potentia
potentia, might, force, power
the power of a few men grew gradually
- I Lit. (class.; cf.: potestas, opes): armorum tenendorum potentia, Liv. 21, 54 fin.: potentia solis Acrior, Verg. G. 1, 92: ventosa, Ov. Am. 2, 16, 27: formae, id. M. 10, 573: morbi, id. ib. 7, 537: occulti miranda potentia fati, Juv. 7, 200.—
- B Transf., efficacy, virtue (poet. and in post-Aug. prose): herbarum, Ov. M. 1, 522: dictamni, Plin. 25, 8, 53, § 94: potentia achatae contra scorpiones, id. 37, 10, 54, § 142: aquarum, id. 31, 1, 1, § 1.—
- II Trop.
- A In gen., ability, faculty, capacity (post-class.): supra humanam potentiam magnitudine animi praeditus, Just. 12, 16, 1: facultas videndi, Cels. 7, 7, 13 fin.: audiendi, id. 7, 8: loquendi, id. 7, 12, 4.—
- B Political power, authority, sway, influence (class.): potentia est ad sua conservanda et alterius obtinenda idonearum rerum facultas, Cic. Inv. 2, 56, 169: postquam divitiae honori esse coeperunt, et eas gloria, imperium, potentia sequebatur, Sall. C. 12, 1; Caes. B. G. 6, 14: erant in magnā potentiā, qui consulebantur, were in great authority, Cic. Mur. 11, 25: potentiam alicujus criminari, id. Mil. 5, 12: singularis, the rule of an individual, monarchical power, Nep. Dion, 9, 5: rerum, supreme dominion, sovereignty, Ov. M. 2, 259.—In plur.: contra periculosissimas hominum potentias, Cic. Cael. 9, 22.—
- III In abl.: potentiā, virtually, Boëth,, Analyt. Post. 1, 24.
quod corpus nostrum illa inmortalitatis gloria sublimatum subtile ‥ sit per effectum spiritalis ~iae
sunt ‥ in animato tria: ~ia, opus, habitus; estque ~ia principium motus in aliud ex motoris et moti armonia productum
ab Aristotele habetur quod anima est corporis organici perfectio vitam habentis in ~ia
~ia activa comproportionalis est essencie cujus est ~ia: ~ia autem passiva sive receptiva non, set est talis ~ia infinita in essencia finita
proprie est materie pati et est id quod est ens in ~ia
~ia significat posse habere formam et connotat carenciam ejus
genera et species ‥ in yle per ~iam fuerunt, que postea actu generationis prodierunt
aliquid quod est in ~ia nondum egreditur ad actum
sumitur actus ibi ‥ pro actualitate, que opponitur ~ie
hic est sermo de ~ia ut ~ia est principium, et hoc modo illa proposicio est falsa que dicit quod ‘~ia est ejusdem generis cum actu’
nec existit in actu nec in ~ia
probat actum precedere ~iam
apostolica ligandi atque solvendi utitur ~ia, cum ferro ligatos supplices absolvit et reos sine ferro constringit
quod habet ~iam jam essendi
major multis ~ia simulque malitia
ut ‥ diabuli potestate[m ] destrueret ‥ et inferni ~ia[m ] aboleret
Enoch, / quem quondam rapuit divina potentia caeli
majore ~ia cunctis qui Brittaniam incolunt ‥ populis praefuit
erat ‥ comes magne ~ie, utpote comitatum Eboracensium et Northanhymbrorum habens
fecit multa mirabilia et prodigia in conspectu ejus, ostendit ei suam ~iam [ME: ]michte
de ~ia absoluta etsi non de ~ia ordinata
districcius inhibentes ne aliqui archiepiscopi ‥ ecclesias et vicarias vestras per petenciam vobis auferre ‥ presumant
adamante Cypri praesente potentia fraudor
o Dei potencia, te pro tuis peto(
quedam ~ia signum aperuit
quia sibi ~ia suffragabatur armorum(
misimus ‥ in succursum vestrum ‥ barones ‥ cum multitudine militum, servientium, et balistariorum, et Wallencium, et maxima armatorum ~ia
Tartari, cum innumerabili procedentes ~ia, Terram Sanctam jam fere usque ad Acram destructam occupaverant
quod illi duo reges possent, cum suis ~iis ‥ arripere ‥ iter
~ia manuum armatarum et sagittariorum ‥ secum assumpta
pro vadiis diversorum, tempore quo dominus noster rex fuit cum ~ia apud Edinburgh
in propria persona cum magna ~ia
per terras et ~iam dicti domini
duobus quos vulgo ~ias vocant baculis gressus utcumque dirigens, et imbecilles artus sustentans
potentia Beati Thome Martiris, et pecten, que habentur pro reliquiis
sit possibile vero dividatur supra D atqui A G et G B in ~ia tantum rationales communicantes, superficies ergo A G in G B medialis, duplum ejus mediale
itaque B R et R L rationales ~ia
- 1. (poët.) vermogen, kracht [solis; armorum; morbi; loquendi];
- 2. politieke macht, heerschappij (in de staat); (politieke) invloed [civium; nobilitatis; populi]; ➤ potentiam alcis criminari;
- 3. (poët.; postklass.) werking, doeltreffendheid [herbarum].
