penetrare

penetrare [CL] 1 to penetrate, work a way into (also intr); b (mil.); c (of water, liquids, etc.) to flow or enter into; d (intr. w. in); e (intr. w. ad) to penetrate or reach as far as. non ignoti rumoris penniger ceu volatus arrectas omnium ~at aures Gildas EB 22; celeberrimus virginis Agathae rumor ‥ totam Trinacriae provinciam ~avit [gl.: i perlustravit, i. circuivit, gendferde] Aldh. VirgP 41; oscula virgineis dispexit lubrica labris / nec penetrare sinit stuprorum spicula pectus Id. VirgV 1156; qualiter examinis furvae vestibula valvae / infernique nigras posset penetrare latebras Ib. 1417; auram nudato capite liberius carpas, si frigida ~at ‥ mors imminet Gir. TH I 35.  b gens effera Normannorum ‥ ~ant cuneos, nichil preter sanguinem regis sitientes Found. Waltham 20; bellum aggreditur, omnes ~avit, quousque ad ducem pervenit G. Roman. 404.  c hucque / dulcia piscosae flumina traxit aquae, / secessusque laci penetrant secreta domorum Wulf. Swith. pref. 39; [humidum] sequitur illud quod tangit ipsum et ~at ipsum, et replet quantum potest per fluxum suum T. Sutton Gen. & Corrupt. 125.  d villa ‥ vocatur Tynemowth, i. os Tyne aque, ubi illa aqua ~at in mare Gascoigne Loci 175.  e una pars salutaris tendens ad limina lucis / altera mortalis penetrans ad Tartara tetra Aldh. VirgV 2664. 2 to make one’s way into, penetrate to the interior of, enter; b (fig.) to enter into; c (w. caelum, etc.) to penetrate, ascend to or into (also intr. w. per). cum cuneus transgresso marmore rubro / desertum penetrat Aldh. Aen. pref. 34; traditur ‥ sceleratis Daria scortis / prostibulum mechae penetrans Id. VirgV 1234; carptimque loquelas / tractat evangelicas ‥ / ‥ latae penetrans gimnasia Romae Frith. 217; s876 hic Rolla cum suis ~avit Normanniam et regnavit L annis AS Chr.; post innumeras urbes et populos transitos, Gallias ~avit Gosc. V. Iv. 83A.  b 957 (14c) aeterna sanctorum gaudia nunc [v. l. nunquam] cogitatione ~ari possunt CS 988.  c caelorum culmen ovantes / angelicis juncti penetrabant coetibus altum Aldh. VirgV 1070; sanctam cumque diem sacravit virgo Maria / qua volitans caelos meruit penetrare per altos Æthelwulf Abb. 461; 9‥ trinis [sc. a.d. iij kal. Apr.] Eulalia caelum †penituerat [l. penetraverat] altum Kal. M. A. 402; Gordianus senis [sc. a.d. vj id. Mai.] coelum †penebraverat [l. penetraverat] eque Ib. 405; aurea siderei penetravit culmina regni Wulf. Swith. I 1381. 3 to pierce, penetrate; b (fig. or in fig. context); c (w. intellect or the senses); d to bore, pierce (in quots., slate); e to bore, dig (mine or mineshaft). pennigeras volucrum turmas praepeti volato nimborum obstacula ~antes [gl.: pertransientes, þruhfa, þurhfarende] ‥ pascebat Aldh. VirgP 21; nec potuit validis penetrari pelta sagittis Frith. 1087; penetrato culmine cellam / liquit, et ‥ subvectus in aethra ‥ / moenia caelorum subit aurea Wulf. Swith. I 82; jacula regem penetrant eminentem J. Howd. Cant. 271; 1275 non concessimus ‥ abbati et conventui S. Wereburge ‥ quod murum ville Cestrie contiguum abbacie sue ~are et quamdam gutteriam transeuntem ab abbacia predicta per medium muri predicti usque in ortum ejusdem abbacie facere possint (Ch. Regis) Cart. Chester 226.  b ipsa ‥ est virgo sancta, et intacta, cujus virginitas quasi firmissimus murus nunquam potuit per aliquod parium, vel per aliud instrumentum, id est tentatione diaboli, ~ari Ailr. Serm. 19. 10. 304; dicitur [Apollo] et ‥ sagittarius a radiorum jaculis, quibus omnem penetrat mundum Alb. Lond. DG 8. 4.  c abdita nunc terrae penetrans atque ima profundi Tatwine Aen. 1 (Philosophia) 3; putant eum multi apud Merlinum fatidicum per lyncem designatum omnia ~antem Trevet Ann. 280; ipse ‥ quasi lynx omnia ~ans, valorem omnium ecclesiarum totius Anglie inrotulavit Ann. Osney 217.  d 1375 petris tegulis ~atis et batratis (KR Ac. 481/3)) Building in Eng. 234; 1453 dcc sclatston bateratis et ~atis (New College Roll) Hist. Agric. II 717.  e 1405 de nominibus omnium ‥ operariorum cujusdam minere ‥ vocatorum mynours qui solum ipsius nuper regis ibidem foderunt et ~arunt et carbones inde ad non modicam valenciam projecerunt et asportaverunt Cl 254m. 25d..