, per sermonem rectum, per opus justitiae Ps.-Bede Collect. 47; continuam Anglorum historiam ~averim post Bedam vel solus vel primus W. Malm. GR V 445; exclusimus ‥ eos ‥ qui has passiones nec ~are nec moderari possunt aut nolunt Ailr. Spir. Amicit. III 55. 686; ~a sic constructionem Gros. Hexaem. proem. 8; unisoni aut toni secundum numerum ~atum ordine debito Garl. Mus. Mens. 12. 8; totam noctem cum uxore et familia domum disposuit et ~avit Latin Stories 92; figura est representacio vocis sive soni in aliquo modorum ~ate Hauboys 184. 8.  b ~atus, gehaeplice GlC O 252; expone ‥ quomodo apes ‥ nascantur vel ‥ rei ‥ publicae ~atissimam dispositionem Alcuin Dogm. 164B; tam ~ati exercitus laus ad prelatorum redundat gloriam W. Malm. GR IV 372; ~ata quadam et indeficiente vivacitate Gir. TH II 3; suspiria ‥ ~ata et non angustiosa Gilb. II 114. 2; aer magis ~atos poros habet quam aqua vel vitrum T. Sutton Gen. & Corrupt. 72; 1448 glossa ~ata (v. glossa 4a).  c Deus nihil potest facere de potencia absoluta nisi quod facit de potencia ~ata Ockham Pol. III 14; potencia absoluta est potencia, sed deficit potencia respective que ponit, et agens posse facere productibile, et illud posse esse; et illud vocatur potencia ~ata. alii dicunt quod omne quod Deus potest facere de potencia ~ata potest facere de potencia absoluta, et econtra, et solum que ordinavit fieri de potencia ~ata potest facere Wycl. Log. II 134. 4 to provide a rule for, rule (a monastic house). contigit eam suscipere etiam construendum sive ~andum monasterium Bede HE IV 23 p. 254; damus ‥ facultatem plenariam ‥ ~andi domum suam in interioribus et exterioribus Feod. Durh. liv. 5 (w. de) to make arrangements concerning, to dispose of, deal with. b (w. pro) to arrange for, use as. 1262 inde ut de re propria pro sua voluntate disposuit et ~avit Cl 188; 1277 de eisdem [sc. omnibus bonis suis] ~are et disponere MGL III 450; 1294 suspendit ‥ totam familiam camere et capellanos, et vult ~are de ea Reg. Carl. I 30; dominus ‥ potest de ea [sc. veste] ad suum libitum ~are Ockham Pol. I 322; uxor tua est meretrix et de morte tua ~avit G. Roman. 102 (94); 1417 volens de bonis meis ‥ salubriter ~are Reg. Cant. II 126.  b 1361 pondera ‥ pro monetis nostris ‥ ~ata Foed. VI 308; rex Willelmus de Normannia rediens cum primo magnam aulam Westmonasterii aspexisset, dixit eam debite magnitudinis dimidia parte carere, qua de causa ipsam aulam proposuerat ~asse pro camera Knighton I 106; 1383 nullus eorum lavant [sic] pannos in le Smithborn, que ~atur pro cervisio et pane faciend’ sub pena xl d. solvend’ Hal. Durh. 176; iste numerus custodum habetur sine principali exercitu et sine scalis ~atis pro prelio Itin. Mand. 102; 1412 magistri ‥ pro eorundem vendicione ‥ ~ent StatOx 2; 1442 volo quod executores mei ~ant pro una tumba de alebastro sive marmore secundum statum meum Reg. Cant. II 628. 6 to put in train, carry out. si quis autem pro morte heretici missam ~avit ‥ penitentiam ‥ egerit Theod. Pen. I 5. 13; [formula] ad quam et mores tuos dirigere et necessaria religioni possis exercitia ~are Ailr. Inst. Inclus. 1; ad ~andum et faciendum mandatum domini regis MGL II 75. 7 to prepare, arrange. 798 nunc velim te properare in patriam et ~are puerorum lectiones Alcuin Ep. 161; s1298 Bonefacius papa ~avit pacem inter reges Francie et Anglie Ann. Exon. 17v; 1369 videant cursum aque ‥ et ~ent rectum cursum ad currendum ubi minus dampnum fuerit Hal. Durh. 85; 1439 in ‥ ablacione lapidum pro prato ~ando Ac. Durh. 409; 1453 ad facienda et ~anda omnimoda brevia de execucione vel aliter reginam tangencia in scaccario regis (DL Ac. Var.) JRL Bull. XL 414. 8 a (w. ad & acc.) to prepare or intend for. b (w. dat.) to bequeathe to. a universum ~atur ad unum principem sicut exercitus ad ducem Ockham Quodl. 305; 1370 in expensis nunciorum ~atorum ad mittendum in Francia et ad curiam Romanam ExchScot 356; 1380 pro duabus navibus emptis ad usum regis et ~atis ad mare contra piratas Anglie et predones Ib. 651; 1412 per solucionem factam ‥ ambassatoribus ~atis ad Franciam Ib. 164.  b 1452 proviso ‥ quod se non intromittant de bonis meis per me in vita mea ~atis communi librarie Londonie MunAcOx 652. 9 to arrange, undertake, decide on; b (w. inf. or acc. & inf.); c (w. dat & inf.) to arrange for someone to; d (w. quod & fut. indic.); e (w. ut or quod & subj.). venit ‥ rex quadam die ad monasterium ut aedificiorum structuram per se ipsum ~aret; mensus ‥ est ‥ fundamenta monasterii propria manu Wulf. Æthelwold 12; coacto ‥ concilio, multa ecclesiasticarum et secularium rerum ~ata negotia W. Malm. GR V 417.  b 1262 rex ‥ ~avit dictum festum apud Cantuariam celebrare Cl 181; 1300 parliamentum ‥ teneri ~avimus Lit. Cant. I 1; 1328 cum ‥ magnatibus ‥ regni colloquium habere ~avimus Conc. II 545a; solempne hastiludium ‥ fieri ~avit Avesb. f. 79; consilium generale celebrari ~arunt Ad. Usk 5; rex ~avit te et me interficere Eul. Hist. Cont. 379.  c 1324 quum ‥ archiepiscopus ‥ tibi ‥ ecclesiam nostram ‥ ~averit visitare Lit. Cant. I 133.  d Dominus ‥ ita ~avit quod penam quam hic pro peccatis suis debuit sustinere, sustinebit in purgatorio T. Chobham Praed. 34; 1225 ~avit ‥ episcopus quod ‥ rector ‥ respondebit Dryburgh 27.  e quibus regalis discrecio politica viros nobilitate preditos ut in ipsorum regimen et tutelam preessent et ut ab hostili incursu defenderent ~avit Ps.-Elmh. Hen. V 46; 1549 constituit, decrevit, et ordinavit quod ‥ omnes ‥ eisdem legi et consuetudini subjaceant Conc. Scot. II 111. 10 to ordain, decree, decide, institute; b (w. God or sim. as subject). 832 constituit elemosinam quam cotidie fieri praecepit ‥. ‥ de facienda aut negligenda istam elemosinam a me ~atam CS 402; intererant ‥ Angli atque Mercii, sive in Anglica scola a superioribus Anglorum regibus Rome ~ata constituti, sive ab ipsa Anglia recenter adventicii V. Kenelmi B 81v. 1; sic amicitiam quam natura instituit, quam roboravit usus, legis auctoritas ~avit Ailr. Spir. Amicit. I 61. 668; 1266 prout in principio dicti operis per consilium domini regis fuit ~atum ExchScot 31; sola persona ‥ pro omnibus ~abit, que cum se ipsa discordare non potest Mod. Ten. Parl. 381.  b c804 dies sunt pauci laboris nostri ‥ ejus ordinatione, qui ~at diem aeternum Alcuin Ep. 310; suavissime ‥ opinionis illius odor ‥ Deo ~ante cepit emanare V. Birini 4; Deus ‥ ab ipsa mundi constitutione sic previderat, sic ~averat Ailr. Serm. 38. 