penetralis
penetralis, piercing, penetrating, inward, inner, internal, interior, innermost
Frieze-Dennison Vergil
- Piercing, penetrating (ante-class.): frigus, Lucr. 1, 494: ignis, id. 1, 535: fulmineus multo penetralior ignis, id. 2, 382.—
- II Transf., inward, inner, internal, interior, innermost (mostly poet.): tecta, Verg. G. 1, 379: aeternumque adytis effert penetralibus ignem, id. A. 2, 297: abditi ac penetrales foci, Cic. Har. Resp. 27, 57: di Penates ... ab eo, quod penitus insideret: ex quo etiam penetrales a poëtis vocantur, id. N. D. 2, 27, 68; so, per penetrales deos, Sen. Oedip. 265; id. Phoen. 340: penetrale sacrificium dicitur, quod interiore parte sacrarii conficitur: unde et penetralia cujusque dicuntur; et penes nos, quod in potestate nostrā est, Fest. p. 250 Müll.—As subst.: pĕnē̆trāle, is (pĕnē̆tral, Macr. S. 7, 1; Symm. Ep. 2, 34), n.; usually in plur.: pĕnē̆trālĭa, ium, the inner part, interior of any thing, esp. of a building; the inside space, an inner room (mostly poet.; not in Cic. or Caes.; cf. adytum).
- I Lit.
- A In gen.: penetrale urbis, Liv. 41, 20, 7: in ipsis penetralibus (Britanniae), Tac. Agr. 30: apparent Priami et veterum penetralia regum, the inner chambers, Verg. A. 2, 484: in penetralibus regum ipsorum, Vulg. Psa. 104, 30; so, penetralia alta medio tecti, Verg. A. 7, 59: magni amnis penetralia, Ov. M. 1, 574; Sil. 7, 501.—
- B In partic.
- 1 A sanctuary, esp. that of the Penates, a chapel: penetralia sunt penatium deorum sacraria, Fest. p. 208 Müll.: Capitolini Tonantis, Mart. 10, 51.—
- 2 Transf., poet., the Penates, guardian deities: huc vittas castumque refer penetrale parentum, Sil. 13, 62: avi penetralia Turni, id. 1, 668.—
- II Trop., an inner place, secret place, a secret (post-Aug.), Stat. S. 3, 5, 56: loci aperire penetralia, Quint. 6, 2, 25: auxilia ex ipsis sapientiae penetralibus petere, id. 12 prooem. § 3: animus secedit in loca pura ... Haec eloquentiae penetralia, Tac. Or. 12: penetralia animi, Ambros. in Luc. 1, 1, 12: mentis, id. ib. 1, 5, 105.—With esp. reference to the signif. sanctuary (v. supra, I. B.): ut tantum intra suum penetral existimes adorandam (philosophiam), Macr. S. 7, 1: sanctum penetral animi tui nesciunt, Symm. Ep. 2, 34. —Adv.: pĕnē̆trālĭter, inwardly, internally (post-class.), Ven. Vit. S. Mart. 4, 597.
loci ‥ vix penitralia deserti interiora expetiit
~ia, secreta
ubi pervenerat ‥ / femina, quo sanctum defossae viscera petrae / inclausum corpus captant, penetralia saxi
quia ad sacrosancta ‥ divini amoris ~ia mittere non timuerim manum meam
sed gracilis grandes soleo prosternere leto, / quod letum proprii gestant penetralia ventris
gula, quae ‥ / ‥ gestit saturare sui penitralia ventris
o lucis lux intermine / lava salutis sanguine / cruenta penetralia
rex ‥ ut miles strenuus hastam vibrans in tergum figit fugientis et ~ia cordis transfixit
discussis ~ibus [v. l. penetrabilibus ] cordis nostri ‥ solliciti ne umquam percuti mereamur agamus
unusquisque ad cordis sui ~ia [v. l. penitralia ] dirigat intentionem
fluentis / irriguis rosas nostre penetralia mentis(
gaudens domini penetralia visit
sed hujus templi arcana ~ia sunt et quasi quedam sancta sanctorum
post crebram aliquando exspectationem ad sacri ejus thalami ~ia tandem admissus
in hiis prodigiis sunt repungnancia / cor, frons, vestibulum, et penetralia
hoc ~e,a chawmbyre
quedam [sc. flumina ] ex terre ~ibus ‥ emersa
sancti ‥ in terre ~ibus dormientes
in secreta nature ~ia se ibi transfundentes, quasi in abyssum vorantur
ij d. in iiij ~ibus emptis pro bargea penetranda
ij secures, iij panatrall’, j berzam, jsawe
quatuor ~ia que dicuntur(nawgeres precii viij d
bona S. B., scholaris ‥ unum ~e pretium ob.
