fortis
fortis, strong, powerful, mighty
fortune favors the brave
- I Physically (rare; syn.: firmus, strenuus, incolumis, animosus): ecquid fortis visa est (mulier), powerful, Plaut. Mil. 4, 3, 13 (1106): set Bacchis etiam fortis tibi vissast? id. Bacch. 2, 2, 38 (216): sicut fortis equus, spatio qui saepe supremo Vicit Olympia, nunc senio confectus quiescit, a powerful horse, Enn. ap. Cic. de Sen. 5, 14 (Ann. v. 441 ed. Vahl.); so, equus, Lucr. 3, 8; 764; 4, 987; Verg. A. 11, 705.—Poet. transf.: aquarum, Lucr. 6, 530: terrae pingue solum ... Fortes invortant tauri, Verg. G. 1, 65: contingat modo te filiamque tuam fortes invenire, i. e. hearty, well, Plin. Ep. 4, 1 fin.; 4, 21, 4; 6, 4, 3: antecedebat testudo pedum LX., facta item ex fortissimis lignis, Caes. B. C. 2, 2, 4; so, ligna fortissima, Veg. 1, 24 fin.: invalidissimum urso caput, quod leoni fortissimum, Plin. 8, 36, 54, § 130: fortiores stomachi, id. 32, 7, 26, § 80: plantae fortiores fient, Pall. Febr. 24, 7: fortiorem illum (pontem) tueri, Auct. B. Alex. 19, 2: castra, Cic. Div. 1, 33, 72: aratra, Plin. Ep. 5, 6, 10: fortiora remedia, Tac. A. 1, 29: humeri, Val. Fl. 1, 434: vincula, Sen. Hippol. 34: sol (with medius), powerful, i. e. fierce, hot, id. Med. 588: fortiora ad hiemes frumenta, legumina in cibo, Plin. 18, 7, 10, § 60: (vites) contra pruinas fortissimae, id. 14, 2, 4, § 23.—
- II Mentally, strong, powerful, vigorous, firm, steadfast, stout, courageous, brave, manly, etc., answering to the Gr. ἀνδρεῖος (very freq. in all periods and sorts of composition).
- A Of human beings: fortis et constantis est, non perturbari in rebus asperis nec tumultuantem de gradu deici, ut dicitur; sed praesenti animo uti et consilio, nec a ratione discedere, Cic. Off. 1, 23, 80: temperantia libidinem (aspernatur), ignaviam fortitudo: itaque videas rebus injustis justos maxime dolere, imbellibus fortes, id. Lael. 13, 47: gladiatores fortes et animosos et se acriter ipsos morti offerentes servare cupimus, id. Mil. 34, 92: rebus angustis animosus atque Fortis appare, Hor. C. 2, 10, 22: viri fortes et magnanimi, Cic. Off. 1, 19, 63: vir fortis et acris animi magnique, id. Sest. 20, 45: boni et fortes et magno animo praediti, id. Rep. 1, 5; 1, 3: sapientissimi et fortissimi, id. ib. 2, 34: vir liber ac fortis, id. ib. 2, 19: horum omnium fortissimi sunt Belgae, Caes. B. G. 1, 1, 3: fortissimus vir, id. ib. 2, 25, 1; 2, 33, 4; 3, 20, 2: hunc liberta securi Divisit medium, fortissima Tyndaridarum, Hor. S. 1, 1, 100: vis recte vivere? quis non? Si virtus hoc una potest dare, fortis omissis Hoc age deliciis, id. Ep 1, 6, 30: seu quis capit acria fortis Pocula, id. S. 2, 6, 69: cavit, ne umquam infamiae ea res sibi esset, ut virum fortem decet, an honorable or worthy man, Ter. And. 444; cf.: FORCTIS frugi et bonus, sive validus, Paul. ex Fest. p. 84 Müll.; and: HORCTUM et FORCTUM pro bono dicebant, id. p. 102: ego hoc nequeo mirari satis, Eum sororem despondisse suam in tam fortem familiam ... Familiam optimam occupavit, so respectable, honorable a family, Plaut. Trin. 5, 2, 9 (1133); (cf. bonus): vir ad pericula fortis, Cic. Font. 15, 33: nondum erant tam fortes ad sanguinem civilem, Liv. 7, 40, 2: vir contra audaciam fortissimus, Cic. Rosc. Am. 30, 85: vidi in dolore podagrae hospitem meum fortiorem, id. Fragm. ap. Non. 527, 33: imperator in proeliis strenuus et fortis, Quint. 12, 3, 5: virum fortem ac strenuum scio dixisse, etc., Sall. C. 51, 16: si fortes fueritis in eo, quem nemo sit ausus defendere, if you had proceeded with vigor, energy, Cic. Verr. 2, 1, 1, § 3.—Poet., with dat.: fugacibus, Ov. M. 10, 543; and with inf.: fortis et asperas Tractare serpentes, Hor. C. 1, 37, 26: contemnere honores, id. S. 2, 7, 86: aurum spernere fortior Quam cogere, id. C. 3, 3, 50; Stat. Th. 10, 906.—Prov.: fortes fortuna adjuvat, fortune favors the brave, Ter. Phorm. 204; cf.: fortes enim non modo fortuna adjuvat, ut est in vetere proverbio, sed multo magis ratio, Cic. Tusc. 2, 4, 11: audendum est; fortes adjuvat ipsa Venus, Tib. 1, 2, 16: fortibus est fortuna viris data, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 262 ed. Vahl.; for which: audentes fortuna iuvat, Verg. A. 10, 284; and: audentes deus ipse juvat, Ov. M. 10, 586); cf. also elliptically: sedulo, inquam, faciam: sed fortuna fortes; quare conare, quaeso, Cic. Fin. 3, 4, 16; id. Fam. 7, 25.—
- B Of animals (rare): fortes ad opera boves, Col. 6, 1, 2: bestiae et fortiora animalia, Lact. 6, 10, 13.—
- C Of inanim. and abstr. things: ex quo fit, ut animosior senectus sit quam adolescentia et fortior, Cic. de Sen. 22, 72: fortibus oculis, with eyes sparkling with courage, id. Att. 15, 11, 1: fortissimo et maximo animo ferre, id. Fam. 6, 13 fin.: animus, Hor. S. 2, 5, 20: pectus, id. Epod. 1, 14; id. S. 2, 2, 136: fortissimo quodam animi impetu, Cic. de Or. 3, 8, 31: acerrima et fortissima populi Romani libertatis recuperandae cupiditas, id. Phil. 12, 3, 7: in re publica forte factum, id. Att. 8, 14, 2: ut nullum paulo fortius factum latere posset, Caes. B. G. 3, 14, 8: fortia facta, Sall. C. 59, 6; id. J. 53, 8; Liv. 26, 39, 3; Curt. 7, 2, 38: opera, service, Liv. 40, 36, 11: consilia, id. 9, 11, 4; 25, 31, 6; Cic. Sest. 23, 57; Tac. H. 3, 67: solatia, id. A. 4, 8: nulla poterat esse fortior contra dolorem et mortem disciplina, Cic. Tusc. 2, 17, 41: acerrimae ac fortissimae sententiae, id. Cat. 3, 6, 13: oratio fortis et virilis, id. de Or. 1, 54, 231; cf.: genus dicendi forte, vehemens, id. ib. 3, 9, 32: non semper fortis oratio quaeritur, sed saepe placida, summissa, lenis, id. ib. 2, 43, 183: placidis miscentem fortia dictis, Ov. M. 4, 652: verba, Prop. 1, 5, 14.—Hence, adv.: fortĭter.