12; constituit Spiritus Sanctus certum tempus quo id faciamus et ‥ observationes in ecclesia fieri ~avit Id. Inst. Inclus. 11 p. 647; scriptura sancta per Deum ~ata est ad gubernaciones et omnes actus hominum dirigendos in ipsum J. Bury Glad. Sal. 577. 11 to appoint. b (w. double acc. or sim.) to appoint someone as. audivi quia quosdam de vestris abbatibus concessistis regulari electioni ~ari Anselm (Ep. 248) IV 158; cancellarium procurabat in curia ~ari J. Sal. Thom. 6; canonicus regularis efficitur, et postmodum factus omnibus vite speculum a canonicis supprior ~atur Meaux I 333; mala enim promocio, quando homo ~at festucam ubi poneret columpnam Gascoigne Loci 56; 1444 residuum vero bonorum meorum ‥ do et lego Agneti uxori mee, Johanni filio meo, Willelmo Bakton, et Johanni Damme de Sustede, quos ~o et constituo executores hujus testamenti mei Paston Let. 12; 1467 in feodo Rogeri Radcliff, clerici, quem supradicta domina Elizabeth, regina Anglie, ~avit, fecit, et constituit cancellarium suum (TRBK) JRL Bull. L 453.  b a1235 alios eorum latomos, alios carpentarios ‥ ~abat Meaux I 432; Stilico ‥ Alaricum, regem Gothorum, magistrum militum ~avit Flor. Hist. I 201; 1300 ~avimus ‥ Petrum ‥ custodem castri ‥ de S. RGasc III 400b; c1446 defunctus ~avit ‥ Thomam solum et insolidum suum executorem Eng. Clergy 220; 1493 ~o dominum Henricum Percy ‥ hujus testamenti supervisorem Wills N. Country I 63. 12 (~are regem) to ordain or consecrate a king. quo ‥ defuncto, quinque reges ~ati sunt et regnum in quinque partibus conscissum est Asser Alf. 85; rectitudo regis est noviter ~ati et in solium sublimati haec tria precepta populo Christiano suo sibi subdito precipere (Sacr. Coron.) GAS 215n; quem prius ~averat regem Aquitanie R. Niger Chr. I 70; huic Hugo [sc. Chapet] ~atus rex plurimas insidias tetendit Diceto Chr. 157. 13 (eccl.) to ordain, consecrate (also absol.); b (as apostle); c (as bishop, priest, or deacon); d (into minor orders); e (w. ad or in & acc.). f (refl.) to take holy orders. g (p. ppl. as adj.) ordained. h (p. ppl. as sb. m.) person in holy orders. i (gdv. as sb. m.) candidate for holy orders. si quis ab hereticis ~atus fuerit, iterum debet ~ari, si inreprehensibilis fuerit Theod. Pen. I 5. 1; filii rusticorum non debent ~ari absque assensu domini Const. Clar. 16; c1223 qui ‥ de non legitimo matrimonio nati ‥ fuerint scienter ~ati ‥ nostrum super hoc requirant consilium Ch. Sal. 129; quod episcopus vel sacerdos, si existat in peccato mortali, non ~at, conficit, nec baptizat V. Ric. II 38.  b Antiochia, civitas ‥ in qua Barnabas et Paulus apostoli sunt ~ati Bede Nom. Act. 1034.  c sed forte ‥ qui ambitores istos ~ant ‥ eodem modo sacerdotio adsciti sunt Gildas EB 67; Augustinum ~ando episcopum V. Greg. p. 92; quatinus accepto ipse gradu archiepiscopatus catholicos per omnem Brittaniam ecclesiis Anglorum ~are posset antistites Bede HE III 29 p. 196; Nothelmus pallio a Romano pontifice suscepto, ~avit tres episcopos Byrht. HR 32; baptizati sunt a presbyteris quos ~averat B. apostolus Gir. GE I 25; in quibus locis clerici debeant ~ari Ockham Pol. I 54.  