quam

id quam iniustum esset, non videbat
he did not see how this was unjust quam verissime potero
as truthfully as I can numquam minus solus sum quam cum solus sum
I am never less lonely than when I am alone

quam : (adv. interrog. and rel.) how, freq.; as, answering to tam, expressed or understood, even as, just as, so far as, 6.96; quam māgnus, so great as, 10.763; with a superl., to denote the highest degree possible; quam prīmum, as soon as possible, instantly, 4.631; after the comparative, than, freq.; antequam, priusquam (often separated by tmesis), before that, before, 4.27, freq.; postquam, often separated, after that, after, as soon as, 3.463, et al.

quam (archaic form quamde or quande: quamde pro quam usos esse antiquos, cum multi veteres testimonio sunt, tum Ennius ... et Lucretius (1, 640), Fest. p. 261 Müll.; cf. Enn. Ann. v. 29, and v. 139 Vahl. So, too, Naev. ap. Fest. s. v. topper, p. 352 Müll.), adv. [qui],

• in what manner, how, how much, as much as: quam nihil praetermittis in consilio dando! quam nihil tamen, quod tibi placeat, explicas! Cic. Att. 9, 2, A, 1: ut se accusari nolunt! quam cupiunt laudari! id. Fin. 5, 22, 61: quam multa, quam paucis! id. Fam. 11, 24, 1: quam sint morosi, intellegi potest, id. ib. 7, 15, 1: quam vellet, cunctaretur, id. Div. 1, 26, 56: memoriā tenetis, quam valde universi admurmurarint, id. Verr. 2, 5, 16, § 41: quam quisque potest, as much as each one can, Ov. Tr. 3, 4, 75: quam potuit, as far as he was able, Val. Max. 4, 1, 5.—With possum and a sup.: concede huc ab isto, quam potest longissime, as far as possible, Plaut. Men. 5, 2, 81 (833): quam possunt mollissime, as gently as possible, Cic. N. D. 2, 52, 129.—Also without possum: quam maximas, quam primum, quam saepissime gratias agere, Cic. Fam. 13, 6, 5: ut quam angustissime Pompeium contineret, Caes. B. C. 3, 45.— With posit. (post-Aug.): tum Manlius ... quam poterat clarā voce denuntiavit, Val. Max. 6, 4, 1; 3, 2, 1 ext.; 4, 5, 1: dixi de philosophiā quam breviter potui, Lact. 3, 17, 1: tusa cribrataque vino, quam possit excellenti, as excellent as possible, Plin. 20, 24, 100, § 264; 18, 28, 68, § 274.—
• • B In dependent clauses, indirect questions, etc.: est fidei nostrae, declarare, quam memores simus, Cic. Phil. 14, 11, 29: scio, quam timida sit ambitio, id. Mil. 16, 42: quam id ratum sit, tu judicabis, id. Att. 6, 1, 7: id quam injustum esset, non videbat, id. Off. 3, 21, 82: dici non potest quam sim disputatione tuā delectatus, id. Tusc. 2, 4, 10; id. N. D. 2, 20, 52; id. Ac. 2 (Luc.), 17, 52; id. Fin. 1, 11, 37; 1, 20, 65; 5, 12, 35; id. Verr. 2, 1, 18, § 47; 2, 1, 21, § 52; 2, 4, 44, § 98: videte quam iniqui sint, Sall. J. 85, 25; 62, 9: ut sentias quam vile sit corpus, Liv. 2, 12, 3; 24, 5, 2; Nep. Timoth. 4, 2.—
• II In partic.
• • A In comparisons, as, than.
  • • 1 With tam: tam ego ante fui liber, quam gnatus tuos, Plaut. Capt. 2, 2, 60 (310); cf. id. ib. 3, 4, 11 (543): si era me sciat tam socordem esse quam sum, id. Cist. 4, 2, 5 (675): tua est imago: tam consimilis est, quam potest, id. Men. 5, 9, 4 (1063): tam esse clemens tyrannus quam rex importunus potest, Cic. Rep. 1, 33, 50; id. Div. 1, 6, 10 et saep.; v. tam.—
    • 2 With ellipsis of corresp. tam: homo non, quam isti sunt, gloriosus, not so celebrated as those, Liv. 35, 49: claris majoribus, quam vetustis, rather than, Tac. A. 4, 61.—
    • 3 With sup. and a corresp. tam, by how much the more, the more: quam acerbissima olea oleum facies, tam oleum optimum erit, the bitterer the olives, the better will be the oil, Cato R. R. 65, 1: quam paucissimos reliqueris, tam optimi fiunt, Varr. R. R. 2, 9: quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est, Sall. J. 31, 14.—
    • 4 With magis: quam magis ... tam magis, the more ... the more, Plaut. Bacch. 5, 1, 5 (1091).—With tam omitted: quam magis exhausto spumaverit ubere mulctra, Laeta magis pressis manabunt flumina mammis, Verg. G. 3, 309.— With the second magis omitted: quam magis te in altum capessis, tam aestus te in portum refert, Plaut. As. 1, 3, 6 (158).— In the reverse order: tam magis ... quam magis, the more ... the more, Verg. A. 7, 787. —
    • 5 With tanto: quam magis ... tanto magis, the more ... the more, Plaut. Men. 1, 1, 19 (95); so Lucr. 6, 460.—
    • 6 With a double comp.: ne libentius haec in illum evomere videar, quam verius, with more freedom than truth, Cic. Mil. 29, 78: non acrior quam pertinacior impetus Romanorum, Liv. 31, 35: discrimen me occupavit, meliore hostium quam meo tempore, Curt. 7, 7, 9.—
    • 7 Tam ... quam, with the comp. for the posit., so ... as: per dexteram te istam oro non tam in bellis et proeliis, quam in promissis et fide firmiorem, Cic. Deiot. 3, 8.—
    • 8 After comparatives or words of comparison, than: nobis nihil est timendum magis quam ille consul, Cic. Att. 7, 9, 3: his igitur, quam physicis potius credendum existimas? id. Div. 2, 16, 37; Cassius ap. Cic. Fam. 15, 19, 1; Cic. Pis. 26, 62: majorem pecuniam praetori polliceri, quam quantam hic dedisset, id. Verr. 2, 2, 29, § 70; id. de Or. 1, 36, 167: qui plures milites eorum occidisset, quam quot superessent, Liv. 35, 12.—So after verbs which imply comparison, verbs of preference, excellence, etc.; after praestat, Caes. B. G. 7, 17, 4; after malo: esse quam videri bonus malebat, Sall. C. 54, 5: an est quod ego malim quam? Cic. Par. 1; after statuo, Nep. Dat. 8, 1; after probo, Tac. A. 1, 58; after volo ( = βούλομαι ἤ), Liv. 3, 68, 11; 25, 29, 6.— Rarely quantus is used to strengthen quam, after comp.: de re majore quam quanta ea esset, Liv. 30, 23, 2: implere homines certioris spei, quam quantam fides promissi humani subicere solet, id. 26, 19, 2 Weissenb. ad loc.; 22, 2, 19.— But quam is often omitted after plus, minus, amplius, etc., without changing the case: minus duo milia hominum effugerunt, Liv. 24, 16, 4: plus partem dimidiam hominum caesam, id. 36, 40, 5; cf. id. 29, 25, 2: cum decem haud plus milibus militum, id. 28, 1, 5: ut hoc nostrum desiderium ne plus sit annuum, Cic. Att. 5, 1, 1: ferre plus dimidiati mensis cibaria, id. Tusc. 2, 16, 37: plus quingentos colaphos infregit mihi, Ter. Ad. 199; Prop. 2, 19, 18 (3, 17, 32); v. Zumpt, Gram. § 485.—
    • 9 With sic (poet.): quam multā grandine nimbi Culminibus crepitant, sic densis ictibus heros pulsat, etc., Verg. A. 5, 458.— With sic omitted, Verg. A. 6, 309 sqq.—
    • 10 After aeque, so much ... as: nihil aeque eos terruit, quam robur ac color imperatoris, Liv. 28, 26.—
    • 11 After contra, otherwise ... than, not so ... as: contra faciunt, quam professi sunt, Cic. Leg. 2, 5, 11.— So after secus: ne me secus honore honestes quam ego te, Plaut. Capt. 2, 1, 50 (244). —
    • 12 After alius, with a preceding negative, not otherwise than, no other than: nil aliud agens quam ut, etc., nothing else than, Liv. 44, 27, 12: neque aliud totā urbe agi quam bellum apparari, id. 4, 26, 12; Nep. Hann. 10, 1: ob nullam aliam causam, quam ne, from no other cause than, Liv. 45, 25; 34, 2, 12. — Rarely with alius affirmatively (for ac): ipse me paulum in aliā quam prius habuerim opinione nunc esse confiteor, Quint. 3, 6, 63. —
    • 13 After aliter, otherwise than: ne aliter, quam ego velim, meum laudet ingenium, Cic. Verr. 2, 1, 9, § 24: ne aliter quam si, etc., Col. 4, 2, 2.—
    • 14 After supra: saepe supra feret, quam fieri possit, more than, Cic. Or. 40, 139.—
    • 15 After ultra: ultra, quam satis est, producitur, farther than, Cic. Inv. 1, 18, 26.—
    • 16 After diversum, otherwise than: pransus quoque atque potus diversum valent quam indicant, something altogether different from what, Quint. 1, 4, 29; cf., after advorsum, only Plaut. Trin. 1, 2, 139 (177) Brix ad loc.—
    • 17 After words denoting number or quantity, which serve for comparison: dimidium tributi quam quod regibus ferre soliti erant, populo Romano pendere, the half of what, half as much as, Liv. 45, 18: multiplex, quam pro numero, damnum est, too great for, greater than, id. 7, 8: ferramenta duplicia, quam numerus servorum exigit, twice as many as, Col. 1, 8, 8.—So, too, after designations of time: die vigesimā, quam creatus erat, dictaturā se abdicavit, on the twentieth day after, Liv. 6, 29: tabellarii venerunt post diem sextum, quam a vobis discesserant, Cic. Fil. ap. Cic. Fam. 16, 21, 1: postridie venissemus, quam ... fuissemus, Cic. Ac. 2 (Luc.), 3, 9: postero die quam illa erant acta, id. de Or. 2, 3, 12: saeculis multis ante ... inventa sunt, quam, etc., id. ib. 2, 5, 21. —
    • 18 After the sup.: bellum gerere cum tyranno, quam qui unquam, saevissimo et violentissimo in suos, the most cruel that ever was, Liv. 34, 32.—
    • 19 So with rel. and sup. after tam: tam gratum mihi id erit, quam quod gratissimum, Cic. Fam. 13, 3: tam sum amicus rei publicae quam qui maxime, id. ib. 5, 2, 6: ego sum tam mitis, quam qui lenissimus, id. Sull. 31, 87.—
    • 20 Sometimes with magis or potius to be supplied, more ... than: tacita mulier semper, quam loquens, Plaut. Rud. 4, 4, 70 (1114) dub.: pacem quam bellum probabam, Tac. A. 1, 58. —
  • B In mere intensive expressions, exceedingly, very, quite, indeed: admodum quam saevos est, very cruel indeed, Plaut. Am. 1, 3, 43 (541): nimis quam formido, ne, etc., id. Most. 2, 2, 79 (509): nimis quam cupio, id. Capt. 1, 2, 17 (126): quam familiariter, Ter. And. 136: nam suos valde quam paucos habet, very few indeed, Brut. ap. Cic. Fam. 11, 13, 3: mire quam, Cic. Att. 1, 11, 3: sane quam refrixit, id. Q. Fr. 2, 6, 5.

quam, Adv. (Akkusativform von qui, analog mit tam), auf welche Weise, wie, emphatisch – in welchem Grade, wie sehr, I) in der Korrelation: A) in Vergleichungen, a) in der Korrel. mit tam, s. 1. tam. – m. ausgelassenem tam: homo non, quam isti sunt, gloriosus, Liv.: exibit quam saepe, time, Tibull.: quam si = tamquam si, gleich als wenn, als ob, wie, Cic. Planc. 60. – So, mit u. ohne tam, namentlich α) bei possum (queo), zB. tam consimilis (imago) est, quam potest, so ähnlich wie möglich, möglichst ähnlich, Plaut.: tam confido, quam potest, so sehr wie möglich, Plaut. – gew. mit ausgelassenem tam, tusa cribrataque vino qu. possit excellenti, so ausgezeichnetem wie möglich, Plin.: öfter beim Superl., qu. maximā possum voce dico, mit so sehr starker St. wie möglich, Cic.: qu. queas minimo, Ter.: quam verissime potero, Sall.: quam maximis potest itineribus, Caes.: qu. celerrime potuit, Caes. – u. elliptisch ohne possum, möglichst, recht sehr, gar sehr, bei Adii. u. Advv. im Posit. u. Superl., cena quam opima, Auct. b. Hisp.: sementes quam maximas facere, Caes.: quam plurimi colles, Caes.: quam plurimi dies, Plin. ep.: hortor, ut quam plurima proferas, Plin. ep.: quam plurimo (möglichst teuer) vendere, Cic.: suos valde quam paucos habet, gar sehr wenige, Brut. in Cic. ep.: nimis quam, möglichst sehr, gar sehr, Plaut.: quam familiariter, Ter. – qu. maximus numerus, eine möglichst große Z., Caes.: qu. saepissime, möglichst oft, Cic.: qu. maxime, s. māximē(unter magis) no. I, B, a: qu. primum, sobald wie möglich, möglichst bald, Cic. u.a. – bei Verbb.: nam, quod de Pompeio Caninius agit, sane quam refrixit, Cic. ad Q. fr. 2, 4 (6), 5 – β) (mit ausgelass. tam): quam longus est, so lang... ist, d.i. der (die, das) ganze lange, nocte, quam longa est, die ganze lange N., Verg.: hiemem, quam longa (est), den g. l. Winter, Verg – b) in der Korrel. mit tantus, tanti, tanto, s. tantus. – c) in der Korrel. mit sic: quam multā grandine nimbi crepitant, sic heros... pulsat, Verg. Aen. 5, 458 sq.; u. mit ausgelass. sic, Verg. Aen. 6, 305 sqq. – d) in der Korrelation mit einem Komparativ und mit Begriffen, die eine vergleichende Beziehung zulassen, wie, als, maior pecunia, qu. quanta, Cic.: plures, qu. quot, Cic., u. bl. plures, quam, Liv.: plus, quam quod, Cic.: nihil est magis timendum, quam etc., Cic.: his quam physicis potius credendum, Cic.: prius quam, s. prius. – u. quam qui, quam ut nach dem den zu hohen Grad bezeichnenden Komparativ, maior sum, quam cui possit etc., zu groß, als daß usw., Ov.: indulgebat sibi liberius, quam ut etc., Nep. – nach magis mit Positiv zur Umschreibung des Komparativs, magis audacter, quam parate, Cic.; u. nach dem Komparativ st. magis mit Positiv, vehementius quam caute, Tac. – regelmäßig auch im zweiten Gliede der Komparativ des Adi. u. Adv. (wo im Deutschen der Positiv steht), wenn angegeben werden soll, daß die erste Eigenschaft die zweite überwiegt, deutsch gew. mehr mit Positiv... als mit Positiv, longior quam latior, Cic.: libentius qu. verius, Cic. – durch eine Art Anakoluth beide Adii. im Positiv, indem die vergleichende Beziehung, die anfänglich nicht berücksichtigt wurde, nachträglich hinzugefügt wird (vgl. Passows griech. Handwörterb. unter ἤ), tacita bona est mulier quam loquens, mehr als eine, Plaut.: claris maioribus quam vetustis, mehr als von alten Ahnen, Tac. – ebenso in der Vergleichung zweier Subst., nec me mea ars, quam benevolentia perturbat, mehr als, Curt.: cedere loco consilii quam formidinis arbitrantur, mehr als der F., Tac. – in der Korrel. mit einem Superl. in der Bedeutung eines gesteigerten Compar., cum tyranno, quam qui umquam saevissimo, Liv. – nach den eine Vergleichung zulassenden Verben malle und pleon. magis malle, potius malle, s. mālo: nach praestat, Caes. b. G. 7, 17, 4: nach statuo, Nep. Dat. 8, 1: nach probo, Tac. ann. 1, 58: nach volo, Liv. 3, 68, 11; 25, 29, 6. – nach den eine Vergleichung zulassenden Begriffen, wie nach aeque (ebenso), nach plus (mehr), supra (mehr), ultra (weiter), contra, secus, alius, aliter, alibi, dissimilis, diversus, s.d. WW. – mit ausgelassenem alius, ne quis Asiae rex sit quam ille, keiner (= kein anderer) als usw., Curt.: quid est compati, quam cum alio pati, was ist M. (anderes) als usw., Tert. – so auch nach Zahlbegriffen, haud centesimam partem laudat, quam etc., Plaut.: intra quintum, quam affuerat, diem, Suet.: ut vix dimidium, quam quod acceperat, tradiderit, Liv.: ferramenta duplicia, quam numerus servorum exigit, Colum. – endlich quam pro mit Ablat. eines Subst. nach Komparativen u. Zahlbegriffen, um anzugeben, daß der verglichene Ggstd. mit dem zur Vergleichung gezogenen im Mißverhältnisse steht, deutsch als im Verhältnis zu usw. als man nach Verhältnis des u. des usw. erwarten durfte, proelium atrocius quam pro numero pugnantium editur, Liv.: multiplex quam pro numero damnum est, Liv. – B) in der Korrelation mit Zeitbegriffen, als, nachdem, postero die od. postridie quam etc., Cic.: pridie quam etc., Cic.: saeculis multis ante, quam etc., Cic.: venerunt post diem sextum, quam etc., Cic. fil.: septimo die, quam etc., Liv. – II) außer der Korrelation, zur Bezeichnung des Grades, wie, in welchem Grade, wie sehr, wie wenig, wie so gar nicht, a) in indirekter Rede, α) bei Advv. u. Adii.: memoriā tenetis, quam valde admurmurarint, Cic.: nescis, quam magnum flagitium admiseris, Petron.: quam sint morosi, qui amant, vel ex hoc intellegi potest, Cic.: ut illud, quod cupiat, ostendatur, quam leve, quam contemnendum, quam nihil (wie wenig wert) sit omnino, Cic. – β) bei Verben: nescis, quam doleam, Ter.: illuc intendenda mens, quam omnia ad victoriam spectent, Quint. – attende iam, quam ego defugiam auctoritatem consulatus mei, wie wenig ich meine konsularische Wirksamkeit verleugne, Cic. – b) in der Frage u. im Ausruf, α) bei Advv. u. Adii.: quasi ego, quam dudum? rogem, Ter.: quam multum? Quint. – quam cito illa omnia ex laetitia et voluptate ad luctum et lacrimas recĭderunt! Cic.: quam nihil est totus homuncio! wie so gar nichts, Petron.: quam nihil praetermittis in consilio dando! Cic.: quam multa quam paucis! Cic. – β) bei Verben: quam gaudeo! Ter.: quam timeo, quorsum evadas! Ter.: ut se accusari nolunt, quam cupiunt laudari! Cic.: quam hoc non curo! wie wenig kümmere ich mich darum! Cic.

quam [CL] 1 (interr.) to what degree? how? (in quot. in indir. qu.). b (exclam.) to what an extent! how!. ac si saporem praegustans senties, ~m suavis est Dominus Gildas EB 29; per somnum femina sensit, / munere virtutum quam pleno praeditus esset Aldh. VirgV 839; ut nescientibus propalarem, ~m profusus in largitate ille sit Asser Alf. 81; Lanfrancus, ex prima collocutione intelligens ~m prope [v. l. quod prope] nichil sciret, abecedarium ipsi expediendum apposuit W. Malm. GP II 74; s1459 se ‥ significaturum ‥ ~m grandisque generositas impensa sibi fuerat Reg. Whet. I 332.  b o ~m profusus spei caelestis fomes desperatorum cordibus, te in bonis permanente, inardesceret Gildas EB 34; p675 illud ‥ ~m valde a fide catholica discrepat et ab evangelica traditione discordat, quod ‥! Aldh. Ep. 4 p. 484; et ~m apta similitudo! Ad. Scot QEC 15. 826D. 2 (giving superl. force to foll. adj. or adv., also written as one word this sense is not always distinguishable from senses 5c–e infra) to the greatest extent, exceedingly, very: a (w. positive of adj. or adv.); b (w. compar. of adv.); c (w. multus, cf. CL quamplures). a ~m laboriose Asser Alf. 106 p. 94 (v. 7b infra); a1130 deinde Sanctus David ‥ ~m pluries ‥ ad predicandum diversis temporum intervallis frequenter illuc transmisit (Ep.) Gir. Invect. II 10 p. 145; quamvenustus, valde venustus. quampulcher, valde pulcher. quamgravis, valde gravis Osb. Glouc. Deriv. 492; c1340 talis in tota jurisdiccione ‥ publice denunciatus quampluries FormOx 137; et sic majores fallunt quamsepe minores Gower Carm. 356. 69; 1408 penes ‥ diversos ‥ creditores suos, quibus ipse in quammagnis summis est obligatus Pat 378 m. 14; 1454 quamdigne domine et amice amantissime Pri. Cold. 180; sperabam ~m mox Gallicas naves ad nos venturas, in quibus res meas componere, et simul ipse navigare in Gallias Ferr. Kinloss 51.  b c1335 de fonte bonitatis vestre ‥ latex gratie ‥ que vestram universitatem ‥ quamsepius ‥ irrigavit FormOx 88.  c 1438 que summa satis racionabilis esset, si sumptus preter necessarios, quos ‥ in distribucione, libertate, et aliis ~m multis faciunt, mitigare vellent Conc. III 531; quod ‥ timorem habuerat filialem ad Dominum patet in quammultis actis et devotionibus Blakman Hen. VI 4. 3 (rel., w. correlative tam) to which extent or degree (tam ‥ quam ‥) as (much) ‥ as ‥, not only ‥ but also ‥, both ‥ and ‥, (non tam ‥ quam ‥) not so much ‥ as ‥;; b (w. quam preceding tam); c (w. adeo or ita instead of tam); d (without correlative adv.). tantum proferre conabor in medium ‥ quantum ‥ potuero, non tam ex scriptis patriae ‥ quae ‥ non compareant, ~m transmarina relatione Gildas EB 4; confugiunt ‥ miserrimi cives, tam avide ~m apes alvearii procella imminente Ib. 25; tam notariorum caracteres ~m [gl.: ægþer, and] grammaticorum periodos colo et commate sequestratim distinctas Aldh. VirgP 32 p. 272; ita Graecam quoque cum Latina didicit linguam, ut tam notas ac familiares sibi eas ~m nativitatis suae loquellam haberet Bede HE V 23 p. 348; tam in prima ~m in secunda syllaba Abbo QG 13 (30); tam vicinos ~m advenas ‥ infestabat injuriis Map NC V 5 f. 63v.  b expectat ‥ pater, ~m de filii recuperatione festivus tam de filii foris adhuc stantis introductione sollicitus J. Ford Serm. 66. 7; in homine ‥ cor habenti ‥ oratione ~m continua tam et pura mundissimum Ad. Eyns. Hug. II 2.  c illam [edificationem combustam] debebit reedificare adeo bene ~m et illam recepit vel dabit mihi v marcas Reg. S. Thom. Dublin 464; posita illa qualitate [sc. beatitudine], est sic qualificatus, ita securus de sua beatitudine, ~m securus sum quod nihil simul est et non est Wycl. Act. 46.  d 1318 illam partem in qua vestrum ~m ‥ fratrum consensum comperimus inclinantem FormOx 45. 4 (without tam or other antecedent adv.) to which extent, in which degree, as — as. b (~m cito, also written as one word; v. et. cito 1d) as soon as; c (~m citius in same sense, also written as one word). s1308 rex Francie dedit regi Anglie genero suo ‥ cubile suum, ~m pulcrum oculis non vidit aliud Ann. Paul. 258.  b quamcito deficit inspiratio et exspiratio aeris, moritur J. Blund An. 28; 1209 fugiit quamcito audivit quod predictus H. captus fuit SelPlForest 3; quod, ~m cito Lincolniam ad nos rediret, statim ipsum in pristinam familiaritatem ‥ admitteremus Gir. SD 110; 1310 quamcito ‥ duo clausa pro non clausis teneantur ‥ ad statum communis pasture ‥ revertantur FormA 66; ~m cito enim [ME: vor also sone ðet] caro habet quod appetit, recalcitrat AncrR 43.  c quamcitius ‥ ad sacros jejunialis abstinentie dies attigerat, statim ‥ petere a Domino ‥ non cessavit, quatinus ‥ Gir. Spec. II 24 p. 69; 1265 pecuniam ‥ ~m citius eam habueritis ‥ mittatis Cl 66; 1407 teneatur ‥ venientem in contrarium ‥ ~m citius sibi constiterit denunciare StatOx 194. 5 (w adj. or adv., sts. written as one word or in reverse order, foll. by a form of posse) to the highest degree possible, as ‥ as possible: a (w. compar.); b (w. positive); c (in same sense w. ellipsis of posse, w. superl.); d (w. compar.); e (w. positive). a s915 ut ~m citius possent ‥ exirent Fl. Worc. I 124; s1120 quamcitius commode posset ‥ redire destinavit H. Cantor f. 23v; noviciorum magister ‥ surget ~m quiecius possit Cust. Cant. 68; 1359 destinetur ‥ quambrevius poterit Lit. Cant. II 388; 1414 volo quod executores mei perficiant ‥ cantariam ‥ citius ~m poterunt post mortem meam Invent. Ch. Ch. 178.  b ego enim ~m breve possum facio Adel. QN 44; 1376 erit parata ‥ ~m sito [i. e. cito] poterit sine dilacione Mem. York I 33; 1487 ~m cito commode poterit Reg. Whet. II 287.  c hostes ‥ illius ‥ sibi metuentes, pacis cum eo et concordie fedus ~m citissime inibant G. Steph. 94.  d s1116 discesserunt et ‥ quamcitius repatriantes ad propria reversi sunt H. Cantor f. 12; s1253 prelati ‥ regis super hoc quamcitius optinuerunt assensum M. Par. Abbr. 324; 1335 unum de seipsis ‥ nominent ‥ quem ‥ nobis ‥ quamcicius presentent Eng. Clergy 264.  e ut ad comitem cum suorum suffragiis obsidendum quamfestinus adesset G. Steph. 54; meditari cepit quamsedulo quid gracie quidve dulcedinis habeat Mir. Hen. VI I 17 p. 48. 6 (foll compar. adj. or adv., in comparison of dissimilars or, esp., of clausal contents or ideas freq. w. ellipsis of some sentence element) than; b (w. compar. adj. as sb. n.); c (introducing ut clause w. subj. after compar.) too ‥ to ‥; d (without compar., but with idea of comparison inherent in meaning of adj.) in comparison with. magis vultus pilis ~m corporum pudenda ‥ vestibus tegentes Gildas EB 19; dum xv cubitis excelsior fuit aqua quam montes Comm. Cant. I 70; p675 “heu, heu!” pro tantis erroribus potius ~m “euax, euax!” lacrimosis vocibus ‥ lugubriter ingeminandum reor Aldh. Ep. 4 p. 484; justius multo est de incognitis bonum credere ~m malum Bede HE III 25 p. 187; sciebant enim [pagani] majorem pecuniam se furtiva praeda ~m pace adepturos Asser Alf. 20; nos patimur, etiam ab inimicis, levius non esse sapientes ~m insipientes dici Abbo QG 21 (46).  b si ‥ quisquam ‥ / ‥ potiora cupit, quam pulset pectine chordas Aldh. VirgV 67.  c hujusmodi principia ‥ sunt distinctiora quam ut demonstratorum distinctionibus conveniant Balsh. AD 19; 1170 sapientior enim est ~m ut salutis sue dispendium et filii sui perniciem procuret J. Sal. Ep. 295 (297 p. 688).  d 1321 probatus est regius bussellus insufficiens ~m bussellus de civitate Londoniarum, per cyathos circa decem MGL II 382. 7 (without antecedent compar. adv.) rather than. b (foll. vb. of choosing or preferring). unde ‥ pro ipsarum indiscreta ‥ virtutum custodia sepe reprehensus, et quod monachus claustralis ~m primas tante gentis esse deberet prejudicatus est Eadmer V. Anselmi II 12; 1165 bonum est membrum capiti coherere vel saucium, ~m a corpore sequestrari jam precisum G. Foliot Ep. 155 (= W. Cant. V. Thom. 58, Ep. Becket 168); nobis ad propositum accedentibus est discentibus utilem, ~m inaudita fastidientibus jocundam aut inexperta horrentibus gratam, tradere disciplinam Balsh. AD rec. 2 136.  b ut ‥ / mallet et immunis regi famularier alto / diliciis mundi quam opulentis degere dives Aldh. VirgV 2073; ex ore tuo ‥ discere malo ~m ex aliquo quolibet potare ‥ magistro Ep. Aldh. 6; malentes insuetam disciplinam quam [Chr. S. Neotiomits] laboriose discere, ~m potestatum ministeria dimittere Asser Alf. 106 p. 94; malens solus foris livido dolore consumi ~m pie intus letantibus in gaudii communione misceri J. Ford Serm. 66. 7; s1231 elegimus ‥ resistere ~m eorum oppressionibus ‥ de cetero subjacere Wend. III 18; s1302 eligentes ‥ liberaliter mori ~m serviliter diutius vivere Flor. Hist. III 111. 8 (after alius, aliter, or secus) (other) than. b (without alius, aliter, etc.) other than. ut ‥ aliter ‥ vivere nequiret, ~m [gl.: þanne] propriae appellationis dignitas ‥ permitteret Aldh. VirgP 30; sed secus evenit, quam tortor credidit atrox Id. VirgV 2307; non debuit alia Dei persona incarnari ~m filius Anselm (Incarn. B 10) II 26; imperator Bizancius et rex Siculus ‥ homines non habent qui sciant aliud ~m loqui; rebus enim bellicis inepti sunt Map NC V 5 f. 64v; per aliam quantitatem ~m per illam qua incipit Garl. Mus. Mens. I p. 39; nullus ‥ compelli potest ad aliud faciendum ~m ad officium suum pertinet State Tri. Ed. I 39.  b 1285 non habuit illud recuperare ~m per breve de recto (Stat. Westm.) Reg. Malm. I 73; ne ‥ in bella seditionesque proruat, nulla ratione ~m pietate tollendas Ferr. Kinloss 6. 9 (in temporal expr. after adv., usu. written as one word) (earlier, later, etc.) than (v. et. antequam, posteaquam, postquam, priusquam). prius tamen ~m suppleti fuissent sex milia annorum dixit quia apparuit ‥ Jesus Christus Theod. Laterc. 4; cur dicitur vespera prius ~m mane? i. per anadiplum Comm. Cant. I 24; nam pridemquam pateretur et cruentis mucronibus truncanda subderetur ‥ Aldh. VirgP 47 p. 302 (v. pridem 1b). 10 (infl. by vernacular; cf. e. g. Fr. comme, It. come): a in the manner that, as. b (~m or ~m si) as if. a sub his [presulibus] egit officialem (~m vocant non inepte) Ferr. Kinloss 39; tunc temporis nos ‥ Parisiis magisterium (~m dicunt) liberalium artium acti eramus [? l. attigeramus] Ib..  b si diligenter advertas quantum bonum tibi fecit [Dominus] ‥ ita invenies illum circa tuum profectum occupatum, ~m [ed. Bibl. Vet. Pat.: †quam nisi; AN: cum se il ne fei[s]t autre chose, for ‥ sulement; come [s’]il ne feit aultre chose, fors ‥ soulement] quod tibi soli intenderet et ad tuam salutem Spec. Eccl. 14.

quam (3) (quamde, quande), adv.

I interrog.-exclamatif, ¶ 1 combien, à quel point, à quel degré : quam nihil non consideratum exibat ex ore ! Cic. Br. 265, comme rien qui ne fût réfléchi ne sortait de sa bouche ! comme tout ce qui sortait de sa bouche était réfléchi ! hæc tota fabella quam est sine argumento ! Cic. Cæl. 64, toute cette petite comédie, combien elle est dépourvue dʼaffabulation ! videte quam non inimico animo sim acturus Cic. Verr. 2, 5, 9, voyez avec quelle absence dʼanimosité je plaiderai, combien ma plaidoirie sera dépourvue dʼanimosité ; vide quam ad me litteræ non perferantur Cic. Fam. 2, 10, 1, vois à quel point les lettres ne viennent pas jusquʼà moi ; quam non multi Cic. Br. 270, combien peu nombreux ; [très éloigné de lʼadj.] (videre) quam sit genus hoc eorum, qui sibi eruditi videntur, hebes atque impolitum Cic. de Or. 2, 133, (voir) à quel point cette manière (méthode) de gens qui se croient des savants est dépourvue de finesse et dʼart ¶ 2 combien peu [sans adj. ni adv.] : Cic. de Or. 2, 180 ; Sulla 33.

II en corrélation ¶ 1 [avec tam ] tam... quam, autant... que... ; non tam... quam Cic. Top. 2, non pas tant... que, moins... que, cf. Cic. Dej. 8, etc. ; non tam multum in istis rebus intellego quam multa vidi Cic. Verr. 2, 4, 94, en ces matières je suis moins un connaisseur quʼun homme qui a beaucoup vu ; cf. quot || [ellipse de tam ] : homo non quam isti sunt gloriosus Liv. 35, 49, 7, homme moins vaniteux que ces gens-là, cf. Liv. 24, 23, 9 || tam consimilis est quam potest Pl. Men. 1063, il est aussi ressemblant que possible ; [sans tam ] : quam potuit Val. Max. 4, 15, autant quʼil a pu ; quam poterat clara voce Val. Max. 6, 4, 1, avec une voix aussi éclatante quʼil pouvait || [avec le superl.] : civitatem, quam minimam potuit, effecit Cic. Rep. 2, 52, il a fait la cité la plus petite quʼil a pu ; quam maxime poterit Cic. Inv. 2, 20, le plus quʼil pourra || [surtout sans possum ] : quam sæpissime Cic. Div. 2, 150, le plus souvent possible ; quam primum Cic. Cat. 3, 8, le plus tôt possible ; quam plurimis prodesse Cic. Div. 2, 1, être utile au plus grand nombre possible || tam gratum mihi id erit quam quod gratissimum Cic. Fam. 13, 3, cela me fera le plus grand plaisir du monde ; tam sum amicus rei publicæ quam qui maxime Cic. Fam. 5, 2, 6, je suis attaché à lʼintérêt public autant que personne au monde || quam magis... tam magis Pl. Bacch. 1091, plus... plus ; [ellipse de tam ] : quam magis... magis Virg. G. 3, 309, plus... plus ; tam magis... quam magis Virg. En. 7, 787, dʼautant plus... que ; quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est Sall. J. 31, 14, plus ils se conduisent mal respectivement, plus ils sont en sécurité, cf. Cato Agr. 65, 1 ; Varro R. 2, 9 || quam = tam plus une particule de coordination : quam facile accipiter... Virg. En. 11, 721 = tam autem, or cʼest dʼune manière aussi facile que lʼépervier..., cf. Virg. En. 6, 309 ¶ 2 en corrél. avec tantus, tanti, tanto, v. ces mots, cf. Cic. Mil. 58 ; Lig. 15 ; Liv. 7, 15, 10 ; 26, 1, 3 ¶ 3 avec sic : quam multa grandine nimbi crepitant, sic densis ictibus... Virg. En. 5, 458, aussi épaisse est la grêle dont les nuages sont tout crépitants, aussi pressés sont les coups dont... ¶ 4 avec un compar. ou lʼexpression dʼune idée comparative : magis quam plus que ; potius quam, plutôt que ; esse quam videri bonus malebat Sall. C. 54, 5, il aimait mieux être homme de bien que le paraître ; majorem pecuniam polliceri quam quantam hic dedisset Cic. Verr. 2, 2, 70, promettre une somme plus forte que celle que celui-ci avait donnée ; plus quam quantum Cic. de Or. 1, 167, plus que la quantité que ; plures quam quot Liv. 35, 12, 14, plus que le nombre qui... || ex quo judicari potest virtutis esse quam ætatis cursum celeriorem Cic. Phil. 5, 48, par quoi lʼon peut juger que le mérite a une course plus rapide que lʼâge ; his quam physicis potius credere Cic. Div. 2, 37, croire plutôt ceux-ci que les physiciens, cf. Cic. Off. 1, 75 || libentius quam verius Cic. Mil. 78, avec plus dʼempressement que de vérité || quam non exprimé, v. amplius, minus, plus, major, minor || major quam ut, quam qui et subj., trop grand pour, v. ut, qui || duriorem condicionem statuere alicui quam ferre possit Cic. Rab. Post. 15, fixer à qqn des conditions plus dures quʼil ne pourrait les supporter, cf. Cic. Verr. 2, 4, 27 ; Clu. 175 ; Nep. Att. 1, 3 || major Romanis quam pro numero jactura fuit Liv. 21, 59, 9, les Romains subirent une perte plus grande que ne le ferait supposer le nombre des victimes || idée comparative non exprimée : claris majoribus quam vetustis Tac. Ann. 4, 61, avec des aïeux plus illustres quʼanciens ; pacem quam bellum probare Tac. Ann. 1, 58, approuver la paix plutôt que la guerre, cf. Tac. G. 6 ; H. 3, 60 ; 3, 70 ; 4, 55 ; Ann. 3, 17 ; 13, 6, etc. ¶ 5 avec æque, alius, aliter, alibi, contra, secus, supra, ultra, dissimilis, diversus, v. ces mots ¶ 6 avec des noms de nombre et des noms multiplicatifs : dimidium quam quod acceperat Liv. 35, 1, 2, la moitié de ce quʼil avait reçu, cf. Liv. 45, 18, 7 ; duplex stipendium quam quantum Liv. 34, 19, 4, une solde double de celle que, v. multiplex ¶ 7 expr. temporelles : postridie quam, postero die quam, v. ces mots ; post diem sextum quam, six jours après que, v. post ; die vicensimo quam Liv. 6, 29, 10, vingt jours après que... ¶ 8 quam devant des adv. ou adj. [aucun corrél. s.-ent.] : quam familiariter Ter. Andr. 136, tout à fait familièrement, cf. Cic. Att. 14, 9, 2 ; quam magni æstimare Cic. Att. 7, 15, 2, estimer à tout à fait haut prix ; quam multa Cic. Verr. 2, 3, 206, de très nombreuses choses, cf. Cæl. d. Cic. Fam. 8, 15, 2 ¶ 9 [phrase nominale avec les adv. mire, admodum, nimis, sane, valde, oppido suivis de quam, v. Gaffiot, 1909 , p. 39 sqq. ] mire quam Cic. Att. 1, 11, 3, étonnamment ; admodum quam sævus Pl. Amph. 541, tout à fait brutal ; v. sane, valde, oppido, nimis.

quam . conj. et adv.
比。更。甚。後。何。— multa — paucis! 何大意而含于何簡言也。— brevissime potero 吾將盡力簡短。— possunt 彼等盡心竭力。— doctissimus 至博學。— pridem vel dudum 有何久。— primum 至早。Homo, non — isti sunt, gloriosus 此榮不及彼等。Ferramenta duplicia — numerus servorum exigit 所有傢伙須僕數之雙倍。Die vigesimo — pervenerat 彼到後之二十曰。

Suggest a Translation
See an image

quam (1) adv.

• qui.—Relat., in what manner, to what degree, how greatly, how, how much: nescis quam doleam, T.: vide, quam te amarit is: declaravit quam odisset senatum: docebat, quam veteres quamque iustae causae intercederent, Cs.: ut sentias quam vile sit corpus, L.: Vive memor quam sis aevi brevis, H.: ut nobis tempus quam diu diceremus praestitueres: mire quam illius loci cogitatio delectat (i. e. mirum est, quam, etc.), wonderfully.—Interrog., how?: quam avidum in pecuniis (hunc fuisse censetis)?: quam multis custodibus opus erit?: quam longe est hinc in saltum vestrum?—In exclamations, how! how very!: quam cupiunt laudari!: quam terribilis aspectu (incedebat)!: quam nihil praetermittis in consilio dando!: Quam paene regna Proserpinae vidimus!H.—Esp., in comparisons, in what degree, as: nihil est tam populare quam bonitas: quid est oratori tam necessarium quam vox?: tam diu requiesco, quam diu ad te scribo: tam esse clemens tyrannus, quam rex importunus potest: quam quisque pessume fecit, tam maxume tutus est, S.: tam sum amicus rei p. quam qui maxime: Non verbis dici potest Tantum quam navigare incommodumst, T.: maria aspera iuro Non ullum pro me tantum cepisse timorem, Quam ne, etc., V.: intentis, non ab irā tantum, quam quod urbs videbatur, etc., L.: dimidium tributi quam quod regibus ferre soliti erant, half as much tribute as, etc., L.: nihil aeque eos terruit, quam robur imperatoris, L.: quam multā grandine nimbi crepitant, sic ictibus heros Creber pulsat, V.—With ellips. of tam, as much as, to the extent that, as . . . as: quam voletis multi dicent, as many of you as choose: quam diu vixit, all his life: quam diu tu voles, as long as you will: non militum fiduciā quam iuventutis, not so much, L.: tyrannus, quam qui umquam, saevissimus, never surpassed in cruelty, L.: Huc turba ruebat . . . Quam multa cadunt folia, as numerous as, V.—With sup.and possumor (old) queo: ut te redimas captum quam queas Minumo, at the lowest price you can, T.: quam plurimos potest equites educit, S.: quam maximis potest itineribus pervenit, Cs.: quam maxime possem, contenderem, to the utmost of my power.—With sup.and ellips. of possum, in the highest degree, as . . . as possible, extremely, very: quam minimum spati daretur, the shortest time possible, Cs.: quam plurimo vendere, at the highest price: ut quam primum accederet, as soon as possible: quam primum, forthwith, V.—Colloq.: quam familiariter, very, T.—Implying difference of degree (after a comp.or word of comparison), than: acrior quam ego sum: omnia sunt citius facta quam dixi: nec diutius vixit quam locuta est: ut aditus non magis nobilitati quam virtuti pateret: istas tu partīs potius quam defectionem vocas?: Nec tibi grata minus pietas . . . Quam fuit illa Iovi, O.: se temere magis quam satis caute inferre, L.: non locuta est ferocius quam poculum inpavide hausit, L.: speciem gloriae vehementius quam caute appetebat, Ta.: maiorem pecuniam polliceri, quam quantam hic dedisset: ne libentius haec evomere videar quam verius, with more satisfaction than accuracy: pestilentia minacior quam perniciosior, more threatening than destructive, L.: turbavit ordinem non acrior quam pertinacior impetus, L.: quid hoc fieri turpius potest, quam eum . . . labi: ne aliter, quam ego velim, meum laudet ingenium, otherwise than as I wished: quis antea, quis esset, quam cuius gener esset, audivit? sooner . . . than: pridie quam a me tu coactus eo profitere, on the day before. virtus nihil aliud est quam in se perfecta natura: nil aliud agens quam ut, etc., with no other purpose than, etc., L.: saepe supra feret, quam fieri possit, more than: ultra quam satis est, producitur.—Praegn., after verbs implying preference or superiority, rather than: praestare omnīs perferre acerbitates, quam non civibus parentarent, Cs.: si eligere commodissimum quodque, quam sese uni vellent addicere: esse quam videri bonus malebat, S.: malae rei se quam nullius duces esse volunt, L.: statuit congredi quam refugere, N.—After expressions of time, later than, after that, after: die vicensimo quam creatus erat dictaturā se abdicavit, L.: anno trecentesimo altero quam condita Roma erat, L.

quam diū (2)

• as long as; see quam.

quam dūdum (3)

• how long? see dudum.

quam ob rem (4)

• (less correctly quamobrem).— Interrog, for what reason? on what account? wherefore? why?: sors ducitur, quam ob rem?: quaesivit, quam ob rem venissent: cum quaereret quam ob rem Ariovistus non decertaret, Cs.— Relat., on account of which, wherefore, why: Multae sunt causae, quam ob rem cupio abducere, T.: verum illud est, quam ob rem haec commemorem. —Colloq., of a person: is, quam ob rem huc veneram, Rus abiit, for whose sake, T.—In transition, and for this reason, and therefore: quam ob rem quaeso a vobis, etc.

quam plūrimī (5) see quam.

quam prīdem (6) see pridem.

quam prīmum (7)

• forthwith, as soon as possible; see primum, quam.