gratia

Roscius gratia hominum multorum florebat
Roscius enjoyed the favor of many men immortales ago tibi gratias
I give eternal thanks to you occisus est praedae gratia
he was killed in a robbery

grātia, ae, f.: acceptableness, agreeableness; charm, delight, love, 6.653; gratefulness, gratitude, thankfulness, 4.539; regard, 7.402. (grātus)

grātĭa, ae, f. [gratus; lit., favor, both that in which one stands with others and that which one shows to others].

• (Acc. to gratus, I.) Favor which one finds with others, esteem, regard, liking, love, friendship (syn. favor): pluris pauciorum gratiam faciunt pars hominum quam id quod prosint pluribus, Plaut. Trin. 1, 1, 12 (34): perspicio nihili meam vos facere gratiam, id. Curc. 1, 2, 68 (163): ut majores ejus (Plancii) summum in praefectura florentissima gradum tenuerint et dignitatis et gratiae, Cic. Planc. 13, 32; cf.: Sex. Roscius gratia atque hospitiis florens hominum nobilissimorum, id. Rosc. Am. 6, 15: deinde si maxime talis est deus, ut nulla gratia, nulla hominum caritate teneatur, etc., id. N. D. 1, 44, 124: neque quo Cn. Pompeii gratiam mihi per hanc causam conciliari putem, id. de Imp. Pomp. 24, 70; cf.: aliquem restituere in gratiam, id. Prov. Cons. 9, 23: aliquem restituere in ejus veterem gratiam, id. Att. 1, 3, 3: in gratiam reducere, id. Rab. Post. 8, 19; cf. also: cum aliquo in gratiam redire, to reconcile one's self with one, id. Att. 1, 14, 7; Nep. Alcib. 5, 1; id. Thras. 3 fin.; id. Dat. 8, 5 al.: alicujus gratiam sequi, Caes. B. C. 1, 1, 3; cf.: si suam gratiam Romani velint, posse eis utiles esse amicos, id. B. G. 4, 7, 4: ab aliquo inire gratiam, Cic. Verr. 2, 2, 46, § 113: a bonis omnibus summam inire gratiam, id. Att. 7, 9, 3: magnam inire gratiam, id. Fin. 4, 12, 31: quantam eo facto ad plebem inierat gratiam, Liv. 33, 46, 7: apud regem gratiam initam volebant, id. 36, 5, 3: at te apud eum, dii boni, quanta in gratia posui! Cic. Att. 6, 6, 4; cf. id. ib. 5, 11, 6; Cael. ap. Cic. Fam. 8, 6 fin.; with a different construction: apud Lentulum ponam te in gratiam (Ern. conj. in gratia), Cic. Att. 5, 3, 3: cum aliquo in laude et in gratia esse, id. Verr. 1, 17, 51; cf. Cael. ap. Cic. Fam. 8, 14, 2: inter vos sic haec potius cum bona Ut componantur gratia quam cum mala, Ter. Phorm. 622 Ruhnk.: plerique (in divortio) cum bona gratia discedunt, Dig. 24, 1, 32, § 10; without bona: cum istuc quod postulo impetro cum gratia, with a good grace, Ter. And. 422: omnia quae potui in hac summa tua gratia ac potentia a te impetrare, credit, influence, Cic. Fam. 13, 29, 5; cf.: Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos, Caes. B. G. 2, 6, 4; 1, 43, 8: gratiā plurimum posse, id. ib. 1, 9, 3; 1, 20, 2; cf.: quantum gratia, auctoritate, pecunia valent, id. ib. 7, 63, 1: gratiā valere, id. B. C. 2, 44, 1: inproba quamvis Gratia fallaci praetoris vicerit urna, Juv. 13, 4: quem triumphum magis gratiae quam rerum gestarum magnitudini datum constabat, Liv. 40, 59, 1.—In plur.: L. Murenae provincia multas bonas gratias cum optima existimatione attulit, tokens of favor, Cic. Mur. 20, 42: cum haec res plurimas gratias, firmissimas amicitias pariat, id. ib. 11, 24: non hominum potentium studio, non excellentibus gratiis paucorum, sed universi populi Romani judicio consulem factum, id. Agr. 2, 3, 7.—
• • B Transf., objectively, like the Gr. χάρις, agreeableness, pleasantness, charm, beauty, loveliness, grace (only poet. and in post-Aug. prose; esp. freq. in Quint.): gratia formae, Ov. M. 7, 44; Suet. Tit. 3: corporis, id. Vit. 3; id. Vit. Ter. 1; Plin. 28, 19, 79, § 260: quid ille gratiae in vultu ostenderit, Quint. 6, prooem. § 7; cf. id. 6, 3, 26: unica nec desit jocundis gratia verbis, charm, Prop. 1, 2, 29; cf.: neque abest facundis gratia dictis, Ov. M. 13, 127: plenus est jucunditatis et gratiae (Horatius), Quint. 10, 1, 96: sermonis Attici, id. ib. 65; 12, 10, 35: dicendi, id. 9, 3, 74: brevitatis novitatisque, id. ib. 58: omnis bene scriptorum, id. 11, 2, 46 et saep.; Cels. 4, 29 med.: uvis et vinis gratiam affert fumus fabrilis, Plin. 14, 1, 3, § 16; id. 17, 9, 6, § 53. —Hence,
  • • 2 As a nom. propr.: Grātiae, ārum, f., a transl. of the Gr. Χάριτες, the goddesses of favor, loveliness, grace, etc., the three Graces, Aglaia, Euphrosyne, and Thalia, daughters of Jupiter and Eurynome, Sen. Ben. 1, 3, 3; Serv. Verg. A. 1, 720; Hor. C. 1, 4, 6; 1, 30, 6; 3, 19, 16; 3, 21, 22; Quint. 10, 1, 82.—In sing.: Grātia, ae, collect., Ov. M. 6, 429.
• II Favor which one shows to another, mark of favor, kindness, courtesy, service, obligation.
• • A In gen. (rare): ita mihi Telamonis patris, avi Aeaci et proavi Jovis grata est gratia, Enn. ap. Non. 85, 23 (Trag. v. 367 Vahl.): ergo ab eo petito gratiam istam, Plaut. Capt. 3, 5, 63 (721); cf.: gratiam a patre si petimus, spero ab eo impetrassere, id. Stich. 1, 2, 23 (80): petivit in beneficii loco et gratiae, ut, etc., Cic. Verr. 2, 3, 82, § 189; cf.: quod beneficii gratiaeque causa concessit, id. ib. 2, 3, 48 fin.: hanc gratiam ut sibi des, Ter. Hec. 390: juris jurandi volo gratiam facias, excuse, release, Plaut. Rud. 5, 3, 59 (1415); cf.: alicui delicti gratiam facere, to grant pardon, forgive, Sall. J. 104 fin. Kritz.: qui mihi atque animo meo nullius umquam delicti gratiam fecissem, id. Cat. 52, 8; cf. also: quibus senatus belli Lepidani gratiam fecerat, id. Fragm. 3, 34 Gerl.: alii ipsi professi se pugnaturos in gratiam ducis, to please, for the sake of, Liv. 28, 21, 4; cf.: deletam urbem cernimus eorum, quorum in gratiam Saguntum deleverat Hannibal, id. 28, 39, 12 Drak.: in gratiam alicujus, id. 35, 2, 6; 39, 26, 12; Vell. 2, 41, 2; Suet. Tib. 49 al.; cf. also: data visceratio in praeteritam judicii gratiam, for the favor shown him on the trial, Liv. 8, 22, 4: nil ibi majorum respectus, gratia nulla umbrarum, Juv. 8, 64.—
  • B In partic., a mark of favor shown for a service rendered, thanks (by word or deed), thankfulness, gratitude; acknowledgment, return, requital (the form with agere of returning thanks is the plur., but with habere, referre, debere, nearly always in sing.; but when thanks are due to or rendered by more than one person, the form gratias referre, etc., may be used; v. infra., and cf. Krebs. Antibarb. p. 505): quae (gratia) in memoria et remuneratione officiorum et honoris et amicitiarum observantiam teneat, Cic. Inv. 2, 22, 66; cf.: gratia est, in qua amicitiarum et officiorum alterius memoria et remunerandi voluntas continetur, id. ib. 2, 53, 161: immortales ago tibi gratias agamque dum vivam: nam relaturum me affirmare non possum, id. Fam. 10, 11, 1; cf.: renuntiate, gratias regi me agere: referre gratiam aliam nunc non posse, quam ut suadeam, ne, etc., Liv. 37, 37, 8 (v. ago): dīs gratias agere ... si referre studeant gratias, Plaut. Am. 1, 1, 26 (178) sq.: L. Lucceius meus, homo omnium gratissimus, mirificas tibi apud me gratias egit, cum diceret, etc., Cic. Fam. 13, 42, 1: eique amplissimis verbis per senatus consultum gratias egimus, id. Phil. 1, 1, 3: Lentulo nostro egi per litteras tuo nomine gratias diligenter, id. Fam. 1, 10: justissimas gratias agere, id. Leg. 2, 3, 6: quamquam gratiarum actionem a te non desiderabam, etc., id. Fam. 10, 19, 1: nunc tecum sic agam, tulisse ut potius injuriam, quam retulisse gratiam videar, to have made a return, requital, recompense, id. Sull. 16, 47 fin.: magno meo beneficio affecti cumulatissime mihi gratiam retulerunt, id. Fam. 13, 4, 1: praeclaram vero populo Romano refers gratiam, id. Cat. 1, 11, 28: ut pro tantis eorum in rem publicam meritis honores eis habeantur gratiaeque referantur, id. Phil. 3, 15, 39; cf. id. ib. 3, 10, 25: me omnibus, si minus referenda gratia satisfacere potuerim, at praedicanda et habenda certe satis esse facturum, if I cannot requite ... I can extol, id. Balb. 1, 2; cf.: nimirum inops ille, si bonus est vir, etiam si referre gratiam non potest, habere certe potest. Commode autem quicumque dixit, pecuniam qui habeat, non reddidisse; qui reddiderit, non habere: gratiam autem et qui retulerit, habere et qui habeat retulisse, id. Off. 2, 20, 69; id. Planc. 