d accolitus cum ~atur Egb. Pont. 13 (v. acolytus b); a1078 de ~ando subdiacono inter cetera sic scriptum habetur Lanfr. Ep. 13 (14); presul ~avit me subdiaconum Ord. Vit. XIII 45 p. 136; episcopus ~at lectores Ad. Dore Pictor 156 (v. lector 3a); [fratres] de sola licencia prelatorum suorum possunt a quocunque episcopo catholico ~ari Conway Def. Mend. 1418 (recte 1318) .  e ad presbiteratum electus atque ~atus est Hist. Abb. Jarrow 3; ‥ a Theodoro ad Lindisfarnensem ecclesiam ~atur Ric. Hex. Hist. Hex. 27; 1311 filios suos ‥ permiserunt ~ari ad primam tonsuram Lit. Cant. III 389; Christus ‥ ~avit solum beatum Petrum in summum sacerdotem Ockham Dial. 808; ecclesia ‥ prima ab Augustino ~ato in episcopum dedicata Elmh. Cant. 84.  f 1419 fuerat monicio facta Roberto Boston quod ~aret se in diaconum in proximis ordinibus celebrandis ‥ Willelmo Balderston et Thome Scot pauperibus clericis quod ~arent se in accolitos (Chap. Linc.) DCLinc. A/2/30 f. 82.  g mos ‥ sedis apostolicae est ~atis episcopis praecepta tradere Bede HE I 27 p. 48; si qua laica vel ~ata persona ‥ Chr. Rams. 95; 1198 noluerunt sibi invenire pleggios quoniam sint clerici ~ati CurR I 61.  h de ~atorum procurationibus Egb. Pen. IV tit. 8; si ~atus occidatur (Quad.) GAS 467; magna frequentia ~atorum, laicorum pauca W. Malm. GR III 283; ut tam ordinatores quam ~atos utcunque excusent Gir. GE II 34; s1216 honorem, pacem, ac reverentiam portabit Deo et sancte ecclesie et ejus ~atis M. Par. Maj. III 1; magna reverentia ~atorum et laicorum Oxnead Chr. 36.  i si esset paucitas ecclesiarum ‥ paucitas et delectus ~andorum Gir. GE I 49 p. 137; c1220 prohibemus ‥ presentatoribus ne hujusmodi pactum ab aliquo ~ando recipiant (Const. Lond.) EHR XXX 296; 1448 cum ‥ registrarius ‥ ~andos ‥ in chorum ‥ intrare permitteret (v. 1 cancellus 3a); 1549 de qualitate ~andorum Conc. Scot. II 106. 14 a to consecrate (a church). b (w. de & abl.) to supply (with a priest or bishop). a ecclesiae quae ab ipsis episcopis ~antur, aqua exorcizata aspergantur Theod. Pen. II 9. 3.  b 1194 decani est ‥ vicarias vacantes ad presentationes canonicorum ‥ de clericis idoneis ~are Conc. I 497b; s1193 volumus ‥ quod Cantuariensis ecclesia de pastore nullo modo ~etur ante reditum nostrum in Angliam Gerv. Cant. Chr. 518; s1239 cathedrales etiam ecclesias et alias vacantes regni sui nequaquam ~ari permittit (Lit. Papae) M. Par. Maj. III 570. 15 (mon.) to admit or make to submit to a monastic order; b (w. ad or in). novicios ‥ induit; professos facit ‥ et servicio reddito cordetenus ipsos absolvit, et ~are facit Obs. Barnwell 40.  b ad monachicum habitum ~ati Ælf. Regul. Mon. 174; abbate Gausberto ‥ Majus Monasterium ‥ visitante, ejusdem ecclesie conventus cum abbate suo moliebantur ut ecclesie Belli ‥ dominarentur: ‥ ut abbas eidem ecclesiae de Bello in capitulo M. M. ~aretur, qui ut subditus quotiens mandaretur eos adiret Chr. Battle f. 26; s1226 primo ‥ in ordine sancti Augustini ~atus, postea in habitu fratrum minorum se induendo transmutavit Plusc. VII 10. 16 (p. ppl. as sb. n.): a ordinance. b allowance. a in ‥ ~atis Dei honorandis W. Fitzst. Thom. prol. 12; 1549 acta, statuta, et ~ata Conc. Scot. II 86.  b 1347 idem computat in pannis lineis et laneis, ~atis monachorum, vino et speciebus ‥ Pri. Cold. app. xv p. xix; item in ~atis sacriste per annum xxiij s. iiij d. Ib. p. xxvi.