virilis
virilis, of a man, like a man, manly, masculine, virile
virīlis, e: adj. (vir), pertaining to a man; male, 7.50; manly, 3.342; of manhood, 9.311.
vĭrīlis, e, adj. [vir], of or belonging to a man, manly, virile (cf.: mas, masculus).
- I Lit.
- A In respect of sex, male, masculine.
- 1 In gen.: virile et muliebre secus, Sall. Fragm. ap. Macr. S. 2, 9: virile secus, i. e. puer, Plaut. Rud. 1, 2, 19 (107): vestimentum, id. Men. 4, 2, 97 (667): genus, Lucr. 5, 1356: semen, id. 4, 1209: stirps fratris, Liv. 1, 3, 11: vox, Ov. M. 4, 382: vultus, id. ib. 3, 189: coetus, of men, id. ib. 3, 403; cf. balnea, Cato ap. Gell. 10, 3, 3: flamma, the love of a man, Ov. A. A. 1, 282.—
- 2 In partic.
- a In mal. part.: pars, Lucr. 6, 1209; cf. Col. 7, 11, 2.—As subst.: vĭrī-lia, ĭum, n., = membrum virile, Petr. 108; Plin. 20, 16, 61, § 169; 20, 22, 89, § 243.— Comp.: qui viriliores videbantur, Lampr. Heliog. 8 fin.—
- b In gram., of the masculine gender, masculine: nomen, Varr. L. L. 10, §§ 21 and 30 Müll.; Gell. 1, 7, 15; 11, 1, 4 al.—
- B In respect of strength, vigor, etc., manly, full-grown, arrived at the years of manhood: conversis studiis aetas animusque virilis Quaerit opes, etc., Hor. A. P. 166: ne forte seniles Mandentur juveni partes pueroque viriles, the parts of fullgrown men, id. ib. 177: pars magna domus tuae morietur cum ad virilem aetatem venerit, Vulg. 1 Reg. 2, 33: toga, assumed by Roman youth in their sixteenth year, Cic. Lael. 1, 1; id. Sest. 69, 144; Liv. 26, 19, 5; 42, 34, 4 al.—Opp. to female garments: sumpsisti virilem togam quam statim muliebrem stolam reddidisti, Cic. Phil. 2, 18, 44.—
- C Transf., in jurid. lang., of or belonging to a person, that falls to a person or to each one in the division of inheritances: ut ex bonis ejus, qui, etc., virilis pars patrono debeatur, a proportionate part, an equal share with others, Gai Inst. 3, 42: tota bona pro virilibus partibus ad liberos defuncti pertinere, id. ib.: virilis, id. ib. 3, 70; Dig. 30, 1, 54, § 3; so, virilis portio, ib. 37, 5, 8 pr.; 31, 1, 70, § 2; Paul. Sent. 3, 2, 3.—
- 2 Transf., in gen.
- α Virilis pars or portio, share, part, lot of a person: est aliqua mea pars virilis, quod ejus civitatis sum, quam ille claram reddidit, my part, my duty, Cic. Verr. 2, 4, 37, § 81: plus quam pars virilis postulat, id. ib. 2, 3, 3, § 7: cum illius gloriae pars virilis apud omnes milites sit, etc., Liv. 6, 11, 5: quem agrum miles pro parte virili manu cepisset, eum senex quoque vindicaret, id. 3, 71, 7: haec qui pro virili parte defendunt, optimates sunt, i. e. to the utmost of their ability, as far as in them lies, Cic. Sest. 66, 138; so, pro virili parte, id. Phil. 13, 4, 8: pro parte virili, Liv. 10, 8, 4; Ov. Tr. 5, 11, 23: pro virili portione, Tac. Agr. 45; id. H. 3, 20.—
- β In other connections (poet.): actoris partis chorus officiumque virile Defendat, Hor. A. P. 193 Orell. ad loc. —
- II Trop., of quality, worthy of a man, manly, manful, firm, vigorous, bold, spirited, etc.: veretur quicquam aut facere aut loqui, quod parum virile videatur, Cic. Fin. 2, 14, 47: laterum inflexio fortis ac virilis, id. de Or. 3, 59, 220: inclinatio laterum, Quint. 1, 11, 18: acta illa res est animo virili, consilio puerili, Cic. Att. 14, 21, 3; so, ingenium, Sall. C. 20, 11: vis ingenii (with solida), Quint. 2, 5, 23: audacia, Just. 2, 12, 24: oratio (with fortis), Cic. de Or. 1, 54, 231; so, compositio, Quint. 2, 5, 9: sermo, id. 9, 4, 3: ratio atque sententia, Cic. Tusc. 3, 10, 22: neque enim oratorius iste, immo hercle ne virilis quidem cultus est, Tac. Or. 26.—As subst.: vĭrīlia, ĭum, n., manly deeds, Sall. H. 3, 61, 15 Dietsch.—Sup.: ALMIAE SABINAE MATRI VIRILISSIMAE, etc., Inscr. Grud. p. 148, n. 5.—Adv.: vĭrīlĭter, manfully, firmly, courageously (acc. to II.), Cic. Tusc. 2, 27, 65; id. Off. 1, 27, 94; Auct. Her. 4, 11, 16; Ov. F. 1, 479.—Comp.,, Sen. Contr. 5, 33 fin.; id. Brev. Vit. 6, 5.
virīlis, e (vir), zum Manne gehörig, männlich, I) im allg.: 1) in Rücksicht auf das Geschlecht, a) übh.: stirps, Liv. u. Ov.: secus, männliches Geschlecht (Ggstz. muliebre), Sall. fr., Liv. u.a.: sexus, m.G., Fronto, Sprößling, Sohn, Nep.: tunica, Varro LL.: calceus, Varro LL. u. Cic.: pes, Vitr.: corpora, Sen.: vultus, Ov.: convivia, an denen nur Männer teilnehmen, Vitr.: morbi, Sen.: tela (Ggstz. feminea), Ov.: nomina (Ggstz. nomina muliebria), Varro LL.: membrum virile, das männliche Schamglied, Porphyr. Hor. sat. 1, 9, 70: u. so natura, Oros. 5, 6, 1 (wo naturā virili duplex): pars virilis, das männliche Schamglied, Lucr. 6, 1207, die Hoden, Colum. 7, 11, 2: subst., virīle, is, n., das männliche Schamglied, Apul. apol. 33: Plur. virilia, die männlichen Schamteile, Plin. u.a.: exsectis virilibus semivirum reddidit, Lact.: dah. prägn., viriliores, mit einem größeren Schamgliede Versehene, Lampr. Heliog. 8, 7. – b) als gramm. t.t., männlich, männlichen Geschlechtes, genus, Gell.: nomen, Varro LL. – 2) in Ansehung des Alters, männlich, mannbar, aetas, Oros. 7, 36, 3. Cassian. coen. inst. 4, 24: aetas animusque, Hor. de art. poët. 166: toga, das männliche Kleid, das die röm. Jünglinge ungefähr im fünfzehnten od. sechzehnten Jahre anlegten, Cic.: partes, Mannesrollen, Hor. – 3) in Rücksicht auf die Person: a) als jurist. t.t., auf eine Person-, auf den Mann kommend, portio od. pars virilis, der Teil, der auf jeden kommt, der Anteil bei der Erbschaft, ICt. – b) im allg., bei einer Verrichtung, der Teil, Anteil, den eine Person nimmt od. nehmen muß, est aliqua mea pars virilis, mein Teil, meine Pflicht, Cic.: pro virili parte, auf jedes Mannes Anteil, soviel ein Mann leisten kann u. muß, soviel es einem kräftigen Manne gebührt, agrum pro virili parte cepisset, Liv.: qui pro virili parte defendunt, Cic.: so auch pro virili portione, Tac. u.a. (s.M. Müller Liv. praef. § 3. Bünem. Lact. 2, 7, 2). – II) prägn., der Eigenschaft nach, wie unser männlich, für einen Mann sich schickend, folglich mannhaft, kräftig, mutig, standhaft, dolor, Cic.: oratio, Cic.: animus, Cic.: aetas animusque virilis, Hor.: ingenium, Sall.: scelera, wozu männlicher Mut erfordert wird, Tac.: parum virile videatur, Cic. – subst., virīlia, ium, n., mannhafte Taten, Sall. hist. fr. 3, 61 (82), 15. – ➳ Abl. Sing. virile, Heges. 3, 13. p. 193, 31 W. – Compar. virilior, Lambr. Heliog. 8, 7. – Superl. virilissimus, Corp. inscr. Lat. 9, 394.