S. Lifardum viderunt assistere tenentem baculum in manu dextera, qui vulgari vocabulo nuncupari Potentia consuevit.Bulla Bonifacii VIII. PP. ann. 1297. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 88 :
Habitum vero cum signo quod Potenciam vocant, in honorem ipsius B. Anthonii tam abbas quam canonici seu fratres præfati juxta morem solitum ipsius hospitalis, semper et ubique deportent.Mirac. MSS. Urbani V. PP. :
Stetit impetens, nec poterat ambulare nisi cum Potentiis sive crossis.Occurrit præterea apud Martenium tom. 3. Anecd.
Potencier, qui ejusmodi
potentiapræ infirmitate utitur. Lit. remiss. ann. 1394. in Reg. 146. Chartoph. reg. ch. 241 :
La femme d'un appellé le Caumunier, Potencier et cousturier.Mirac. MSS. B. M. V. lib. 1 :
As Potenciers fait jetter puer Leurs potences et leurs bastons.
Pastoc, eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1457. ex Reg. 189. ch. 181 :
Le suppliant d'un Pastoc et potence qu'il avoit et dont il se soustenoit,.... frappa deux ou trois coups icellui Simon.
Item unam Potentiam, quæ est sicut uno manica cultelli, cum baculo curto de sandalis.
Astringemur ad conquisitionem et recuperationem cujuslibet castri... per nos et nostras Potentias, una cum Potentiis serenissimi domini Casimiri regis, etc.Vide Potentatus 3.
- potens, might, force, power: armorum tenendorum, L.: solis Acrior, V.: morbi, O.: occulti miranda fati, Iu.: Nate, mea magna potentia solus, i. e. source of my power, V.—Efficacy, virtue: herbarum, O.—Fig., political power, authority, sway, influence, eminence: Pompei formidulosa, S.: summae potentiae adulescens, Cs.: erant in magnā potentiā, in great authority: singularis, monarchical, N.: rerum, sovereignty, O.: contra periculosas hominum potentias.
-
…alere et circum se habere, neque solum domi, sed etiam apud finitimas civitates largiter posse, atque huius potentiae causa matrem in Biturigibus homini illic nobilissimo ac potentissimo conlocasse ; ipsum ex Helvetiis uxorem habere, sororem ex matre…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. Favere et cupere Helvetiis propter eam adfinitatem, odisse etiam suo nomine Caesarem et Romanos, quod eorum adventu potentia eius deminuta et Diviciacus frater in antiquum locum gratiae atque honoris sit restitutus. Si quid accidat Romanis, summam…
Julius Caesar, Gallic War
-
…consili fuisse ; quia Cn. Pompeius, invisus ipsi, magnum exercitum ductabat, cuiusvis opes voluisse contra illius potentiam crescere, simul confisum, si coniuratio valuisset, facile apud illos principem se fore. Sed antea item coniuravere…
Sallust, Catilina
-
…, sicuti populi iura defenderent, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius…
Sallust, Catilina
-
…in vacuo quae vulnera pectore fecit. Inventum medicina meum est, opiferque per orbem dicor, et herbarum subiecta potentia nobis ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis nec prosunt domino, quae prosunt omnibus, artes .…
Ovid, Metamorphoses
-
…et illis necessitudo inpendet nos pro patria, pro libertate, pro vita certamus, illis supervacaneum est pugnare pro potentia paucorum. Quo audacius aggredimini memores pristinae virtutis Licuit vobis cum summa turpitudine in exsilio aetatem agere, potuistis nonnulli…
Sallust, Catilina
-
…, qui existumarent indicium illud a P. Autronio machinatum, quo facilius appellato Crasso per societatem periculi reliquos illius potentia tegeret. Alii Tarquinium a Cicerone inmissum aiebant, ne Crassus more suo suscepto malorum patrocinio rem publicam conturbaret .…
Sallust, Catilina
-
…sine auctoritate, iis obnoxii, quibus, si res publica valeret, formidini essemus. Itaque omnis gratia, potentia, honos, divitiae apud illos sunt aut ubi illi volunt ; nobis reliquere pericula, repulsas, iudicia ,…
Sallust, Catilina
-
…et illi facilius e periculo eriperentur. Sed ubi Tarquinius Crassum nominavit, hominem nobilem, maxumis divitiis, summa potentia, alii rem incredibilem rati, pars, tametsi verum existumabant, tamen, quia in tali tempore tanta vis…
Sallust, Catilina
-
…animos fatigant ne illi corruptis moribus victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria, imperium, potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. Igitur ex divitiis iuventutem luxuria…
Sallust, Catilina