- 1 (Acc. to I.) Strongly, powerfully, vigorously (rare): astringere, Plaut. Bacch. 4, 7, 25 (823): verberare virgis uvas, Pall. Oct. 19.—Comp.: sublatis fortius manibus, Petr. 9: fortius attrahere lora, Ov. R. Am. 398: ardere, id. M. 6, 708.—Sup.: fortissime urgentes, Plin. 9, 8, 9, § 32: rigorem fortissime servat ulmus, id. 16, 40, 77, § 210. —
- 2 (Acc. to II.) Strongly, powerfully, boldly, intrepidly, valiantly, bravely, manfully (very freq. in all periods and kinds of composition): quae (vincla, verbera, etc.) tulisse illum fortiter et patienter ferunt, Cic. Phil. 11, 3, 7; cf.: fortiter et sapienter ferre, id. Att. 14, 13, 3: fortiter excellenterque gesta, id. Off. 1, 18, 61: facere quippiam (with animose), id. Phil. 4, 2, 6: repudiare aliquid (with constanter), id. Prov. Cons. 17, 41: bellum gerere, id. Fl. 39, 98; cf.: sustinere impetum hostium, Caes. B. G. 2, 11, 4: perire, Hor. S. 2, 3, 42: absumptis rebus maternis atque paternis, manfully made away with, id. Ep. 1, 15, 27.—Comp.: pugnare, Caes. B. G. 2, 26, 2: evellere spinas animo an agro, Hor. Ep. 1, 14, 4: et melius secat res, id. S. 1, 10, 15.—Sup.: Dolabella injuriam facere fortissime perseverat, Cic. Quint. 8, 31: restitit hosti, Caes. B. G. 4, 12, 5.
fortior ut fieret truciter torquentibus illam
mihi ‥ tradidit ‥ onus viri ~is de incenso
commendat castitatem in sexu ~iori, sc. masculino
eo quod brachium ‥ reliquis membris sit ~ius
villam ‥ in manu ~i cepit
fortis Factor
primum [Dei nomen ] eat El sive yskiros, i. e. ~is quia nulla infirmitate opprimitur
leo ~issimus bestiarum
equi ~es
sudes de lignis ~issimis praefiguntur
nimphea ‥ que ‥ habet albam radicem ~ior est virtute
herba ~is, i. absinthium
culmina ‥ porrecta in edito ~i compage
fortia ferratis constringens vincla catenis
frangitur ~issimus tue inclinacionis baculus
castra ‥ et municiones ‥, licet ~issima essent, ‥ cepit(
licet rex Francie ‥ lateret in civitatibus ~issimis
misit ‥ comitem ad alium locum ~em
Babylonia ‥ fuit ‥ omnium mundi civitatum ~ior in muris
quatuor de ~ioribus castris
~issima loca capiens
nepos Guidonis comitis Castelli ~is [sc. ]Châteaufort
Willelmus de ~ibus, miles milies probatus in armis
filii ‥ Simonis de Monte ~i(v.
R. de Monte ~i
si procella ~ior ‥ perurgeret
per fortia flumina terrae
~ior est caliditas in igne
aqua per ~em ebullitionem ‥ transmutatur
siccitas ‥ sit ~ior passivarum
ignis ‥ erit ‥ in rubificacione ~is
necesse est ‥ quod sint corpora sicca que ~em sonum efficiunt
visus in videndo luces ~es dolet
nulla tuis pueris des fortia pocula parvis
si mica panis ponatur in vino ~issimo vini acumen reprimitur et fortitudo et violencia removetur
de ramo ‥ fit color viridis cum aceto ~i et melle
pulsus ~is et grossus ex fortitudine spiritus
subparticularis numerus est dum ~ior continet in se inferiorem numerum ad quem comparatur et similiter ad unam partem ejus ut verbi gracia ternarius ad binarium comparatus continet in se duo et aliud unum que est media pars duorum et similiter
bursa illius anni fuit nimis ~is j denario
bursa civitatis Wigorn’ lacat ij d. ob; alia ~is de iij ob. bursa ~is extenditur ad vij d., illa que laccat ad x d.