28, 68; cf. id. ib. 42, 101; id. Fam. 5, 11, 1: gratias habere, Liv. 24, 37, 7: alicui summas gratias habere, Plaut. Trin. 3, 2, 33 (659): alicui maximas infinitasque agere atque habere gratias, quod, etc., Vitr. 6 praef. 4: merito vestro maximas vobis gratias omnes et agere et habere debemus, Cic. Phil. 3, 10, 25: meritam dīs immortalibus gratiam justis honoribus et memori mente persolvere, id. Planc. 33, 80: pro beneficio gratiam repetere, Liv. 1, 47, 7: gratias ob hoc agere, quod, etc., Liv. 54, 50, 4; so with ob, Plin. Ep. 9, 31, 21; Treb. Pol. Trig. Tyr. 10, 9: pro tuo summo beneficio gratias agere, Cic. Att. 16, 16, 16; Liv. 23, 11, 12; Plin. Pan. 25, 1; cf. Gell. 9, 3, 5: dum carmine nostro Redditur agricolis gratia caelitibus, Tib. 2, 1, 36; cf.: hoc certe justitiae convenit suum cuique reddere, beneficio gratiam, injuriae talionem aut certe malam gratiam, Sen. Ep. 81 med.; rarely: in gratiam habere (=ita accipere, ut ad gratiam comparandam valere putet), to accept as thankworthy, Sall. J. 111, 1: unum vis curem: curo. Et est dīs gratia, Cum ita, ut volo, est, I thank, Ter. Ad. 138; cf.: Er. Eamus intro, ut prandeamus. Me. Bene vocas: tam gratia est, no, I'm much obliged to you (the negative being omitted, as in the Fr. je vous remercie, and the Germ. ich danke sehr), Plaut. Men. 2, 3, 36 (386).—Ellipt.: fores effregit? restituentur; discidit Vestem? resarcietur: est, dīs gratia, Et unde haec fiant, et adhuc non molesta sunt, thank Heaven, Ter. Ad. 121.—With acc. and inf. (anteclass. and post-Aug.): dīs gratias agebat, tempus sibi dari, etc., Ter. Phorm. 596; Tac. H. 4, 64; cf. Ter. Phorm. 54; id. And. 42.—Hence, as adverbs:
  • A grātĭā (acc. to II. A.), lit., in favor of, on account of, for the sake of; hence, in gen., on account of (usually placed after the gen., in Quint. a few times before it; cf.: causa, ergo).
  • • • • α With gen.: sed neque longioribus quam oportet hyperbatis compositioni serviamus, ne quae ejus gratia fecerimus, propter eam fecisse videamur, lest what we have done to embellish the style we should seem to have done merely on account of the construction we had chosen, Quint. 9, 4, 144: tantum abest, ut haec bestiarum etiam causa parata sint, ut ipsas bestias hominum gratia generatas esse videamus, Cic. N. D. 2, 63, 158: tu me amoris magis quam honoris servavisti gratia, Enn. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 69 (Trag. v. 316 Vahl.); cf.: honoris gratia nomino, Cic. Quint. 7, 28: nuptiarum gratia haec sunt ficta atque incepta omnia, Ter. And. 836: simulabat sese negotii gratia properare, Sall. J. 76, 1: hominem occisum esse constat; non praedae gratia: quia inspoliatus est, Quint. 7, 1, 33; cf.: hereditatis gratia, id. 5, 12, 5: quem censores senatu probri gratia moverant, Sall. C. 23, 1: profectus gratia dicere, Quint. 2, 10, 9: brevitatis gratia, id. 4, 2, 43: decoris gratia, id. 8, 6, 65: difficultatis gratia, id. 9, 2, 77: aut invidiae gratia ... aut miserationis, id. 9, 2, 8: praesentis gratia litis, id. 2, 7, 4 al.—With gerund.: duxit me uxorem liberorum sibi quaesendum gratia, Enn. ap. Fest. p. 258 Müll. (Trag. v. 161 Vahl.): ut aut voluptates omittantur majorum voluptatum adipiscendarum causa, aut dolores suscipiantur majorum dolorum effugiendorum gratia, Cic. Fin. 1, 10, 36; cf. Caes. B. G. 7, 43, 2: tentandi gratia, Sall. J. 47, 2: hiemandi gratia, id. ib. 61, 3: colloquendi gratia, id. ib. 61, 4: placandi gratia, id. ib. 71, 5: simulandi gratia, id. ib. 37, 4: sui exposcendi gratia, Nep. Hann. 7, 6: amplificandi gratia ... vel miserandi, Quint. 9, 3, 28: elevandae invidiae gratia, id. 5, 13, 40: recuperandae dignitatis gratia, id. 11, 1, 79: vitandae similitudinis gratia, id. 9, 1, 11 al. —Ellipt.: ejus generis hae sunt quaestiones. Si, exempli gratia, vir bonus Alexandria Rhodum magnum frumenti numerum advexerit, etc., for example, for instance (for the usual exempli causa; so, verbi gratia, for verbi causa, infra), Cic. Off. 3, 12, 50; so, exempli gratia, Plin. 2, 41, 41, § 110; for which in full: pauca tamen exempli gratia ponam, Quint. 6, 5, 6: eorum unam discordiam ponemus exempli gratia, Plin. 18, 25, 57, § 213: propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem, for instance, Cic. Fin. 5, 11, 30.—Placed before the gen.: gratiā decoris, Quint. 8 praef. § 18: compositionis, id. 9, 4, 58: lenitatis, id. 9, 4, 144: significationis, id. 8, 6, 2.—
        • β With pron. (mostly ante-class.): meā gratiā, Plaut. Bacch. 1, 1, 64 (98); id. Ps. 5, 2, 3 (1287): qui nihil ocius venit tamen hac gratia, id. Stich. 5, 1, 5 (645); cf.: abire istac gratia, id. Ps. 1, 5, 138 (552): (Medea) per agros passim dispergit corpus: id eā gratiā, Ut, etc., Poët. ap. Cic. N. D. 3, 26, 67; so, eā gratiā, Ter. And. 587; id. Heaut. 768; id. Hec. 617: sed huc qua gratia te arcessi jussi, ausculta, id. Eun. 99; cf. id. ib. 159: id ea gratia eveniebat, quod nemo ex fuga regem sequitur, Sall. J. 54, 4: id ea gratia facilius fuit, quod, etc., id. ib. 80, 4.—
  • B grātĭīs (always as a trisyll. in ante-class. poets; Pompon. Com. Fragm. v. 110 Rib.; Plaut. As. prol. 5; id. Ep. 3, 4, 38 (474); Ter. Ad. 744; cf. Charis. p. 1806; so in Cic. Verr. 2, 4 and 5 Halm), and contr., grātīs (since the class. per.; acc. to II. A.), lit., out of favor or kindness; hence, pregn., without recompense or reward, for nothing, gratuitously, gratis, προῖκα (cf.: gratuito, nequidquam, frustra): quae (psaltria) quantum potest Aliquo abicienda est, si non pretio, at gratiis, Ter. Ad. 744; cf. Plaut. Poen. 4, 2, 46 (868): si mihi dantur duo talenta argenti numerata in manum, Hanc tibi noctem honoris causa gratiis dono dabo, id. As. 1, 3, 38 (190) sq.: quam introduxistis fidicinam, atque etiam fides, Ei quae accessere, tibi addam dono gratiis, into the bargain, to boot, id. Ep. 3, 4, 38 (474): quae Romae magna cum infamia pretio accepto edixeras, ea sola te, ne gratis in provincia male audires, ex edicto Siciliensi sustulisse video, Cic. Verr. 1, 46, 118: hic primum questus est non leviter Saturius, communem factum esse gratis cum Roscio, qui pretio proprius fuisset Fanni, id. Rosc. Com. 10, 27: gratis dare alicui (opp. pretium accipere ab aliquo), Mart. 14, 175, 2: id me scis antea gratis tibi esse pollicitum. Quid nunc putas, tanta mihi abs te mercede proposita? Cic. Q. Fr. 3, 1, 3, § 7: gratis rei publicae servire, id. Clu. 26, 71: tantum gratis pagina nostra placet, Mart. 5, 16, 10: virtutes omnes per se ipsas gratis diligere, Cic. Fin. 2, 26, 83.—Opp. for payment: is repente, ut Romam venit, gratis praetor factus est. Alia porro pecunia ne accusaretur data, id. Verr. 2, 1, 39, 101; cf. id. ib. 2, 5, 19, § 48: habitent gratis in alieno? id. Off. 2, 23, 83; so, habitare in aedibus alienis, Dig. 39, 5, 9: habitationem cui dare, free of cost, ib. 19, 2, 53, § 2; Mart. 10, 3, 11.

