ordinarius
ordinarius, of order, usual, regular, ordinary
ordĭnārĭus, a, um, adj. [ordo], of or belonging to order, orderly; according to the usual order, usual, customary, regular, ordinary (not in Cic. or Caes.).
- I Of persons.
- A In gen.: ordinarii consules, regular, elected in the usual manner at the beginning of the year (opp. suffecti), Liv. 41, 18: pugiles (with legitimi), Suet. Aug. 45; cf. consulatus, id. Galb. 6: gladiatores, Sen. Ep. 7, 3: ordinarium hominem Oppius ait dici solitum scurram et improbum ... At Aelius Stilo, qui minime ordine viveret ... Sunt quidam etiam, qui manipularem, quia infimi sit ordinis, appellatum credant ordinarium, Fest. p. 182 Müll.—
- B In partic., subst.: ordĭnārĭus, i, m.
- 1 An overseer who keeps order, Dig. 14, 4, 5. —
- 2 In milit. lang., a centurion of the first cohort, Inscr. Grut. 542, 8; Veg. Mil. 2, 15; cf. Mommsen, Tribus, p. 123; Anmerk. 112. —
- II Of inanim. and abstr. things: oleum, oil obtained in the usual manner from sound, ripe olives (opp. to oleum cibarium, made of bad olives picked up from the ground), Col. 12, 50, 22: vites, standing in regular order, id. 3, 16, 1: silices, stones so laid that those of each row cover the joints of the row beneath it, Vitr. 2, 8: consulatus, regular, Suet. Galb. 6: consilia, usual, ordinary, Liv. 27, 43: oratio, regular, connected (opp. to breviarium or summarium), Sen. Ep. 39, 1: philosophia non est res succisiva: ordinaria est, domina est, it must be constantly practised, must govern all the relations of life, id. ib. 53, 9: fuit ordinarium, loqui, etc., it was usual, customary, Dig. 38, 6, 1: jus (opp. to extraordinarium), ib. 14, 4, 5.— Hence, adv.: ordĭnārĭē, in order, orderly, methodically (eccl. Lat. for ordine, ordinatim), Tert. Res. Carn. 2.
ōrdinārius, a, um (ordo), I) in gehöriger Reihe und Ordnung stehend, vites, Colum.: silex, Steine, die in Reihen so gelegt werden, daß die oberen jedesmal die Fugen der unteren decken, Vitr. – II) bildl.: A) ordentlich, der Ordnung und Gewohnheit gemäß, gewöhnlich, eigentlich, consilium, Liv.: ordinarii rei publicae usus, Liv.: non est res subsiciva philosophia; ordinaria est, sie ist nicht Nebensache; sie ist Hauptsache, Sen.: consules, die ordentlichen (im Jahre zuerst gewählten, die auch dem Jahre den Namen geben, Ggstz. suffecti), Liv. u.a.: so auch consulatus, Suet.: pugiles, Suet.: paria gladiatorum (Ggstz. postulaticia), Sen.: miles, Rottmeister, Veget. mil. u. Inscr.: u. bes. von Sklaven, die regelmäßig mit etwas betraut sind, paedagogus, Sen.: dispensator, Suet.: servus (Ggstz. vicarius), ICt.: deren Amt, ord. officium, Sen.; vgl. Marquardt Privatleben der Römer2 1, 154 f. – B) ordentlich, gehörig, vorzüglich, oleum, gutes (aus guten, nicht abgefallenen Oliven gemachtes) Öl, Colum.: oratio, Sen.
non ut in scholis velut aliquis arbitrarius, sed in ecclesiis vere ~ius Scripturarum quesit esse magister
vos multo tempore ~ius necnon et delegatus judex ‥ extitistis
etc.(v.
ad confessionem parochianorum ‥ uni persone singulariter faciendum, eligibilior est persona ~ia seu ordinarii quam Fratrum persona
a papa precellenti qui est judex ~ius singulorum(
absolutionem ‥ a summo pontifice vel ejus et sedis apostolice legato aut deligato seu ~io ‥ absolvere ‥ valente
~ius miles, qui integro ordine militat
miles ~ius,anlang cempa velheanra cempa , idem gregarius
de potestate ‥ ~ia et regulari non de casuali predicte negative intendunt
†opperatu [l. apparatu ] ~io
glossam ~iam(v.