si alique monetarum predictarum sunt per ij d. ~iores vel debiliores ad libram, custodes debent deliberare illam tanquam bonam
Pannonia ‥ regio ~is est
Dominus misit discipulos suos †forissimos [l. fortissimos ], viz. denarii caelestis adipiscendi praecones
ego B. episcopus testis adsum ~issimus(
dives in fallaciis discat esse fortis(
~is dogmatista
~ia ‥ monita
si ‥ nova ‥ meliora esse et ~iora ‥ perspexeris
si peccuniam habebant, sit domino. ‥ que omnia ~iora erunt si sine distributione ‥ erant ibi(
ad ~ius infirmioris sexus regimen
raciones et auctoritates, quas ‥ adduxisti, ~es mihi videntur
~ior est sentencia que plurimorum autoribus [v. l. auctoritatibus ] approbatur
Taurus in anterioribus multo ~ior est Ariete
ut [gens ] infirma esset ad retundenda hostium tela et ~is esset ad civilia bella
advenerant ‥ de tribus Germaniae populis ~ioribus
mihi videtur quod sis ‥ unus ~is glutto
si ~es fuistis ad ingluviem, mutate fortitudinem ut ~es sitis ad jejunium
mulier est racio quando sit debilis que deberet esse virilis, ~is [ME: ] et audax in firma fidestaðelwurðe
regis ‥ ~is gesta
ut poneret [Joab ] illum [sc. Uriam ] ubi ~ius erat bellum
bellum committitur ‥ ~issimum
breve super statuto de ~i ingressu non faciendo
solent artifices ‥ gesta narrate ~ium
~ioribus ad judicandum relinquo
omnia bona gesta sua recitare ‥ ~ioribus relinquo
multa in paganos ~ia gerens strenue rexit
viri prudentes et providi et discreti pacis in tempore municiones parant, ~es edificant, civitates fabricant
prevalidum castellum de Galyon, juxta Sequanam situatum opidum, ~e de Vernone et illius castrum
liberavit ‥ manerium per breve regis Willelmo de ~ibus
legamus predicte ecclesie ‥ xl s. ~ium quos habemus apud Pesey in Tarentasia de servicio annuali
per consequens a ~iori ‥
satis apparet, quod a ~iori volebat arguere
dicit Dominus se inferre tantam penam non punientibus peccata ‥ ergo a ~iori puniet illos qui mala defendunt
qui crucifixus est, et sui sanguinis rore quod praedicavit ~e vivens confirmavit
quam sol per vitreas illustret forte fenestras
ipsum per gulam ‥ ~e tenuit(v.
~e et dure detentus
- 1. sterk, krachtig, energiek [agricola; corpus; equus; herbae krachtig werkend]; ➤ loris fortius uti strakker aantrekken; sprw.: fortior est custodia legis quam hominis;
- 2. stevig, solide [pons; ligna; castra; vincula];
- 3. (metaf.) onverschrokken, moedig, dapper, flink [vir; gladiator; imperator; animus; oratio; acta, facta oorlogsdaden]; ➤ ut virum fortem decet man v. eer;
- 4. (postklass.) machtig, invloedrijk [res publica];
- 5. krachtig, ferm, boud; ➤ placidis miscere fortia dictis.
Creat et ordinat illustres viros dominum Joannem Dalphini Comitem Vapincensem et dominum Guidonem ejus fratrem, et quemlibet eorum in solidum, custodes et garderios Domus Fortis de Bechevelleyn... quod per se vel familiares suos quoscumque percipiant et teneant, ut garderii et custodes ejusdem,Domum Fortem cum omnibus ejus mandamento, territorio, seigneuria, jurisdictione, etc.
Maison-forte, Castrum Fossis vallatum cum dominio.
Dictæ partes transegerunt et conventus habuerunt ad invicem super et de præmissis pro vitandis dissentionibus et litigiis in hunc modum ; videlicet dictus Prior pro se manucapere et se Fortem Facere pro dicto Conventu suo, etc.
Fors de Nevers de Philippe sont à xj. den. ob. d'argent le roy.Vide in Moneta.
quæ inebriare potest, ut est apud Eigilem in Vita S. Sturmii Abbatis Fuldensis, quomodo dicimus
Vin fort. Vide Cerevisia.