hoc ~e,a wymbylle
- 1. binnenst, binnen gelegen [dii Penaten; focus];
- 2. (Lucr.) doordringend, snijdend [frigus].
- penetro, piercing, penetrating, inward, inner, internal, interior, innermost: adyta, V.: foci.—As substn., an inner part, interior, inside space, inner room: penetrale urbis, L.—Usu. plur: fausta (of the palace of Augustus), H.: in ipsis penetralibus (Britanniae), Ta.: veterum regum, inner chambers, V.: magni amnis, O.: Vestae, i. e. the poet's sanctum, H.
-
…vias patefecit aquarum. Exspatiata ruunt per apertos flumina campos cumque satis arbusta simul pecudesque virosque tectaque cumque suis rapiunt penetralia sacris. Siqua domus mansit potuitque resistere tanto indeiecta malo, culmen tamen altior huius unda tegit, pressaeque latent…
Ovid, Metamorphoses
-
…conducit summisque adspergine silvis inpluit et sonitu plus quam vicina fatigat. Haec domus, haec sedes, haec sunt penetralia magni amnis ; in his residens facto de cautibus antro, undis iura dabat nymphisque colentibus undas. Conveniunt illuc…
Ovid, Metamorphoses
-
…Phoebo et Triviae solido de marmore templum instituam, festosque dies de nomine Phoebi. Te quoque magna manent regnis penetralia nostris hic ego namque tuas sortes arcanaque fata, dicta meae genti, ponam, lectosque sacrabo, alma ,…
Vergil, Aeneid
-
…nomen, sacra, memoriam, gentem Fonteiano nomine obruit ; deorum ignis, solia, mensas, abditos ac penetralis focos, occulta et maribus non invisa solum, sed etiam inaudita sacra inexpiabili scelere pervertit, idemque earum templum…
Cicero, de Haruspicum Responso
-
…penu ducto nomine est enim omne quo vescuntur homines penus sive ab eo quod penitus insident ; ex quo etiam penetrales a poetis vocantur. Iam Apollinis nomen est Graecum. quem solem esse volunt, Dianam autem et lunam eandem…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…et nova clades semper eris mutisque diu plorabere Delphis, hic Tenedon Chrysenque dies partuque ligatam Delon et intonsi eludet penetralia Branchi, nec Clarias hac luce fores Didymaeaque quisquam limina nec Lyciam supplex consultor adibit. quin et cornigeri vatis…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…in multa dives spatia discedit domus ; arcana in imo regio secessu iacet, alta vetustum valle compescens nemus, penetrale regni, nulla qua laetos solet praebere ramos arbor aut ferro coli, sed taxus et cupressus et nigra ilice…
Seneca, Thyestes
-
…. Hoc erat, alma parens, quod me per tela, per ignis eripis, ut mediis hostem in penetralibus, utque Ascanium patremque meum iuxtaque Creüsam alterum in alterius mactatos sanguine cernam Arma, viri, ferte arma ;…
Vergil, Aeneid
-
…alia est tibi curaque natae, sic et mater amas, sic numquam corde recedit nata tuo, fixamque animi penetralibus imis nocte dieque tenes, non sic Trachinia nidos Alcyone, vernos non sic Philomela penates circuit amplectens animamque in…
Statius, P. Papinius, Silvae
-
…sustulit alis, ingentemque fuga secuit sub nubibus arcum. Tum vero attonitae monstris actaeque furore conclamant, rapiuntque focis penetralibus ignem ; pars spoliant aras, frondem ac virgulta facesque coniciunt. Furit immissis Volcanus habenis transtra per et remos…
Vergil, Aeneid