vindicare

vindicare [CL], vendicare [LL] 1 to defend, protect. b to set free, rescue (from). c to free from blame. ut viriliter dimicando terram ‥ conjuges liberos ‥ ~aret Gildas EB 18; Britannia ‥ judices habet ‥ ~antes et patrocinantes, sed reos et latrones Ib. 27; viri ecclesiastici ‥ cum habeant potestatem vendicandi et defendendi in judicio res ecclesie ‥ relinquitur quod habent aliquo modo dominium Ockham Pol. I 308.  b habeant successores ejus laudem, si libertatem ecclesie tutati fuerint: ipse proculdubio eam a servitute ~avit W. Malm. HN 482.  c rege exinde in nullo placato, aut de iracundia mitigato, tanquam membrum ecclesie consecratum totus clerus dictum episcopum vendicavit Blaneford 141. 2 to exact vengeance or inflict punishment in retribution for or on account of, avenge, punish (also fig. or in fig. context). b (iram ~are) to take one's anger out (on). 800 omne homicidium legibus ~atur Alcuin Ep. 207; timens ‥ ne Scotti mortem suorum ‥ in se ~arent Obsess. Durh. 6; et emendetur sedulo ‥ vel illud factum profunde nimis ~et qui rex sit in populo (Quad.) GAS 135; uno et altero delicto commisso nec ~ato W. Malm. GP III 134; nec in illos clades quas olim nostratibus ingesserunt viriliter ~emus G. Mon. IX 161; inopinata sanitas febris protelatam injuriam ~avit W. Dan. Ailred 21; sanctorum suorum injuriam ~are dignatur Gir. TH II 54; o mulier expugnatore urbium validior ‥ que proprios ut ~aret excessus sibimetipsi bellum intulit V. Edm. Rich P 1776A.  b Tonantis iram ‥ Neptunus in undis ~avit Gir. TH II 54; s1345 comes Hanonie ‥ duxit secum exercitum copiosam iram suam in Frisenses ~aturus Ad. Mur. Chr. app. p. 244; iram suam non potens ‥ ~are in partibus Francie Plusc. VI 39. 3 to take vengeance on behalf of, avenge (one who has been wronged); b (refl.); c (w. de, ab, super, or sim.); d (w. in & abl.). Britannia ‥ legatos Romam ‥ mittit, militarem manum ad se ~andam ‥ poscens Gildas EB 15; caelitus se ~ari continuis diu imprecationibus postulabant Bede HE IV 24 p. 266; cur venti nubium tonitrualibus / Christum non vindicant percussionibus? Walt. Wimb. Carm. 494; ~abit patrem et populum suum interficiendo filios earum Trevet Troades 54.  b si tamen percussus ~are se non debet Anselm (CurD I 7) II 57; quia se ~are non vult, desiderat oblivisci injuriam Alex. Cant. Dicta 157.  c ne quis se ~et de suo homine sine lege (Leg. Hen. 86) GAS 601; ut Jasonem ~aret de Pelia patruo suo Natura Deorum 87; hinc valde offensus cepit cogitare quomodo se posset ab impio monacho ~are Latin Stories 40; ~avit fratres super Arthabanum, quos dolo occiderat Eul. Hist. I 59; captus et cecatus est ‥ inde conquestus est Karolo ‥ qui de inimicis suis ipsum ~avit Ib. I 238.  d si twelfhynde man ~ari deberet, plene ~aretur in vj ceorlis et ejus weregildum est vj ceorlorum weregildum GAS 465. 4 to exact vengeance or inflict punishment in retribution on, punish, take revenge on; b (transf.). ut ‥ ~arent maxime dictos ducem G. ‥ et comitem W. pro eo quod ad eorum proposita infringenda ceteris commissariis propensius insteterunt Favent 4; 1419 nullus pauper nec forinsecus non habens cognitionem legis sit vendicatus pro defectu MGL I 253.  b spinis urticisque sue vindictus abegit / carnis pruritum Garl. Tri. Eccl. 10. 5 (intr., also w. in) to exact vengeance or inflict punishment in retribution, take revenge. 793 ecclesia ‥ sponsa est Christi; et qui eam violare nititur ‥ ~at in eum Deus Christus Alcuin Ep. 18; seu ~ando seu divinam potentiam declarando Gir. TH II 19; 1360 dictam robam non subtraxit animo ~andi aut ex malitia MunAcOx 224. 6 (esp. w. sp. vend-) to claim (for oneself, as one's own, also w. internal acc.); b (leg.); c (w. ut or inf.). proceres flagitiosum ‥ tribunatum ~antes Aldh. VirgP 13; Britanniam advecti, australes sibi partes illius ~arunt Bede HE I 1 p. 11; est quoque hic dimeter iambicus, cujus secundum locum semper sibi vendicat iambus Abbo QG 6 (16); totam insulam, nemine rebellante, sibi ~averunt Gir. TH III 6 p. 146; laboris sui eterna stipendia vendicant J. Ford Serm. 16. 6; licet eum Juppiter juverit, Apollo tamen suum ~at officium Alb. Lond. DG 9. 13; 1287 statuimus ut nullus decetero sedile quasi proprium in ecclesia valeat vendicare Conc. Syn. II 1007; ter adiit regem Francie Parisius in nuncio regis Anglie ad vendicandum regnum Francie Hist. Durh. 1; omnia illis communia reputantes, non aliquid proprium vendicantes Eul. Hist. II 203; 1381 nec doctoratum vendicat, / nisi quum judex applicat, / et prebet normam thematis Pol. Poems I 234.  b a1191 hac condicione quod nec ego ‥ nec aliquis pro me in predicto mesuagio aliquid juris preter predictum hostolagium ‥ possimus interrogare vel †venditare [l. vendicare] Bury St. Edm. 171; c1240 nec ego ‥ in predictis feodis ‥ aliquod jus et clamium exigere poterimus decetero aut vendicare Cart. Beauchamp 142; 1259 super jurisdiccione quam ‥ episcopus vendicat in libera capella regis Cl 405; 1275 W. le M. ~at sibi warennam in manerio de G. Hund. I 103b; 13‥ probavit ‥ quod duo boviculi qui vendicabantur erant suum proprium catallum CBaron 88; 13‥ veniet coram majore et juratis et ut proximior ille vendicabit illam convencionem Borough Cust. II 71; 1370 et J. T. ‥ pro annua pensione quam vendicat pro resignacione hospitalis de M. ExchScot 359.  c 1198 et ita ‥ ~atum fuit ut predictus R. esset quietus Pipe 125; quid adhuc me et patre meo superstite contra leges et jura vobis vendicatis regni judicium enormiter contrectare V. II Off. 2; vendicabant baculum pastoralem Roffensis ecclesie, mortuo pastore, debere deferri ad ecclesiam Cantuariensem ante confirmationem Roffensis electi Flor. Hist. II 190. 7 to challenge. duellum ‥ aliquando evenit propter suspicionem adulterii ‥ ubi ‥ miles maritus vendicat alium super crimine adulterii commisso cum sua uxore ad pugnam ‥ super qua re ambo conjurant ad duellum Upton 76.