providus
providus, foreseeing, prescient
- Foreseeing: mens provida rerum futurarum, Cic. Div. 2, 57, 117: nec eum provida futuri, fefellit opinio, Liv. 23, 36: fati, Tib. 2, 5, 12: veri providus augur, Ov. M. 12, 18: nec futuri providus est nec praeteriti memor, Sen. Ep. 66, 35.—
- II Cautious, circumspect, provident, prudent (syn.: cautus, consideratus): homines parum cauti providique, Cic. Rosc. Am. 40, 117: animal hoc providum, sagax ... quem vocamus hominem, id. Leg. 1, 7, 22: orator prudens et providus, id. Part. 5, 15: dispice, ne sit parum providum, sperare ex aliis, quod tibi ipse non praestes, Plin. Ep. 2, 10, 5: auspex, Hor. C. 3, 27, 8: mens, id. ib. 3, 5, 13; cf. Ulixes, id. Ep. 1, 2, 19.—
- III Caring or providing for, provident of: natura consultrix et provida utilitatum oportunitatumque omnium, Cic. N. D. 2, 22, 58: rerum vestrarum providus, Tac. A. 4, 38: opera providae sollertisque naturae, Cic. N. D. 2, 51, 28: provida cura ducis, Ov. F. 2, 60.—Hence, adv.: prōvĭdē, carefully, prudently (very rare): provide eligere, Plin. 10, 33, 50, § 97.
sicut pastor ~us gregi suo optima praevidere [v. l. providere ] pascua curat ‥
videns itaque ~us pater congruam opportunitatem se habere
ipse provintialium fidei gratus et saluti ~us
~i parentes in prima etate filios moribus instruunt et informant
non michi monstra necans, sed eras tibi provida soli
honorabilis et ~a domicella M.
confido quod ~a sagacitatis vestrae praecordia reminiscantur
tuae ~ae considerationis industriam
abbas ‥ Alfwinus, ~e mentis oculos in anteriora extendens ‥
si reges provide mentiri nesciunt / ad opem providi palpones veniunt
- 1. vooruitziend [mens; (m. gen.) rerum futurarum];
- 2. zorgend, zorgdragend (voor: gen.); ➤ natura -a utilitatum opportunitatumque omnium (Cic.); — subst. prōvidum, ī n (Tac.) teken v. goddelijke voorzienigheid;
- 3. voorzichtig; ➤ parum cauti providique.
Prudent, sage, avisé, in Charta ann. 1346. ex Chartul. 21. Corb. fol. 326. et in Lit. ann. 1372. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 563. Vide Provisivus.
- pro+VID-, foreseeing, prescient: mens rerum futurarum: futuri opinio, L.: veri augur, O.—Caring for, provident: natura utilitatum omnium: provida cura ducis, O.—Cautious, circumspect, provident, prudent: homines parum cauti providique: animal: Qui providus urbīs inspexit, H.
-
…concordia quam mihi constitui cum conlega, invitissimis eis hominibus qui nos in consulatu inimicos esse et fore aiebant, providi omnibus, prospexi annonae, revocavi fidem, tribunis plebis denuntiavi ; ne ; quid turbulenti me consule…
Cicero, de Lege Agraria
-
…et paucorum dierum molestiam devorate. qui cum redierint, si pacem adferent, cupidum me ; si bellum, providum iudicatote. an ego non provideam meis civibus, non dies noctesque de vestra libertate, de rei publicae salute…
Cicero, Philippicae
-
…non dem. ne provincia nobis prorogetur, per fortunas dum ades, quicquid provideri ; poterit ; provide. non dici potest quam flagrem desiderio urbis, quam vix harum rerum insulsitatem feram. Marcellus foede in Comensi…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…et cunctantibus ceteris a. d. xiii K. Ian. fundamenta ieci rei p. eo ipso die providi multum atque habui rationem dignitatis tuae ; mihi enim est adsensus senatus de obtinendis provinciis. nec vero postea destiti…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…aspexi, prius quam loqui coepisti, cum ante Gellius, nutricula seditiosorum omnium, testimonium diceret, sensi atque providi. repente enim te tamquam serpens e latibulis oculis eminentibus, inflato collo, tumidis cervicibus intulisti, ut mihi…
Cicero, in Vatinium
-
…speciosas causas habes iustas illas qui dem et magnas ; sed nulla iustior quam quod tu idem aliis litteris, provide, si cui quid debetur, ut sit unde par pari respondeatur. mirifica enim δυσχρηστία est propter metum armorum…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…valde satis facere. mira me ἀπορία torquet. iuva me consilio si potes, et tamen ista quantum potes provide. nihil habeo tanta rerum perturbatione quod scribam. tuas litteras exspecto. Scr. in Formiano vi Id .…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…si ergo aliud non erit, mea erit culpa nisi emero. qua in re ne labar, quaeso, provide. providendi autem una ratio est si quid de Scapulanis possumus. et velim me certiorem facias quam diu in…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…eius malitiam non viderunt, orationi vanae crediderunt. itaque nunc illi homines honestissimi propter istius insidias parum putantur cauti providique fuisse ; iste qui initio proditor fuit, deinde perfuga, qui primo sociorum consilia adversariis enuntiavit, deinde societatem…
Cicero, pro S. Roscio Amerino
-
…duce natura mammas adpetunt earumque ubertate saturantur. atque ut intellegamus nihil horum esse fortuitum et haec omnia esse opera providae sollertisque naturae, quae multiplices fetus procreant, ut sues ut canes, is mammarum data est multitudo, quas…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum