tumultus
tumultus, an uproar, bustle, commotion, disturbance, disorder, tumult, panic
they exited from the camp with a great uproar
the senate determined that there was rebellion
- I Lit.
- A In gen.: quid hoc hic clamoris, quid hoc hic tumulti est?Enn. ap. Non. 489, 29 (Trag. v. 204 Vahl.): quis sonitu ac tumultu tanto nomine nominat me atque pulsat aedes? Plaut. Bacch. 5, 2, 1 (1120): magno cum strepitu ac tumultu castris egressi, Caes. B. G. 2, 11; so with strepitus, id. ib. 6, 7; Liv. 25, 23, 17: cum omnia terrore ac tumultu streperent, id. 25, 25, 9: arx inter tumultum capta est, id. 28, 19, 18: numquae trepidatio? numqui tumultus? Cic. Deiot. 7, 20; so with trepidatio, Liv. 25, 13, 10: urbi, sine vestro motu ac sine ullo tumultu, satis esset praesidii, Cic. Cat. 2, 12, 26: turbae ac tumultūs concitatores, Liv. 25, 4, 10: repentino tumultu perterriti, Caes. B. G. 7, 47: tumultu armorum et cantuum truces, Tac. A. 4, 47: verborum, id. H. 1, 85: Acheron rapitur tumultu ingenti, Sen. Herc. Fur. 714: urbis, Tib. 2, 3, 43.— Plur.: inque repentinos convivia versa tumultus, Ov. M. 5, 5: ille caecos instare tumultus Saepe monet, Verg. G. 1, 464: canunt ignes subitosque tumultus, Manil. 1, 894: novos moveat F ortuna tumultus, Hor. S. 2, 2, 126.—
- 2 Of thunder, storm, etc.: tremendo Juppiter ipse ruens tumultu, i. e. the roar of thunder, Hor. C. 1, 16, 12; cf. Ov. M. 3, 308: vides, quanto trepidet tumultu Pronus Orion, storm, tempest, Hor. C. 3, 27, 17: (me) per Aegaeos tumultus Aura feret, id. ib. 3, 29, 63: pelagi caelique, Luc. 5, 592: maris, Sen. Herc. Fur. 1091.—
- 3 Of the body: stomacho tumultum Lenta feret pituita, i. e. a rumbling of the bowels, Hor. S. 2, 2, 75; Sen. Thyest. 999.—
- B In partic.
- 1 In milit. lang., a sudden or impending war, civil war, insurrection, tumult, sedition, rebellion: potest enim esse bellum ut tumultus non sit, tumultus esse sine bello non potest. Quid est enim aliud tumultus nisi perturbatio tanta, ut major timor oriatur? unde etiam nomen ductum est tumultus. Itaque majores nostri tumultum Italicum, quod erat domesticus; tumultum Gallicum, quod erat Italiae finitimus, praeterea nullum nominabant. Gravius autem tumultum esse quam bellum hinc intellegi licet, quod bello vacationes valent, tumultu non valent, Cic. Phil. 8, 1, 2 sq.: censeo tumultum decerni, that a state of civil war be proclaimed, id. ib. 5, 12, 31: Bojorum gentem ad rebellionem spectare: ob eas res tumultum esse decrevit senatus, Liv. 34, 56, 11; and: tumultūs Gallici causā, id. 7, 9, 6: factum nuper in Italiā, servili tumultu, Caes. B. G. 1, 40: sedato tandem Istrico tumultu, Liv. 41, 6, 1: in Sardiniā magnum tumultum esse cognitum est, id. 41, 6, 5: hostilis, Tac. A. 4, 29: remedium tumultūs fuit alius tumultus, id. H. 2, 68: repentino tumultu excitae, Just. 2, 4, 22; Flor. 3, 19, 2: tumultus magis quam proelium fuit, Curt. 6, 5, 12.—
- 2 Excitement, anxiety: supremo die exquirens, an jam de se tumultus foris esset, Suet. Aug. 99: alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere, Sall. J. 53, 7; cf.: cui lapis externus curae est, urbisque tumultus, Tib. 2, 3, 43.—
- II Trop. (poet. and in post-Aug. prose).
- A Disturbance, disquietude, agitation, tumult of the mind or feelings: tumultus Mentis, Hor. C. 2, 16, 10; Luc. 7, 183: pulsata tumultu pectora, Petr. poët. 123: sceleris tumultus, Hor. S. 2, 3, 208.—
- B Of speech, confusion, disorder: sermonis, Plin. 7, 12, 10, § 55: criminum, Quint. Decl. 1, 4.
cum ‥ ~us inruentium turbarum non facile ferret ‥ ab ipsa ‥ insula patria discessit
fugit beata seculares ~us
cum omnia formidinis et ceci ~us plena essent
fervet et exundat regali regia luxu, / spumat ubique merum, fremit ingens aula tumultu
non erat ibi ~us vanarum cogitationum
~us curarum mearum, sollicitudinum angores ‥ torquentes cor meum
~us litigatorum, querelas exactorum
Elias et Eliseus ‥ a mundanis ~ibus cessisse leguntur
aer ‥ a tonitrui quiescit ~u
erat ~us et sonitus magnus in mari, a beluis et ab aquis(
est quoddam oratorium sancti viri, in quo ipse orabat, et a ~u hominum se sequestrabat(
est populi quia magnus ibi creberque tumultus
presente ~u civitatis cum candelis accensis
~us, seditio
quanvis pro ~ibus Normannicis sepe ‥ regno suo deesset, ita timore suo rebelles frenabat ut nichil pacis in Anglia desiderares
jacturam virtutis putare si forte in militari ~u alter eo prior arma corriperet
dum militaris et civilis ~us exoritur, ‥ tota civitas pessime confunditur et in sua viscera crudeliter debachatur
bellico cessante ~u, armis jam exutis ‥ resumi debet humanitas
➳ gén. tumulti Enn. Scen. 156 ; Acc. Tr. 485 ; Pl. Cas. 649 ; Pœn. 207 ; Ter. Andr. 365 ; Hec. 356 ; *Sall. C. 59, 5.
