provisio
provisio, a foreseeing, foreknowing
prōvīsĭo, ōnis, f. [provideo].
- A foreseeing, foreknowing: provisio animi, Cic. Tusc. 3, 14, 30.—
- II Foresight, providence: genus longā animi provisione fugiendum, Cic. Or. 56, 189.—
- III Forethought, precaution for a thing: posteri temporis, Cic. Part. 20, 69: annonaria, i. e. a providing with provisions, purveying, Treb. Poll. XXX. Tyr. 18.—
- 2 Hindrance, prevention of a thing: horum incommodorum una cautio est atque una provisio, ut, etc., Cic. Lael. 21, 78.
prōvīsio, ōnis, f. (provideo), I) das Vorhersehen, a) Vorherwissen, animi, Cic. Tusc. 3, 30. – b) die Vorsicht, animi, Cic. or. 189. – II) die Vorsorge, Fürsorge, Vorkehrung, a) für etw.: temporis posteri, Cic.: omni diligentiae provisione, mit aller möglichen Sorgfalt, Eutr.: annonaria, Verproviantierung, Treb. Poll.: m. subj. Genet., provisione maiestatis tuae, Veget. mil.: provisione Severi et Traiani, Lampr. – Plur., honestae provisiones, Firm. math. 1, 2, 8: huiusmodi provisiones, Amm. 17, 3. § 3: egregiae et salutares provisiones, Corp. inscr. Lat. 6, 1741. – b) gegen etw.: omnium horum vitiorum atque incommodorum una cautio est atque una provisio, ut ne etc., gegen alle diese Mängel u. Nachteile sich zu wahren u. vorzusehen gibt es nur das eine Mittel, daß usw., Cic. de amic. 78.
and antwentig is þara boca þe Adeluuold biscop gesealde in to Burch ‥ expositio Hebreorum nominum. ~o futurarum rerum
mentem revisit nostram pia ‥ ~one ut ‥ per collatam gratiam crescamus in profectu virtutum
notissimum ‥ vobis est quia a vobis ipsis habuistis ad vitia labi, a Domino autem vos illustrari non vestra ~one sed superna gratia vos praeveniente contigit
regenda ‥ est unaquaeque parochia sub ~one ac tuitione episcopi(
illum quem pro vite merito et sapientie doctrina ~o sapientum eligebat ‥ rex ‥ rectorem ‥ constituebat
ne monasterium tibi commissum pastorali posset diucius ~one carere(
sciens ‥ quod haec ‥ nequaquam absque divina ~one potuissent accidere
casu evenit vel potius divina ~one
mira divinae dispensatio ~onis erat quod ‥
fuerat illud primatus apud Craneburnam, sed abbatis Giraldi ~one pro vicini fluminis oportunitate Theokesberiam aptius locari visum
coram nobis provisum fuit apud Lond’ quod in crastino Nativitatis Beate Marie esset torneamentum apud Stamford’ ‥ eodem modo scribitur aliis comitibus ‥ qui ibidem presentes fuerunt ~oni illi
~o de bastardia objecta contra eum qui natus fuit et genitus ante matrimonium
rex Francorum nuntios ‥ misit ad regem ‥ ut ‥ sub examine quinque virorum, ab utroque rege electorum, dirimerentur questiones amborum ‥ placuit ~o ista regi Anglorum
discordia inter regem Henricum et barones propter ~ones Oxonie
de et super ‥ articulis, materiis, billis et provicionibus per nos jam missis
per ~onem trini status regni
pro expensis ‥ ad ~ones faciendas contra adventum domini Alphonsi
jam datum sit nobis intelligi quod dicta ~o salis pro eo quod tantum de grosso sale inveniri non potuit in comitatu ‥ per vos nondum facta existit
fecit rex fieri multas ~ones bladorum et aliorum victualium
vir magis libris ‥ deditus in temporalium ~one doctus
per sufficientis pecunie ‥ ~onem
proviso quod vina, blada, cisare, cerrisie, potus, bibaria seu alie res et ~ones ‥ per ipsos provisa non revendantur ab eisdem(
versus Parisium unde ~ones eorum sibi devenerunt
Romana ‥ curia ‥ non desinebat ~ones cotidianas redditus impudenter extorquere
prioratum ‥ vacantem et ad nostram ~onem seu collationem ‥ spectantem ‥ tibi ‥ damus et conferimus(
per innumeras et effrenatas ~ones in dicto regno(
papalis ~io seductivis precibus impetrata
optinuit temporalia dicti episcopatus de manu regis virtute ~onis papalis
statutum est ‥ ut ‥ nullus transfretaret ad obtinendum ~ones in ecclesiis
cum super ~one Menevensis ecclesie committit vobis summus pontifex vices suas
proponet super ~one ecclesie Cant’
papa ‥ pauca faciens notabilia, nisi ~ones ecclesiarum cathedralium
prōvīsĭō, (16) ōnis, f. (provideo), ¶ 1 action de prévoir, prévision : Cic. Tusc. 3, 30 || posteri temporis Cic. Part. 69, prévision de lʼavenir ¶ 2 action de pourvoir à, précautions, prévoyance : Cic. Or. 189 ; omnino omnium horum vitiorum... una cautio est atque una provisio, ut ne... Cic. Læl. 78, dʼune façon générale contre tous ces vices... il nʼy a quʼun moyen de se tenir en garde, un moyen de se précautionner, cʼest de ne pas... ¶ 3 approvisionnement : Treb. Tyr. 18, 4.
- 1. het van tevoren (kunnen) zien;
- 2. zorg, voorzorg, voorzorgsmaatregel (tav.: gen.) [temporis posteri; vitiorum atque incommodorum];
- 3. voorzichtigheid.
Verum apud eumdem Regem cures efficere, ut Reginæ pro sustentatione sua honestam Provisionem studeat assignare.Vide Provisa.
Cum carissimus et fidelis Ludovicus comes Ebroicensis frater noster nobis exposuisset, quod assisia seu Provisio, per nos sibi facta, de quindecim milibus librarum Turon. annui et perpetui redditus, minus competenter facta fuerat, etc.
Partagium sive Provisio partagii facta per Robertum comitem Flandriæ Roberto filio suo juniori et secundogenito ; mediante qua Provisione dictus Robertus junior renunciat comitatui Flandriæ.
Proponimus brevi præfatum oppidum cum tali ac tanta Provisione expugnare, quod inimicis prædictis nobis resistendi non erit plena facultas.Vide Provisiones.
Verumtamen quando bajulus tuus albergam vellet accipere, et si tot equitaturas non haberet, secum tamen equitantibus cum suis equitaturis pro regionis consuetudine Provisionem donare tenebimur, scilicet panem et vinum, civatam et pulmentum illius diei et tempore opportuno.
Provision, in Libert. Jonvil. ann. 1354. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 298. art. 25 :
Auront auctorité lidit eschevin de faire trais et geis et Provision sur lesdiz habitans, pour faire clousons et fermetez dessusdictes et autres nécessitez de la ville.Ubi Provida est distributio pecuniæ a civibus pro communibus impensis exigendæ. Pro Cautio, providentia, vulgo
Pierre Douchet fery ledit Guillaume sur son chief en telle maniere, que se n'eust esté la grace de Dieu, avec la Provision dudit Guillaume, il eust esté mort et occis. Provision paternelle,in Lit. ann. 1371. tom. 5. earumd. Ordinat. pag. 435. Aliæ Caroli VIII. ann. 1497. ex Chartul. Bellil. :
Nos lettres leur pouroient demeurer illusoires en leur grande grief, préjudice et dommage, et plus pourroit estre, ce par nous ne leur estoit sur ce pourveu de nostre Provision et remedes convenables.
Omnes Ecclesiæ tam Cathedrales, quam aliæ regulares et sæculares... in electionibus,... Provisionibus, et omnibus aliis plena libertate gaudebunt.Rolandinus Patav. apud Murator. tom. 8. col. 344 :
Electo die itaque suæ motionis et puncto de consilio suorum astrologorum et sapientum, sua etiam Provisione firmata... suam totam movit(Eccelinus) militiam.
Provisionesin Anglia a Romano Pontifice concessas repudiavit easque prohibuit sub pœna capitis Edwardus III. Rex Angliæ, ut discimus ex Chr. Angl. Th.
Otterbournepag. 130 :
Hoc in tempore Papa Clemens sex dignitates ecclesiasticas in Anglia vacantes suis contulit Cardinalibus, novos pro eis in Anglia titulos imponere moliendo. Qua de causa Rex Angliæ offensus, in anno gratiæ 1344. Provisiones, per Papam factas, irritavit, et, ne quis deinceps tales Provisiones auferret, sub pœna carceris et capitis interdixit.Quod subinde ex eodem Chronographo pag. 176. auctoritate Parlamenti confirmatum est :
Hoc annoEt pag. 179 :(1388.) fuit parliamentum tentum Cantabrigiæ, in quo multa sunt statuta,... de Provisionibus quod regnum non exeant pro acquirendis beneficiis absque licentia Regis.
In ipso etiam parliamentoVide mox in Provisor.(ann. 1390.) statutum est, ut nullus de cetero transfretaret ad obtinendum Provisiones sub pœna rebellionis.
Auctoritate nobis præsentium indulgemus ut ad receptionem vel Provisionem alicujus in pensionibus seu aliis ecclesiasticis beneficiis compelii auctoritate Sedis Apostolicæ minime valeatis.
prōvīsiō ōnis, f
- pro+VID-, a foreseeing, foreknowing: animi.—Foresight, providence: longa animi: posteri temporis, precaution for.—Provision against, prevention: horum incommodorum est una provisio, ut, etc.