grātia, ae, f. (gratus), die Annehmlichkeit, Wohlgefälligkeit, I) subjektiv: A) eig. = das angenehme, wohlgefällige Wesen, das Wohlgefällige, in vultu, Quint.: verborum, Quint.: gratia non deest verbis, Lieblichkeit, Prop.: in bildenden Künsten (Malerei usw.), das Gefällige, Quint.: von einer Örtlichkeit, villae, die Reize, Plin. ep.: v. Wein, vinis gratiam affert fumus, Plin.: v. Pers., der Liebling, ut unus quolibet in casu gratia nostra fores, Ov. ex Pont. 2, 3, 82. – dah. personif.: Grātiae (wie Χάριτες), die Grazien, Huldgöttinnen, Töchter des Zeus u. der Eurynome, gew. drei: Euphrosyne (festliche Freude), Aglaia (festlicher Glanz), Thalia (blühendes Glück), die die Anmut des durch Sitte u. Schönheitssinn geregelten, durch Schmuck und Freude gehobenen Beisammenseins versinnbildlichten, Hor. carm. 1, 4, 6; 3, 21, 22. Quint. 10, 1, 82: nach späterer Deutung auch Sinnbilder der Dankbarkeit, Wohltätigkeit, Sen. de ben. 1, 3, 2 sq.

B) übtr.: 1) die Gunst, die man erweist, Gefälligkeit, Willfahrung, der angenehme Dienst, die Gunstbezeigung, der Gefallen, die Gnade, a) übh.: nullam esse gratiam, quam non capere animus meus posset, Cic.: petivit in beneficii loco et gratiae, Cic.: alci gratiam dare, Ter., od. facere, Plaut., jmdm. willfahren: gratiam dicendi facere, zu reden gestatten, Liv.: u. so gratiam facere reddendi equi, Suet. – dah. α) in gratiam alcis, jmdm. zu Gefallen, zugunsten, wegen, Liv.: in gratiam iudicii, weil das Volk ihn losgesprochen, Liv. – β) Abl. gratiā wegen (eig. aus Gunst, Gefälligkeit), hominum gratiā, Cic.: eā gratiā, deswegen, Ter.: huius accusandi gratiā, Nep.: ineundae fugae gratiā, Val. Max.: laxandi levandique animi gratiā, Gell.: cibi aut potionis gratiā, Liv.: honoris gratiā (s. honor), Cic.: exempli gratiā, zum Beispiel, Cic. u.a. (vgl. exemplum no, III); vollst. pauca tamen exempli gratiā ponam, Quint.: verbi gratiā propter voluptatem, Cic.: dem Genet. vorangestellt, gratiā patris, Lamprid. Heliog. 31, 3. – b) insbes., das Erlassen einer Sache aus Gefälligkeit, die Nachsicht bei usw., iurisiurandi, ICt.: criminum, Suet.: omnium tibi gratiam facio, Liv.: delicti gratiam facere, Nachsicht schenken, nachsehen, Sall.: de cena facio gratiam, bedanke mich, kann nicht kommen, Plaut. – 2) die Erkenntlichkeit, der Dank, gratiam ferre alcis rei, den Dank für etw. davontragen, Liv. (s. Fabri Liv. 22, 26, 4): ab utrisque parem gratiam trahere, Iustin.: gratiam persolvere dis, Cic.: gratias dicere, Apul. (ut pro eo honore vobis multas gratias dicerem, Apul. flor. 16 = 22, 15 Kr.): gratias agere, Dank abstatten, sagen, Cic.: agere gratias magnas od. ingentes, Ter., od. mirificas, Cic.: tibi gratias ago atque habebo summas, Plaut.: agere Romanis gratias, Eutr.: tantae erga me benevolentiae tuae tamque sincerae gratias ago debeoque plurimas, Augustin.: furtive agere gratias et in angulo et ad aurem, Sen.: in quo ei Pompeius gratias egerat, Cic. ep.: etiam in malis gratias agere, Lact.: alci gratias agere de matre, Cic.: senatui pro alqo gratias agere, Cic.: alci pro suo summo beneficio gratias agere, Cic.: agere ei maximas gratias pro beneficiis in matrem, coniugem liberosque impensis, Curt.: timerem ne arrogans esset ob ea laudare, ob quae gratias agerem, Plin. ep. 9, 31, 2: gratias se inter cetera etiam ob hoc agere, quod (weil) etc., Liv. 34, 50, 4 (u. so m. ob u. Akk. auch Treb. Poll. trig. tyr. 10, 9. Apul. flor. 16 in.): agere gratias incipit, quod (daß er) perfidi hominis insidias prudenter cauteque vitasset, Curt.: ago confusioni meae gratias, quod nihil in illo cubiculo vidi praeter matrem et patrem, Sen. rhet.: gratiarum actio, Danksagung, Cic.: ellipt., tamen, genio illius gratias (Dank dem G. jenes!), enatavi, Petron. 57, 10. – gratiam habere alci, Dank wissen, Cic.: u. so gratiam habere magnam od. maximam, Cic. u. Ter.: gratiam habere m. folg. quod (daß usw.), Cic., od. qui u. Konj. (daß er), Cic.: auch gratias habere (von zweien u. mehreren), Liv. 24, 37, 7: u. alci summas gratias habere (v. einem), Plaut. trin. 659: verb. (v. einem) alci maximas infinitasque agere atque habere gratias, quod (daß) etc., Vitr. 6. praef. 4: alci laudes gratiasque habere magnas, Plaut. asin. 545: gratiam referre, den Dank abtragen, in der Tat danken, Cic.; u. ironisch, vergelten, es einem wieder entgelten lassen (= sich rächen), Ter. n. Cic.: gratiam referre pro meritis, pro beneficiis, Caes.: gratiam referre bonam od. praeclaram, Cic.: od. meritam debitamque, Cic., od. iustam ac debitam, Cic.: gratiam referre parem, Gleiches mit Gleichem vergelten, Cic.: auch gratias referre, Cic. Planc. 101; Phil. 3, 39: ago tibi gratias, imperator auguste; si possem, etiam referrem, Auson. grat. act. 1. § 1: gratiam rependĕre, Ov., od. reddere, Sall.: v. Lebl., referre gratiam, v. Acker, wenn er Früchte trägt, Col.; u. gratiam reddere, v. Weinstocke, Col. – nullum est neque sincerius neque acceptius genus gratiarum, quam quod etc., Plin. pan. – dah. a) gratia est, ich danke, Ter.: gratia est (sc. tibi), ich bedanke mich = ich muß es abschlagen, Plaut.: dis gratia, cum ita ut volo est, ich danke Gott, wenn usw., Ter.: dis gratia u. gratia dis (verst. est), Gott sei Dank! Ter. u. Ov.: gratia magna Iovi, Tibull. – b) Abl. Plur. grātiīs u. zsgzg. grātis, ohne Entgelt (Vergeltung), ohne Bezahlung, umsonst (Ggstz. pretio, mercede), quae (psaltria) quantum potest aliquo abicienda est, si non pretio, at gratiis, Ter.: gratiis exaedificari atque effici navem, Cic.: tibi gratiis stare navem, nichts koste, Cic.: gratis habitare, Cic.: cave, ne tibi gratis hic constet amor, Ov.: reges Parthos non potest quisquam salutare sine munere; tibi valedicere non licet gratis, Sen. – ➳ Bei den szenischen Dichtern (z.B. Plaut. asin. 194; Epid. 474 G. Ter. adelph. 744. Pompon. com. 110) überall nach den besten Hdschrn. gratiis; Cic. Verr. Halm gratiis, C. F. W. Müller gratis.