- 1. onrust, rumoer, tumult [verborum geschreeuw; pugnae]; ➤ tumultum comprimere, sedare; ~ e castris in urbem penetrat;
- 2. oproer, opstand [servilis; gladiatorum];
- 3. strijdgewoel;
- 4. (poët.) tumult van de elementen, onweer, bliksem, storm;
- 5. (metaf.) opwinding, bezorgdheid; ➤ pectora pulsata tumultu;
- 6. warboel, rommeligheid, chaos [sermonis].
溢事。民作亂。暴風。心急。— comprimere vel* sedare 平服亂。Tumultum facere 衅端。Concitator tumultus 亂首。Caeci tumultus 暗釀之端。Miseri tumultus mentis 難堪之心亂。
Suggest a Translation
See an image
- 1 TV-, an uproar, bustle, commotion, disturbance, disorder, tumult, panic: magno cum tumultu castris egressi, Cs.: sine tumultu evadere, L.: arx inter tumultum capta est, L.: num qui tumultus?: turbae ac tumultūs concitatores, L.: alteri apud alteros formidinem simul et tumultum facere, S.: tumultus magis quam proelium fuit, Cu.: novos moveat fortuna tumultūs, H.—Of the forces of nature, an uproar, disturbance, storm, tempest: tremendo Iuppiter ipse ruens tumultu, H.: corpus tumultūs Non tulit aetherios, O.: (me) per Aegaeos tumultūs Aura feret, H.—In the body, a rumbling: stomacho tumultum Lenta feret pituita, H.—A national peril, social disturbance, general alarm, civil war, insurrection, rebellion: censeo tumultum decerni, a state of civil war: tumultūs Gallici causā, L.: factum nuper in Italiā, servili tumultu, Cs.: Hic rem Romanam, magno turbante tumultu, Sistet, V.—Fig., of the mind, agitation, disquietude, tumult: Mentis, H.
-
…modum iam antea dixi, vestra tecta vigiliis custodiisque defendite ; mihi ut urbi sine vestro metu ac sine ullo tumultu satis esset praesidi consultum atque provisum est. coloni omnes municipesque vestri certiores a me facti de hac nocturna excursione…
Cicero, in Catilinam
-
…scelerum maiores nostri esse voluerunt. atque haec omnia sic agentur ut maximae res minimo motu, pericula summa nullo tumultu, bellum intestinum ac domesticum post hominum memoriam crudelissimum et maximum me uno togato duce et imperatore sedetur. quod…
Cicero, in Catilinam
-
…; Mario pulsis cum non minorem laudem exercitus quam ipse imperator meritus videbatur ; factum etiam nuper in Italia servili tumultu, quos tamen aliquid usus ac disciplina, quam a nobis accepissent, sublevarint. Ex quo iudicari posse quantum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ut diutius morarentur neque suis auxilium ferrent non poterat. Ea re constituta, secunda vigilia magno cum strepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio, cum sibi quisque primum itineris locum peteret et domum pervenire properaret ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…consularibus me consulem in campo et competitores tuos interficere voluisti, compressi conatus tuos nefarios amicorum praesidio et copiis nullo tumultu publice concitato ; denique, quotienscumque me petisti, per me tibi obstiti, quamquam videbam perniciem meam cum magna…
Cicero, in Catilinam
-
…, pedibus aeger quod proelio adesse nequibat, M. Petreio legato exercitum permittit. Ille cohortis veteranas, quas tumultus causa conscripserat, in fronte, post eas ceterum exercitum in subsidiis locat. Ipse equo circumiens unumquemque nominans appellat…
Sallust, Catilina
-
…mittebantur ; cetera, uti facto opus sit, ita agant, permittit. Illi, homines militares, sine tumultu praesidiis conlocatis, sicuti praeceptum erat, occulte pontem obsidunt. Postquam ad id loci legati cum Volturcio venerunt et…
Sallust, Catilina
-
…sed tristis nunc hos nunc accipit illos, ast alios longe submotos arcet harena. Aeneas, miratus enim motusque tumultu, Dic ait O virgo, quid volt concursus ad amnem Quidve petunt animae, vel quo discrimine ripas hae…
Vergil, Aeneid
-
…ea divisa hoc modo dicebantur Statilius et Gabinius uti cum magna manu duodecim simul opportuna loca urbis incenderent, quo tumultu facilior aditus ad consulem ceterosque, quibus insidiae parabantur, fieret ; Cethegus Ciceronis ianuam obsideret eumque vi aggrederetur ,…
Sallust, Catilina
-
…ignosci non oporteret, si nimis atrociter imperando sociis in tantum adductus periculum videretur. nunc cum ipse causam illius tumultus neque veram dicere neque falsam confingere audeat, homo autem ordinis sui frugalissimus, qui tum accensus C. Neroni…
Cicero, in Verrem
TUMULTUS, TUMULTUA´RII. [EXERCITUSVol. 1. p. 805 b. ]