- 3 FER-, strong, powerful, mighty: equus: latus, youthful vigor, H.: ligna, Cs.: castra: ulmi, V.—Strong, vigorous, firm, steadfast, stout, courageous, brave, manly, valiant, bold, fearless: vir, man of honor, T.: fortis et constantis est, non perturbari: necessitudo timidos fortīs facit, S.: Rebus angustis animosus atque Fortis appare, H.: horum fortissimi sunt Belgae, Cs.: seu quis capit acria fortis Pocula, H.: in dolore: ad sanguinem civilem, L.: contra audaciam fortissimus: Scriberis fortis, a hero, H.: manu, i. e. personally brave, N.: si fortes fueritisin eo, had proceeded with vigor: fugacibus, O.: Tractare serpentes, H.: aurum Spernere fortior, H.—Prov.: fortīs fortuna adiuvat, T.—Of things, strong, spirited, brave, bold, enduring, impetuous: senectus fortior: oculi, bold: animi impetus: ut paulo fortius factum, Cs.: facta, S.: opera, service, L.: fortior contra dolorem disciplina: fortissimae sententiae: oratio (opp. placida).—As substn.: serae ad fortia vires (sc. facta), V.: fortem ad fortia misi, O.
-
…senatum venit, fit publici consili particeps, notat et designat oculis ad caedem unum quemque nostrum. nos autem fortes viri satis facere rei publicae videmur, si istius furorem ac tela vitamus. ad mortem te, Catilina ,…
Cicero, in Catilinam
-
…Maelium novis rebus studentem manu sua occidit. fuit, fuit ista quondam in hac re publica virtus ut viri fortes acrioribus suppliciis civem perniciosum quam acerbissimum hostem coercerent. habemus senatus consultum in te, Catilina, vehemens et grave…
Cicero, in Catilinam
-
…inceptum ullum conatumve contra patriam deprehendero, sentiet in hac urbe esse consules vigilantis, esse egregios magistratus, esse fortem senatum, esse arma, esse carcerem quem vindicem nefariorum ac manifestorum scelerum maiores nostri esse voluerunt. atque haec…
Cicero, in Catilinam
-
…, reliquarum cohortium omnibus fere centurionibus aut vulneratis aut occisis, in his primipilo P. ; Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Catilina succedit. hi sunt homines ex eis coloniis quas Sulla constituit ; quas ego universas civium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni qui se ; in ; insperatis ac repentinis pecuniis sumptuosius…
Cicero, in Catilinam
-
…milia passuum prosecuti magnam multitudinem eorum fugientium conciderunt, cum ab extremo agmine, ad quos ventum erat, consisterent fortiterque impetum nostrorum militum sustinerent, priores, quod abesse a periculo viderentur neque ulla necessitate neque imperio continerentur, exaudito…
Julius Caesar, Gallic War
-
…scorta quaererent, essent illi quidem desperandi, sed tamen essent ferendi hoc vero quis ferre possit, inertis homines fortissimis viris insidiari, stultissimos prudentissimis, ebrios sobriis, dormientis vigilantibus qui mihi accubantes in conviviis, complexi mulieres impudicas…
Cicero, in Catilinam
-
…sodalem fuisse commemoret. atque idem tamen stuprorum et scelerum exercitatione adsuefactus frigore et fame et siti et vigiliis perferendis fortis ab istis praedicabatur, cum industriae subsidia atque instrumenta virtutis in libidine audaciaque consumeret. hunc vero si secuti erunt…
Cicero, in Catilinam
-
…exspectas auctoritatem loquentium, quorum voluntatem tacitorum perspicis at si hoc idem huic adulescenti optimo P. Sestio, si fortissimo viro M. Marcello dixissem, iam mihi consuli hoc ipso in templo senatus iure optimo vim et manus intulisset…
Cicero, in Catilinam
-
…legibus inter se differunt. Gallos ab Aquitanis Garumna flumen, a Belgis Matrona et Sequana dividit. Horum omnium fortissimi sunt Belgae, propterea quod a cultu atque humanitate provinciae longissime absunt, minimeque ad eos mercatores saepe commeant atque…
Julius Caesar, Gallic War