II) objektiv, A) eig. = die Gunst, die man bei andern genießt, das Beliebtsein, der Kredit (während favor die »Beifallsbezeigung«, die »Gunst« die man andern erweist, insbes. die Volksgunst, Begünstigung), gratiam alcis sibi conciliare, Cic.: gratiam (magnam, summam) inire, Cic., ab alqo, Cic., od. apud alqm od. ad alqm, Liv., od. alcis, Curt., bei jmd. sich in Gunst setzen, Gunst erwerben, sich beliebt machen: ut aliquam mihi bonam gratiam quaesisse videar, Cic.: summam ab alqo gratiam inire, Caes.: ab alqo gratiam inisse, quod (weil, daß) etc., Cic.: quia plures ineuntur gratiae, Gunst bei mehreren, Cic.: in gratia esse, in Gunst stehen, beliebt sein, Cic.: L. Murenae provincia multas bonas gratias cum optima existimatione attulit, Cic. – Ggstz., quod apud alios gratiam, apud alios offensionem habet, Plin. 19, 9.

B) übtr.: 1) das gute Vernehmen (Verhältnis), in dem man mit jmd. steht, das gute Einverständnis, das freundschaftliche Verhältnis, die Freundschaft, in gratiam redire cum alqo, sich mit jmd. wieder aussöhnen, Cic. (dah. reditus in gratiam, Aussöhnung, Cic.): ebenso in gratiam reverti cum alqo, Liv. u. Petron., cum fato, Sen.: alqm apud alqm ponere in gratia u. in gratia maxima, in Gunst, in große Gunst setzen, Cic.: esse in gratia cum alqo, Cic.: dehinc spero aeternam inter nos gratiam fore, Ter.: in gratiam reducere od. restituere od. redigere, versöhnen, Ter.: porrigere mutuas in gratiam manus, Sen. rhet.: so auch componere gratiam inter eas, Ter.: per gratiam, in Güte, gutwillig, Plaut.: so auch per bonam gratiam, Plaut. (vgl. Brix Plaut. mil. 979): u. so per gratiam od. cum gratia, in Güte, gutwillig, Ter. u. Liv.; Ggstz. sine gratia, nicht in Güte, nicht gutwillig, Sen. rhet. (vgl. Lorenz Plaut. mil. 971): componere alqd cum bona gratia, in aller Güte, Ter.: u. so cum bona gratia alqm dimittere, Cic.: cum mala gratia, in Haß, Ter.: cum gratia imperatoris, zur Zufriedenheit des F., Liv. 29, 1, 9. – 2) die (durch Gunst, guten Kredit erlangte) Macht, das Ansehen, der Einfluß, Cic. u.a.