ex presenti ordinacione nostra episcopali et ~ia
ordinacio ~ia et realis pro porcione vicar’ de Berewico
per decretum ‥ episcopi in visitacione sua ~ia exercita in sua dioc
in visitatione nostra ~ia quam in eodem monasterio ‥ personaliter exercuimus
presides ~iam habent juris dicendi potestatem
per autoritatem ~iam vel delegatam
in proprios et perpetuos usus auctoritate ~ia per decretum canonicum canonice assignamus
ordinaciones ipsius [collegii ] ‥ tam auctoritate pontificali quam ~ia, confirmamus
idem episcopus ‥ vobis eandem ecclesiam, ‥ ~ia auctoritate concessit
vestra ~ia auctoritate curetis ‥ episcopos vestros suffraganeos
~ii legum doctores(v.
ceteri singuli in habitu suo ~io incipere teneantur
responsiones ‥ ~ie vel minime concursive
scolares ‥ ~ias lectiones ‥ frequentent(v.
in sua lectura ~ia(v.
scripsit librum cujus titulus est ‘De questionibus suis ~iis’
~ia stipendia(v.
uno anno per se et extra ~ium suum leget primum, quartum et quintum libros decretalium
liberatum v fratribus pro ~iis et quarterag’ lxvj s. viij d.
ipsius facultatis seu sciencie ~ium exercere
doctor juris in ~io suo suis retulisset scolaribus quod dicta eleccio non fuisset valida
supplicant omnes scholares ‥ quatenus viginti ~ia audita in isto termino possint sufficere sibi pro completa forma omnium ~iorum
populus ‥ Romanus in quinque ordines erat distinctus. erant ‥ patres conscripti, senatores, ~ii, equites, plebs
~ii dictorum scolarium, sive essent beneficiati sive non, dicte probationi fidem ‥ adhibere ‥ consueverunt
clamor erat ‥ quod ‥ Rogerus mortuus fuit et ‥ ~ii illius patrie sequestrarunt bona ipsius Rogeri occasione mortis sue
propter perjurium juratorum in assisa et in inquisitionibus coram justiciariis et ~iis
sunt autem multi quibus non licet sacerdotem eligere, eo quod ~ium habeant quem sua auctoritate mutare non possent
nonne enim, qui se a potestate prelati et ~ii sui sic eximit, ea intentione hoc facit ut eo ipso dignior in rebus ecclesiasticis et major existat?
mandavit ~io loci quod admitteret clericum illum
clericus tamen super transgressione foreste coram suo ~io canonice convictus
non ad papam vel ad episcopum vel ~um ecclesiasticum, sed hereticus ‥ appellavit ad regem
ecclesiasticos per locorum ~ios attente hortari decrevit
~ium totius anni
quorum etiam ipse scrutiniorum liber, quem ~ium suum vocant, sacrilegam impudentiam manifestans apertissime damnat
~ium sive alphabetum vite religiose
fratres genuflectant ‥ ad illud verbum evangelii ‘verbum caro factum est’ ‥ et alias alibi ubi in ~io positum invenitur
hic ~ius, A.ordinalle
talia ‥ ~ia, subtili sanaque suppodiata racione, perscrutanti ‥ invenire fas est
ōrdĭnārĭus, (12) a, um (ordo), ¶ 1 rangé par ordre : Col. Rust. 3, 16, 1 ; Vitr. Arch. 2, 8 ¶ 2 conforme à la règle, à lʼusage, régulier : ordinarius consul Liv. 41, 18, consul ordinaire [par oppos. à suffectus ], qui est entré en charge au commencement de lʼannée ; ordinarium oleum Col. Rust. 12, 50, 22, huile ordinaire (faite de la manière régulière] ; consilia ordinaria Liv. 27, 43, 6, des mesures normales ; (philosophia) ordinaria est Sen. Ep. 53, 9, (la philosophie) est une occupation régulière [normale, et non pas un passe-temps] ; ordinaria oratio Sen. Ep. 39, 1, exposé fait normalement || subst. m. , ordinaire, cʼest-à-dire surveillant : Ulp. Dig. 14, 4, 5 ; [dans la langue militaire] officier supérieur de la légion : Veg. Mil. 2, 15.
Manipularis, qui in ordine est, apud Festum. Glossæ Isidori :
ordinesducunt. Glossæ eædem :
Ordinariiapud Vegetium lib. 2. cap. 7. 8. 15. præterea
Janoto SpinolaHenrici filio :
Te in vicarium nostrum Castri Cassani ac Fortalitiæ Bruniti, territoriorum et districtuum eorundem usque ad beneplacitum Imperialis Majestatis constituisse recolimus, ac ea quæ sunt meri et mixti Imperii ac simplicis jurisdictionis in locis ipsis tibi plenarie commisisse, ac te fecisse Ordinarium in prædictis, nec non pro te tuisque posteris concessisse, ut nomine pedagii tibi liceret colligere pro qualibet sauma, etc.Charta Rogerii Regis Siciliæ ann. 1137. apud Ughellum tom. 7. pag. 564 :
Similiter jubemus ut nullus noster Ordinarius animalia hominum Salerni, et consilium eorum, angariare præsumat.