gratia [CL] 1 favour shown to another, goodwill, favourable regard. b (w. de or ex) by or as a favour (not by right). cum [juvenis] ‥ staret in presentia regis, invenit ~iam in conspectu ejus [cf. Gen. xxx 27] Wulf. Æthelwold 7; nec ‥ mugitus caeli, nec ‥ jactus fulminum ‥ nocuerunt, favente ~ia elementorum Abbo Edm. 7; ~iam in oculis eorum invenit [cf. Gen. xviii 3] G. Mon. VIII 14; 1164 multam ejus [i. e. pape] pro constantia vestra habetis ~iam J. Sal. Ep. 134 (136 p. 10); 1178 iracundia ejus mansuescit in ~iam P. Blois Ep. 48. 142A (v. decrudescere); exemplum de archiepiscopo dicente: “non vendo ecclesiam, sed ~iam meam ‥". sed male rationem nominis attendebat ‥ qui ~iam gratis dandam, et ob hoc sic dictam, vendere volebat Gir. GE II 27; exilii anno septimo ‥ inchoato visus est eum rex recepisse in ~iam Chr. Battle 108v; s1327 ut pene simoniacam heresim, salva ~ia Romane curie, sapere videatur Ad. Mur. Chr. 55; a ~ia ‥ regis Birchington Arch. Cant. 14 (v. extraponere 1b); 1438 implorata ‥ apostolice sedis ~ia Bekynton I 2.  b 1254 ei promisimus de ~ia quod castrum ‥ Elie reddemus RGasc I 336 (cf. CalPat 289); de ~ia et non de jure Fleta 198 (v. de 10a); 1271 aliquis secta non debetur ad molendinum ‥ Alani nisi aliquis ex ~ia ad molendinum molere velit Cl 350; 1334 levantibus feni in prato, ‥ ex ~ia, xij d. Ac. Durh. 117; si ‥ rex coronaretur ab alio archiepiscopo quam ab illo qui de antiquitus de pura ~ia, non de jure coronare consuevit, per hoc perderet ‥ titulum ‥ regalem?  Ockham Pol. I 170; c1350 ab ‥ incipientibus nichil nisi de ~ia exigant StatOx 68. 2 favour received, favourable treatment, a favour. b benefit, favourable circumstance. Gir. GE II 27 (v. 1a supra); 12‥ hortetur eos [i. e. foraneos mercatores] ut quisque gratis tantum civitatis clausture apponat quod ~iam a civitate recipiat (Mun. Lond.) EHR XVII 727; optatam benigne subventionis ~iam Ad. Marsh Ep. 119; 1254 (v. exauditio b); ~ia indigetis et hanc ~iam faciemus vobis: nominetis ‥ personas idoneas et aliquam ex illis dabimus vobis Graystanes 3; 1304 eximia ~iarum donaria, quibus regnum ‥ Anglie manus Altissimi ‥ stabilivit FormOx 6.  b si ‥ non continue trucidarentur, quod altissimae ~iae stabat loco Gildas EB 25; residui ‥ nunquam eam deinceps habuerunt ~iam ut diadema regni continue haberent G. Mon. XII 5; alii exeuntes de nebula respirant in liberioris aure ~iam P. Blois Ep. 11. 35D; gratia fallax est inflata superbia; quippe / turgida si fuerit, gravis est tortura superbis (Vers.) M. Rievaulx 27. 3 (w. ref. to person having authority) grace, permission; b (iron., w. pun on sense 9). c mercy, pardon. ~ia vestra, domine, Brionnam ‥ possideo Ord. Vit. VIII 13 p. 340; 1213 quod ematis ‥ grisium opus ad ~iam mercatorum ‥ navis Cl 144b; 1283 dicunt quod solebant habere unam vaccam pasturatam cum ovibus domini ‥ set Martinus ‥ dixit quod nunquam suo tempore habuerunt, sed quod fuit de ~ia cujusdam Gydonis, aliquando firmarius, si unquam habuerunt Cust. Battle 56; 1325 ex consuetudine et ~ia domini speciali ‥ habebit in marisco vj m. esch’ per annum CBaron 143; 1389 nisi habeat ~iam de gracemanno Guild Cert. 41/159 (v. gracemannus); 1422 optulit se daturum x li. ‥ super ~ia dictorum majoris et parium suorum BB Wint. 56; 1445 ex speciali ~ia prioris Ac. Durh. 629.  b Waldewach ~ia Macometi imperator Turcorum Gascoigne Loci 10.  c c1285 preceptum est quod ‥ Ricardus petat ~iam de domino CBaron 105; s1304 non audivit eos rex ‥ nisi sue ~ie et suorum judicio se ‥ supponerent W. Guisb. 357; s1321 seipsos et castrum ‥ ~ie regis ‥ reddiderunt, sperantes clementie sinum sibi aperiri, quibus ‥ nec ~ia seu misericordia miseris favebat Ib. 199; 1345 cognovit se esse culpabilem ‥ et ponit se inde ad ~iam regis SelCKB VI 42; 1361 J. B. ‥ occasionatus ‥ venit et ponit se in ~ia domini CourtR Carshalton 16; s1411 regis ~iam per suas literas ‥ proclamari obtinui; et tunc statum ante exilium ‥ refigurare incepi Ad. Usk 118; 1429 ponunt se in ~ia domini de transgressione predicta CourtR Carshalton 46. 4 (theol.) the grace of God, redeeming grace, the sovereign divine favour; b (w. ref. to baptism); c (conveyed through sacraments). d (~ia praeventrix or sim.) prevenient grace. laudabam ~iam [Domini] Gildas EB 1; 676 (12c) cum ~ia superna ‥ profusius enitesceret, coenobialia ‥ loca ‥ erigenda ‥ statuimus CS 43; gratuita Christi ~ia fretus Aldh. VirgP 10; Bede HE IV 14 (v. caelestis 4b); 796 otiosa est lingua docentis si ~ia divina cor auditoris non inbuit Alcuin Ep. 113 p. 164; virgo tu gratia plena, / per te conservet semper nos gratia Christi Id. Carm. 90. 1. 10; quid ‥ majus ‥ quam adipisci hominem cum ~ia quod habet angelus ex natura?  Abbo Edm. 17; major est, Domine, ~ia tua quam culpa mea Anselm (Or. 8) III 26; ~iam invoco Spiritus Sancti Eadmer V. Osw. prol. 2; divinus ignis ‥ eos et illuminavit ad scientiam, et liquefecit ad ~iam, et induravit ad penam Ailr. Ed. Conf. 748C; hujus[Dei] fidei merito [Abraham] accepit ~iam R. Niger Chr. I 4; macula deformat animam et ~ia conformat ipsam Hales Qu. 884; philosophi ‥ habuerunt magnam ~iam gratis datam, sc. virtutes quas utinam nos ‥ Christiani haberemus. ‥ Plato, Aristotiles, et Avicenna ‥ Deum verum more suo coluerunt secundum ~iam eis datam Bacon V 8; 1325 retribuat vobis Dominator celi et terre ~iam in presenti et gloriam in futuro Lit. Cant. I 164; [vitium ingratitudinis] ‥ est Deo odibile et contrarium ejus ~ie [ME: his grace] AncrR 70; de ‥ David ‥ et aliis, de quibus non dubium quin decesserant in ~ia Conway Def. Mend. 1417.  b ad ~iam baptismatis (V. Germani) Bede HE I 20; renova in me ~iam baptismi tui Anselm (Or. 8) III 29; Eadmer HN 113 (v. baptismus); Birchington Arch. Cant. 1 (v. baptisma a); R. Bury Phil. 15. 203 (v. gehenna b); Bradw. CD 387A (v. baptismalis).  c queritur utrum penitencia que est virtus sit eadem cum ~ia sacramentali, que est res hujus sacramenti quod est penitencia. penitencia enim est unum septem sacramentorum, et habet rem suam, sc. ~iam sacramentalem, sicut baptismus Hales Qu. 994.  d quidquid protodoctor Augustinus suique commanipulares evangelici in vinea et messe Domini profecere, salva praeventrice Christi ~ia, huic [sc. regi Æthelberto] debetur primo Gosc. Transl. Aug. 43A; sua preveniente ~ia V. Chris. Marky. 17; vincebat naturam ~ia, dum bona indoles accipiebat ~iam pro ~ia, superantem, preventricem, subsecutivam Ad. Eyns. Hug. I 2 p. 10; quicquit habet meriti preventrix gracia donat (Vers.) AncrR 50 (cf. Amund. I app. 420). 5 grace as the divine dispensation which, through Christ, superseded the Law (cf.Rom. vi 14–15); b (anno ~ie or sim., in date). cum rudis antiquam praecellat gratia legem / Salvator clemens qua saecula cuncta beavit Aldh. VirgV 393; 956 per tempora legis naturae, litterae vel ~iae CS 935; trium temporum, sc. ante legem, sub lege, sub ~ia Diceto Chr. pref. 3; omnia ‥ que non sunt contra jus naturale indispensabile, nec contra legem divinam de necessitate salutis tempore ~ie observandam Ockham Pol. I 98; mundi cursum ‥ in tres aetates dividemus, nempe aetatem naturae, legis scriptae, et ~iae Bekinsau 737.  b R. Niger Chr. II 178 (v. annus 2a); ecclesia ‥ dedicata fuit anno ~ie mccxlii Conc. Scot. I ccxcviii; completo hoc anno jam fluxerant de tempore ~ie viginti quinque quinquagena annorum M. Par. Maj. III 191; Gros. 50 (v. disponere 2d); anno ‥ ~ie mcclxxii Graystanes 11. 6 (status ~ie, w. ref. to pers.) state of grace, condition in which one enjoys the benefits of divine grace. quod [Deus] nunquam Paulum talem existentem in statu ~ie et glorie posset adnichilare salva sua justicia Lutterell Occam 128; 1356 preter indulgencias quas omnibus in statu ~ie existentibus ‥ alias concessimus (Reg. Exon.) Conc. III 37b; s1436 quod ipse [rex Jacobus] in statu ~ie ‥ tanquam martir defunctus est Plusc. XI 9; 1452 hominem ‥ post lapsum ‥ ad statum ~ie a quo decidit nullatenus ex se ‥ redire valentem (Pat) Reg. Whet. I 86. 7 grace as the power of God at work in the world, through the Holy Spirit, the Church, and the godly. b grace at work within the person. juvante se ~ia catholicae veritatis Bede HE II 1 p. 75; locus ‥ miraculi caelestis ~ia sacratus est Ib. IV 28 p. 277; 813 (17c) praesidente Christi ~ia CS 342; sicut ‥ cum gratiarum actione crescunt munera ~ie, ita ‥ Canon. G. Sempr. 33; in quorum mentibus diffusa est septiformis ~ia Spiritus Sancti Ib. 43v; 1213 ~ia Spiritus Sancti inspirante (Ch. Regis) Wend. II 74; 1302 divina inspirante ~ia Reg. Cant. 434; 1341 divina cooperanti ~ia (Pat) Avesb. 96b.  b quantum discretionis et scientie, quantum virtutis et ~ie fons ei infuderit quem sitiebat vite, nullus de facili posset stilus evolvere Ad. Eyns. Hug. I 2 p. 9; aliter est in peccato actuali, quia hoc est a libero arbitrio; ad hoc ergo quod convenienter dimittatur, oportet non tantum gratiam que est a Deo sed ~iam moventem liberum arbitrium ad dolendum de ipso Hales Qu. 996; liberum arbitrium est facultas rationis ‥ qua, ~ia assistente, eligitur bonum et qua, ~ia desistente, eligitur malum J. Blund An. 401; non erit hoc laicis vicium set gracia magna Gower VC VII 161. 8 attribute or power bestowed by God as a mark of grace. b power, ability. praeclara virginitatis ~ia Aldh. VirgP 18; a722 fratrem ‥ presbiteratus ~ia decoratum (Eangyth) Ep. Bonif. 14; de prophetali ~ia quam ei Deus affuderat alias dictum est W. Malm. GP II 86; diversa esse munera ~iarum, nec omnes omnia consecutos ‥ didicimus Ailr. Ed. Conf. 762B; quum [Simon magus] ‥ ~iam spiritus pecunie pretio emere vellet R. Niger Chr. I 20; qui ~iam cantandi habent ‥ cantent. qui autem ~iam vocis non habent chorum vestiant Obs. Barnwell 92; electi non habebunt ~iam faciendi mirabilia, sicut habuerunt apostoli Ockham Dial. 491; beatus frater Walterus ‥ habuit specialem ~iam curandi homines a quartana Mon. Francisc. I 52.  b ~iam mendicabat gradiendi a sancto Mir. Wulfst. I 33. 9 (~ia Dei in formula) divine favour or permission. 681 (12c) Æthelredus rex ~ia Dei CS 57; 838 per Dei omnipotentis ~iam CS 421; 935 (12c) (v. basileus b); 956 ego Eadwig ~ia Dei ‥ Brittanicae telluris rex CS 961; c1070 (v. Deus 3b); Anselmus ‥ ~ia Dei archiepiscopus Anselm (Ep. 182) IV 66; Turoldo, Dei ~ia monacho Beccensi Ib. (Ep. 418) V 363; 1108 Henricus Dei ~ia rex Anglorum GAS 524; 1225 Alexander Dei ~ia rex Scottorum Inchaffray 46; 1231 J. Dei ~ia abbas Malmesburie Reg. Malm. II 52; 1296 Edwardus Dei ~ia rex Anglie (Lit. Regis) Avesb. 80b; 1405 Henricus Dei ~ia rex Anglie ‥ Thome eadem ~ia archiepiscopo Cant’ Lit. Cant. I 1; 1462 Roberto Dei et apostolice sedis ~ia episcopo Dunblanensi Inchaffray 148. 10 (as form of address): a (of pope); b (other). a J. Cornw. Eul. 21 (v. destinare 2c).  b status vestri prosperitatem quam mihi vestra ~ia signare voluistis (Abbati S. Andreae Vercellis) Ad. Marsh Ep. 88; mitto vobis ‥ tractatum Ricardi ‥ corrigendum ‥ secundum quod mihi vestri ~ia viva voce dixistis (Fratri W., ministro Anglie) Ib. 199. 11 a privilege, license. b pension. a 1259 Willelmus ‥ solvit ‥ dim. m. auri ‥ pro quodam brevi de ~ia Cl 379; 1265 rex concessit Jordano ‥ ~iam ad ipsum regem pertinentem de abbacia Montis S. Michaelis vacante Cl 128; 1267 rex concessit Waltero ‥ quod cancellarius ‥ assignet Waltero ‥ primam ~iam ad regem spectantem ratione vacationis alicujus archiepiscopatus Cl 481.  b 1321 contulit electus domino Radulpho de M. canonico Londonensi c solidorum pensionem de camera sua, quod vocatur ~ia regis Whittlesey 133. 12 papal grace, dispensation (for which payment was exacted); b (w. litterae). 1250 RL II 60 (v. contributio b); 1257 ut ‥ exactiones quas ~ias vocant, a ‥ papa ‥ regi concesse ‥ cessent Conc. Syn. 533; 1257 obvenciones provenientes ex decima ecclesiasticorum proventuum et de fructibus beneficiorum vacancium ‥ et ex quibuscunque aliis ~iis apostolicis ‥ regi concessis Pat 71 m. 6; 1265 ut in ‥ ecclesia de H., inspecta ~ia nobis facta per sedem apostolicam de eadem, ordinetis ‥ prebendas ‥ concedimus facultatem Ann. Durh. 163; s1317 papa intravit Avinonam ‥ ubi fecit in forma pauperum tres ~ias successive et alias speciales ~ias infinitas Ad. Mur. Chr. 25; s1322 papa fecit ~iam in forma communi generalem pro pauperibus Ib. 37; adeptus est ab eo [i. e. summo pontifice] trescentas ~ias et septem pro clericis promovendis Hist. Durh. 127; 1389 etc. (v. exspectativus); tot et tante fiunt [sc. in curia Romana] etiam exorbitantes ~ie Paul. Angl. ASP 1533; s1412 generalis ‥ mansit ‥ in Anglia ‥ distribuens ~ias suas et colligens pecunias Eul. Hist. Cont. III 420.  b 1304 dantes eidem potestatem ‥ litteras ~ie et communis justicie [in Romana curia] impetrandi Reg. Cant. II 670; stylus curie habet, quod scribitur in literis ~ie, sc. ‘sibi dictos canonicatum et prebendam assignantes, etc.’, tanquam essent diversa Paul. Angl. ASP 1531. 13 (acad.) dispensation. 1253 salva cancellario ‥ potestate ~iam hujusmodi defectum patientibus faciendi StatOx 49; 1312 statutum est ‥ quod nullus possit in sacra pagina magistrari nisi ‥ a cancellario ‥ ~iam obtineret Collect. Ox. II 225; c1425 (v. conscientia 2c); 1438 quam lecturam [sc. in moral philosophy] sic factam ad incipiendum in sacra theologia pro ~ia de non regendo in artibus dicta universitas duxit de cetero acceptandam Reg. Cant. III 276; 1452 concessa erat ~ia omnibus regentibus, quod liceat cuilibet eorum scribere literas regraciatorias ‥ MunAcOx 735. 14 (period of) grace, postponement. apud forinsecos janitores biduanam forte ~iam aliquis multiplici obsequio merebitur, sed usque in diem tertium non durabit P. Blois Ep. 14. 50B; 1227 quatinus adhuc de consuetudine illa ‥ ~iam facere velitis, saltem ‥ usque in unum annum plene completum Pat 149; State Tri. Ed. I 19 (v. 1 dies 11a). 15 gift, grant. b prize, favour (in tournament). c (?) discount, bonus. 841 (11c) ego Berhtuulf ‥ hanc meam libertatis ~iam consigno CS 433; 1260 consuevimus singulis annis pauperibus religiosis ~iam facere de allece in quadragesima Cl 238; monachi ‥ in manerio de F. commorantes si aliquam ~iam piscium ‥ forte habuerint, unam solam simplicem pitanciam piscium non excedant Ac. Beaulieu 316; 1297 cum ipse non receperit gagia sua de festo B.Michaelis pro se et sociis suis usque ad hodiernum diem petit quod ‥ fiat sibi aliqua ~ia de blado RGasc III app. cxci; 1300 largicionibus vero per obedienciarios claustralibus collatis, quas quidem ~ias vocant claustrales, pro suis necessitatibus de licencia ‥ prioris ‥ utantur Vis. Ely 8; 1335 de speciebus conventus hoc anno que vocantur ~ie, ix s. vj d. Sacr. Ely II 70.  b s1343 comes W. tam intus quam extra ~iam reportavit Ad. Mur. Chr. 146; s1344 rex ‥ tenuit hastiludia contra omnes ab extrinseco venientes; et idem dominus ‥ inter intrinsecos ~ias reportavit Ib. 155.  c c1303 m ferri de Hispannia sine ~ia que datur vendentibus, [dabit] iiij d. EEC 160 (cf. ib. 162: de simea, dim. marca. ballivus potest inde remittere et facere ~iam). 16 (usu. pl.) thanks, gratitude; b (w. actio). c (interj.) Deo ~ias. toto corde Trinitati ~ias egit Gildas EB 73; ~ias tibi ago, Christe! Aldh. VirgP 27; ~ias agentes Bede HE IV 19; ~ias referens fratribus Lanfr. Const. 170; Dominic V. Ecgwini I 9 (v. exsolvere 2d); 1164 si placet, ‥ comiti ‥ ~ias referatis J. Sal. Ep. 134 (136); ~ias ‥ Deo retulit quod ‥ Gir. TH II 19; Christiani ~ias Deo ‥ dederunt (Abbanus 13) VSH I 12; 1341 (v. grates 1b).  b tibi laus ‥ tibi ~iarum actio Alcuin Carm. 85. 3. 16; GlC E 341 (v. eucharistia 1); †948 (12c) Deo ‥ ~iarum rependere actiones CS 860; sit illi ~iarum actio Anselm (Ep. 13) III 118; ad perennes ‥ consurgunt ~iarum actiones Ad. Marsh Ep. 88; 1302 ad gracciarum acciones (v. exuber); 1319 quod cum ~iarum accionibus recordamur, manum vestram ‥ invenimus adjutricem FormOx 54; 1420 humillimas ~iarum acciones ‥ exsolvimus Ib. III 139.  c 957 (14c) quousque Christus ‥ hiis humaniter, Deo ~ias, subvenit CS 995; Ps.-Gros. Gram. 60 (v. gemitus a). 17 prayer of thanksgiving before or after meal, grace. Bede HE II 12, etc. (v. actio 2c); 1234 nulli ‥ licet post ~ias iterum in refectorium redire Vis. Bury 732; ad ~ias post refectionem vel cenam conventus Cust. Westm. 15; super mensam dabit benedictionem et ~ias post refectionem Obs. Barnwell 160; c1340 (v. 2 dicere 5a); 14‥ stabit post prandium dum ~ie Deo agantur Stat. Linc. I 381; 1509 (v. actio 2c); ~ias Deo agere, saye grace Whittington Vulg. 125. 18 winning quality, charm, attractiveness. delectabatur antistes prudentia verborum juvenis, ~ia venusti vultus, alacritate actionis ‥ Bede HE V 19 p. 324; 800 rosa inter spinas nata ‥ coloris inconparabilis ~iam habere dinoscitur Alcuin Ep. 207; fratres suos aetate, quamvis non ~ia, seniores anticipans Asser Alf. 23; Arturus ‥ in quo tantam ~iam innata bonitas prestiterat ut a cunctis ‥ amaretur G. Mon. IX 1; ~ia sine fuco Alb. Lond. DG 11. 2 (v. 19 infra); J. Sal. Met. 854B (v. diacrisis). 19 (pl., CL) the Graces, representing charm and beauty. tanti decoris et gratie ut nichil tale in suis nimphis et ~iis fingere possent poete Gosc. Transl. Mild. 22 p. 186; J. Sal. Pol. 488B (v. effigiare 1a); tres ‥ ~ie, que Charitates dicuntur, unius pulchritudinis, ‥ que nude pinguntur, quia gracia sine fuco, id est non simulata et ficta, sed pura et sincera esse debet Alb. Lond. DG 11. 2; nate sunt etiam ~ie filie Veneris et Liberi: Pasithea, Aglaia, Euphrosyne Natura Deorum 21. 20 (abl. as prep. w. gen.): a in favour of, for the sake of (person); b for the sake or purpose of; c (w. gd. or gdv.); d (w. exempli or verbi) for example; e (w. verbi) that is, id est. f because of, thanks to. Cf. causa 3. a mox eadem, quae nostri ~ia modicum siluerat, tempestas rediit Bede HE V 1 p. 282; hominem ‥ cujus ~ia de ceteris disseruimus Gir. TH III pref. p. 138.  b viri religiosi ‥ Hierosolimam Paschalis festivitatis ~ia confluxerant Bede Hom. II 17. 193; 786 turpis lucri ~ia Ep. Alcuin. 3 p. 21; orationes multas ‥ in ‥ libro congregates in sinu ‥ orationis ~ia ‥ circumducebat Asser Alf. 24; visitationis ~ia ecclesie sue maneria frequenter adiit Chr. Battle 103v.  c quae in pirrichio explanandarum rerum ~ia praetulimus Aldh. PR 115; Eanfridum ‥ ad se postulandae pacis ~ia venientem Bede HE III 1; cum ‥ orandi ~ia ecclesiam intrasset Asser Alf. 97; a1088 ~ia vitandi scandali Lanfr. Ep. 55 (55); ad eum visitandi ~ia veniebant Ord. Vit. VII 16 p. 244; convenit ‥ sanitatis adipiscende ~ia ‥ multitudo Chr. Battle 102.  d quam tantopere exempli ~ia protelaveram Aldh. Met. 4 p. 74; verbi ~ia polus: ‘po’ arsis est, ‘lus’ thesis Id. PR 112 p. 150; Adel. Alch. 18 (v. differentia 5c); de quodam homine, verbi ~ia de Paulo Anselm (Incarn. A 4) I 283; duplex est genus rerum ‥ verbi ~ia, substantia corporis celi habet esse permanens ‥ Gros. Cess. Leg. I 10 p. 64.  e 811 archiepiscopus cum coepiscopis illius duobus, verbi ~ia Deneberht Huuicciorum episcopus, Aeðeluulf episcopus australium Saxonum CS 335.  f abluebam pedem ejus qui ~ia diutini tumoris jam tunc ulcus habebat Bede CuthbP 37 p. 274. 21 (ob ~iam w. gen.) for the sake of. Cf. causa 4d. ob evangelizandi ~iam ‥ Fresiam Alcuin WillP 20; Gir. TH I 12 (v. calefactio a). 22 (~ia Dei, med.) an ointment. ~ia Dei facit ad omnes languores podagre, arthetice [etc.] ‥ mutos loqui facit; in una potione vel duabus videas ~iam Dei si se abstineat a venere ‥ et vino rubeo ‥ et piscibus et ira et mala voluntate Gilb. II 120. 1; 1322 ~ia Dei iiij li., ‥ galbanum ‥ (KR Ac 379/3) Cal. Scot. III 142. 23 (~ia Dei, bot.): a (major) (?) devil’s bit scabious (Scabiosa succisa); b (minor) herb Robert (Geranium dissectum). a ~ia Dei similis est ypericon in foliis, sed major; quidam dicunt quod est ‥ morsus diaboli SB 23; ~ia Dei major et minor; major habet stipitem cum sex angulis et ‥ folia ad modum canabi et valet contra quartanam. ‥ minor habet stipitem quadratum et rubeum, crescit in locis aquosis Alph. 72.  b ~ia Dei minor Invent. Med. 74; Alph. 72 (v. 23a supra). 24 (in place name, ~ia Dei) Grace Dieu, Cistercian abbey (Monm). s1226 Johannes de Munemute construxit quandam abbatiam de ordine Cisterciensi in Wallia quam ~iam Dei nominavit Ann. Wav. 302; 1230 abbas de ~ia Dei Pipe 218; 1240 faciat habere abbati de ~ia Dei iiij quercus Cl 185.