la Faillein Probat. Annal. Tolos. tom. 1. pag. 62 :
Cum peterent quod garnisiones servientium, seu comestores, non ponerentur pro debitis nostris vel aliis exsequendis, sed exquirerentur in bonis et personis debitorum per Bajulos et Ordinarios locorum suorum, concessimus quod pro debitis inter privatas personas contractis sub sigillis nostris, serviens noster requiret Ordinarium loci, quod ea exsequatur ; nec ea exsequetur serviens noster, nisi dictus Ordinarius negligens, vel plus debito differens fuerit super hoc requisitus.Literæ ann. 1358. tom. 4. Ordinat. Reg. pag. 189 :
Item, quod multi nitantur impetrare commissiones..... qui nullum fructum faciunt... de cætero nullus mittatur..... sed Ordinarii cum requisiti fuerint, requirentibus providebunt.
Ordinarii Judices, in Cod. Th. leg. 5. de Proximis, (6, 26.) leg. 2. Ne quis in palatio, etc. (7, 10.)
l'Ordinaire ; Ordinary, apud Littletonem sect. 136. 648. Vide Statuta Willelmi Regis Scotiæ cap. 22. § 2.
Ordinarius principaliter habet locum de Episcopo et aliis superioribus, qui soli sunt universales in suis jurisdictionibus,... sed sunt sub eo Ordinarii, hi videlicet quibus competit jurisdictio ordinaria de jure, privilegio vel consuetudine, etc.De his videtur intelligendus Ratherius Veronensis in Itinerario :
Recolitis... me præcipisse ut duobus diebus Archipresbyter et Archidiaconus me absente adventantes cum Ordinariis omnibus pariter residentibus discuterent, die tertia emendanda mihi omnia recitarent.
In cujus rei testimonium ad petitionem partium præsentes litteras, sicut Ordinarius, coram quo eleemosina facta fuit, emisimus sigilli nostri munimine roboratas.
Prædictorum autem octo(Canonicorum Regularium in Ecclesia Perusina) major Archipresbyter erit, alius Ordinarius, sequens Camerarius, ... Ordinarius vero claustrum debet ex officio custodire, signare diligenter, et auscultare a singulis lectiones, etc.
Id.
Maii inventæ sunt reliquiæ pretiosæ in ecclesia S. Mariæ ad Portam ; unde Ordinarii cum universo Clero statuerunt Festum solemne illa die in ecclesia prædicta, in cujus rei testimonium talis extat Epistola : Ordinarii Cardinales sanctæ Mediolanensis ecclesiæ, necnon et Primicerius cum universo Sacerdotio et Clero Mediolanensi, etc.ubi patet ipsos Canonicos Ecclesiæ Cathedralis appellari
Ordinarios, adjecto
Cardinaliumtitulo, qui saltem ad annum 1557. retentus est in Ecclesia, ut probat laudatus, et nunquam satis laudandus, Muratorius loco citato : ubi et illud observat, abrogata fuisse a S. Pio V. hujusmodi Ecclesiarum privilegia ann. 1568. Gualvaneus Flammeus per
Ordinarios, Ecclesiæ Mediolanensis Canonicos etiam intelligit apud eumdem Murator. tom. 12. col. 1048. Sic etiam Continuator Regionis, quem laudat Mabillonius tom. 3. Annal. Bened. pag. 386.
Ordinariosvocat Canonicos
Strazburgenses, ubi docet Bennonem ex iis
Ordinariisfactum fuisse Metensem Episcopum.
Ordinariiseu Canonici. Gualvaneus Flammeus loco mox laudato :
Dominica prima post Ascensionem Domini, Ordinarioli vicissim portant anulum et albam rubeam, quæ sunt Archiepiscopi.
Et similiter omnes subdiaconi vicisssim portant Evangelium et baculum sancti Ambrosii per omnes ecclesias, et Ordinarioli etiam vicissim portant albam rubeam et baculum.Vide in Ordinarius 1.
Guillelmus Arnaldus de Gontaldo juratus pro Petro de Gontaldo fratre suo, domino de Byron, cujus dixit se esse Ordinarium in testamento, dixit se nescire pro certo si dictus frater suus tenet aliquid in feodum a domino rege Angliæ, vel aliter.Nihil tamen est, cur de Executore testamenti prorsus non intelligatur.
ōrdinārius
adj.
- ordo, of order, usual, regular, ordinary: consules, regular, L.: consilia, ordinary, L.