1 grātĭa, (6) æ, f. (gratus), manière dʼêtre agréable qui se trouve dans le sujet et se manifeste à autrui ou qui se trouve dans autrui et se manifeste au sujet.

I ¶ 1 faveur, complaisance, obligeance, grâce : aliquid in beneficii loco et gratiæ causa petere Cic. Verr. 2, 3, 189, demander qqch. comme un bienfait et une grâce, cf. Verr. 2, 3, 115 ; gratiæ causa Cic. Fam. 5, 12, 7, par faveur ; alicui gratiam dare Ter. Hec. 390, accorder une faveur à qqn ; alicui gratiam dicendi facere Liv. 3, 41, 4, accorder à qqn la faveur de parler, cf. Suet. Aug. 38 ; in gratiam alicujus Liv. 28, 21, 4, pour complaire à qqn, cf. Liv. 28, 39, 12 ; 39, 26, 12 || abl. gratia, pour lʼamour de, à cause de [placé après son régime] : hominum gratia Cic. Nat. 2, 158, pour les hommes ; honoris gratia, v. honor ; Bruti conservandi gratia Cic. Phil. 14, 4, pour sauver Brutus ; si exempli gratia vir bonus... Cic. Off. 3, 50, si, pour prendre un exemple, un honnête homme... ; propter aliam quampiam rem, verbi gratia propter voluptatem Cic. Fin. 5, 30, en vue de nʼimporte quelle autre chose, par exemple, en vue du plaisir ; ea gratia, quod... Sall. J. 54, 4 ; 80, 4, pour ce motif que... ; mea gratia Pl. Bacch. 97, à cause de moi ¶ 2 remise accordée par complaisance : alicui jurisjurandi gratiam facere Pl. Rud. 1415, faire à qqn remise de son serment, lʼen délier, cf. Suet. Tib. 35 ; gratiam fecit conjurandi Bononiensibus Suet. Aug. 17, il dispensa les habitants de Bologne de faire cause commune avec lui, cf. Suet. Dom. 14 ; de cena facio gratiam Pl. Most. 1130, quant au souper, je tʼen fais grâce (= non, merci) || grâce, pardon : alicui delicti gratiam facere Sall. J. 104, 5, pardonner à qqn une faute ¶ 3 reconnaissance, gratitude [définie par Cic. Inv. 2, 161 ] : gratiam alicui referre Cic. Br. 217 ; de Or. 3, 14, témoigner à qqn sa reconnaissance en retour ; præclaram gratiam alicui referre Cic. Cat. 1, 28, montrer une belle reconnaissance à qqn ; habere gratiam Cic. Off. 2, 69, avoir de la reconnaissance (mais habebo apud posteros gratiam Sen. Ep. 21, 5, jʼaurai la faveur de la postérité, v. II 1) ; habere et referre gratiam Ter. Eun. 750 ; Cic. Fam. 5, 11, 1, v. refero II 2 b) ; alicui gratias referre Cic. Planc. 101, donner à qqn des marques (preuves) de reconnaissance, cf. Cic. Phil. 3, 39 ; gratiam dis persolvere Cic. Planc. 80, sʼacquitter envers les dieux dʼune dette de reconnaissance || pl., actions de grâce, remerciements : gratias agere alicui Cic. Phil. 1, 3, adresser des remerciements à qqn ; gratiarum actio Cic. Fam. 10, 19, 1, adresse (expression) de remerciements ; maximas vobis gratias omnes et agere et habere debemus Cic. Phil. 3, 25, nous devons tous et vous remercier vivement et éprouver pour vous la plus vive reconnaissance, cf. Marc. 33 ; gratias habere Liv. 24, 37, 7, remercier ; alicui pro aliqua re gratias agere Cic. Att. 16, 16, 16, remercier qqn pour [de] qqch. ; [in aliqua re Cic. Att. 2, 24, 2 ; ob aliquam rem Liv. 34, 50, 4 ; Plin. Min. Ep. 9, 31, 2 ] || est dis gratia, cum... Ter. Ad. 138, il y a à remercier les dieux, du moment que... ; dis gratia ! Ter. Ad. 121, dieu merci ! grâce aux dieux ! gratiast Pl. Men. 387, bien obligé ! merci bien ! || abl. pl. gratiis, contre un simple remerciement, avec un « dieu vous le rende ! », cf. Ter. Ad. 744 ; dʼoù lʼadv. gratis.

II ¶ 1 faveur dʼautrui, bonnes grâces : gratiam alicujus sibi conciliare Cic. Pomp. 70, se concilier la faveur de qqn ; magnam inire gratiam Cic. Fin. 4, 31, se mettre en grande faveur (en grand crédit) ; gratiam inire ab aliquo Cic. Verr. 2, 4, 143, se mettre dans les bonnes grâces de qqn [ad aliquem Liv. 33, 46, 7 ; apud aliquem Liv. 36, 5, 3, auprès de qqn] ; ab aliquo summam gratiam inire Cic. Att. 7, 9, 3, gagner au plus haut point la faveur de qqn ; aliquam bonam gratiam sibi quærere Cic. Pomp. 71, rechercher pour soi quelques bonnes grâces avantageuses ; aliquem apud aliquem in maxima gratia ponere Cic. Att. 5, 11, 6, mettre qqn dans les meilleures grâces de qqn ; plures ineuntur gratiæ si... Cic. Br. 209, on se gagne plus souvent la faveur si (on se fait plus dʼamis, si...), cf. Cic. Mur. 24 ; Agr. 2, 7 ; multas bonas gratias cum optima existimatione provincia afferre Cic. Mur. 42, rapporter de sa province avec la meilleure réputation une quantité de bonnes sympathies || popularité, crédit : gratia plurimum posse Cæs. G. 1, 9, 3, avoir le plus grand pouvoir par son crédit, cf. Cæs. G. 1, 20, 2 ; 7, 63, 2 ; C. 2, 44, 1, etc. ; Iccius Remus, summa nobilitate et gratia inter suos Cæs. G. 2, 6, 4, le Rémois Iccius, qui tenait parmi les siens le plus haut rang par sa noblesse et son crédit ; res contra nos faciunt, summa gratia et eloquentia Cic. Quinct. 1, nous avons comme adversaires le crédit et lʼéloquence au plus haut degré, cf. Cic. Cæl. 19 ; Off. 2, 64 ; summa apud populum gratia Cic. Rep. 2, 60, la plus grande popularité ; gratia alicujus Cic. Amer. 28, le crédit, lʼinfluence de qqn ; per gratiam contendere, ut... Cic. Verr. 1, 1, 48, faire appel aux influences pour obtenir que... ¶ 2 sentiments de bonne intelligence, de bon accord, relations amicales, amitié : si suam gratiam Romani velint... Cæs. G. 4, 7, 4, [ils disent] que si les Romains veulent leur amitié ; in gratiam cum aliquo redire Cic. Att. 1, 14, 7 ; Prov. 20, etc., renouer des relations dʼamitié avec qqn, se réconcilier avec qqn ; restituere aliquem in gratiam cum aliquo Cic. Prov. 23, remettre qqn en amitié avec qqn [reducere Cic. Rab. Post. 19 ] ; Sallustium restituere in ejus veterem gratiam non potui Cic. Att. 1, 3, 3, je nʼai pu ramener Sallustius à ses vieilles relations avec lui ; cum aliquo in gratia esse Cic. Fam. 1, 9, 4, être en bons termes avec qqn ; mihi cum illo magna gratia erat Cic. Fam. 1, 9, 20, jʼétais en fort bons termes avec lui ; cum bona gratia, cum mala Ter. Phorm. 621, en bonne, en mauvaise intelligence ; istuc quod postulo inpetro cum gratia Ter. Andr. 422, ce que je demande, je lʼobtiens de bon gré ; per gratiam Pl. Mil. 979, de bonne grâce.

III agrément, charme, grâce : gratia corporis Suet. Vitell. 3, agréments physiques ; gratia in vultu Quint. 6, pr. 7, grâce dans le visage ; sincera sermonis Attici gratia Quint. 10, 1, 65, la pure grâce du parler attique ; vinis gratiam affert fumus Plin. 14, 16, la fumée donne aux vins de lʼagrément || v. Gratia.

gratia , ae. f.
恩惠。谢恩。寵愛。恕。威儀。— villae 庄之美境。Habeo tibi gratiam 感謝汝。Gratia valere apud eum 能進言于人前。Gratias agere 謝恩。Gratia Dei 天主聖寵。天主寵愛。Senatus mala gratia 得罪理事官。 Vir summa gratia 至大威儀之士。Mei gratia 因吾故。爲我。Gratiam referre 報答。報仇。Jurisiurandi gratiam facere 免發誓。

Suggest a Translation
See an image

grātia ae, f

• gratus, favor, esteem, regard, liking, love, friendship, partiality: aeterna inter nos, T.: falsam gratiam inire, curry favor, T.: gratiā florens hominum: Pompei gratiam mihi conciliari putare: cum inimico reditus in gratiam, reconciliation: fides reconciliatae gratiae: si suam gratiam Romani velint, Cs.: a bonis omnibus summam inire gratiam: apud regem inita, L.: cum populoR.in gratiā esse: istuc impetro cum gratiā, with a good grace, T.: summa inter suos, Cs.: fratrum geminorum, harmony, H.: male sarta, interrupted friendship, H.: quantum gratiā valent, Cs.: improba, partiality, Iu.: cum gratiā imperatoris, to the satisfaction of, L.: provincia multas bonas gratias attulit, tokens of favor.— Charm, beauty, loveliness: formae, O.: neque abest facundis gratia dictis, O.—A favor, kindness, courtesy, service, obligation: hanc gratiam ut sibi des, T.: petivit in loco gratiae, ut, etc.: Boccho delicti gratiam facit, forgives, S.: pugnaturi in gratiam ducis, to please, L.: data in praeteritam iudici gratiam, for the favor shown him on the trial, L.—Thanks, thankfulness, gratitude, acknowledgment: est dis gratia, cum ita est, I thank, T.: veteris stat gratia facti, V.: illi debetur a me gratia maior, H.: annonae levatae gratiam tulit, received, L.: dis gratia, thank heaven, T.: ac Syro nil gratiae, no thanks to, T.: mirificas tibi apud me gratias egit, expressed: ei gratias egimus, thanked him: et non neglexisse habeo gratiam, am grateful, T.: sibi gratias habere, L.: maximas vobis gratias et agere et habere: alqd in gratiam habere, take as a favor, S.: meritam dis inmortalibus gratiam honoribus persolvere, express.—A return, requital, recompense(for a favor): pro eo (beneficio) gratiam repetere, L.: Nec nulla est inaratae gratia terrae, V.: tulisse potius iniuriam, quam retulisse gratiam, requited: praeclaram populoR.refers gratiam: omnibus referendā gratiā satisfacere, by a recompense: referre gratiam aliam non posse, quam, etc., L.: ut pro tantis eorum in rem p. meritis gratiae referantur.—Person., usu. plur, the graces, three goddesses of loveliness, attendants of Venus(Aglaia, Euphrosyne, and Thalia), H.—Singcollect.: non illi Gratia lecto, O.—Fig., a cause, reason, ground, occasion, motive, sake.—Only abl., usu. after a gen, in favor, on account, for the sake, for: bestiae hominum gratiā generatae: Nuptiarum gratiā haec sunt facta, T.: negoti gratiā properare, S.: dolorum effugiendorum gratiā: placandi gratiā, S.: exempli gratiā, for instance: verbi gratiā: eā gratiā Simulavi, ut, etc., for that reason, T.: id eā gratiā eveniebat, quod, etc., S.: quā gratiā Te arcessi iussi, ausculta, for what purpose, T.: Excludor, ille recipitur, quā gratiā?why?T.—Of persons, a favorite: ut unus gratia nostra fores, O.