quoddam genus utriusque sexus ‥ quod dexteram mammam ~em ‥ et ‥ sinistram habet muliebrem
ut ‥ fossam ad mensuram staturae ~is altam reddiderit
credimus ‥ eam [sc. Mariam ] sine ~i copula concepisse
eam sine viri copula peperisse
Eustachius ‥ filius regis Stephani ‥ eodem anno ~ia sumpserat arma
sumptis ‥ clanculo vestimentis ~ibus
vene inter testiculos et ~em virgam que sperma ad exteriora deportant
regis Aragonie filia ‥ ~ibus amplexibus idonea
non potest mingere quasi lapis obdurat ~ia
“si ‥ a delicto emundari desideras, ~ia quibus peccasti ‥ amputa”
feminam fere virum cui nichil virile defuit preter ~ia
habent ‥ fabule ‥ [Saturnum ] castratum fuisse, et de ipsius ‥ ~ibus in mare missis Venerem provenisse
cui [simulacro Priapi ] si ‥ suspexeris, mire magnitudinis ~ia videbis
per ‘pectinem’ intelligimus illum locum qui est inter ~ia et ventrem
cardinalis G. ‥ currebat demens in viis Rome et ostendebat anum suum et ~a sua viris et mulieribus ‥ clamans sepissime “O magister Thoma!”
quendam hominem ‥ utriusque sexus ‥ qui tamen ‥ facie plus et pectore ~is quam muliebris apparuit
muliebrem sexum in omni malitia ‥ ~i fortiorem
[Dunstanus ] bellum ~e gessit cum zabulo
vir revera ~is animi
ipsius ‥ laudabili cepto pro ~i portione non defui
[Moyses ] quinque filiabus Saphaat paternam hereditatem pro ~i portione distribuit
quilibet habebit in dicto festo partem ~em de ij quar. frumenti puri et mundi(
ad solvendum ~em seu quartam partem pecuniarum predictarum
pro ‥ opere isto ‥ apud Deum ‥ vobis merces est ‥. nos quoque, pro ~i nostra, gratias Beatitudini vestre agimus
quin eos ‥ pro ~i et posse suo quantum in illo fuerit apprehendere conabitur
vĭrīlis, (9) e (vir), ¶ 1 dʼhomme, des hommes, mâle, masculin : virile secus Sall. d. Macr. Sat. 2, 9, sexe masculin ; calcei viriles Cic. de Or. 1, 231, chaussures dʼhomme ; genus virile Cic. Inv. 1, 35, la race des hommes [oppos. à muliebre ] || [gramm.] virile genus Varro L. 10, 21 ; Gell. 1, 7, 15, genre masculin ¶ 2 dʼhomme, dʼhomme fait, viril : ætas virilis Hor. P. 166, lʼâge viril, cf. Hor. P. 177 ; toga virilis Cic. Læl. 1, toge virile, v. toga, cf. Cic. Phil. 2, 44 ; animis usi sumus virilibus, consiliis puerilibus Cic. Att. 15, 4, 2, nous avons eu un courage dʼhommes, mais une tactique dʼenfants, cf. Att. 14, 21, 3 ¶ 3 = individuel, qui revient à une tête, à une personne ; a) [droit] : virilis pars Gaius Inst. 3, 42, ou portio Dig. 37, 5, 8, la part individuelle ; b) [en gén.] v. pars ; [nott ] pro virili parte Cic. Sest. 138, ou portione Tac. Agr. 45 ; H. 3, 20, pour sa part, suivant ses moyens ¶ 4 [fig.] mâle, viril, fort, ferme, vigoureux, courageux : oratio fortis et virilis Cic. de Or. 1, 231, discours énergique et mâle, cf. Cic. de Or. 3, 220 ; Tusc. 3, 22 ; Fin. 2, 47 || vĭrīlia, n. , actes de courage, virils : Sall. H. 3, 61, 15 ; v. virilia.
- 1. mannelijk, van een (volwassen) man, mannen-, een man eigen [vox; sexus; vultus; stirps; nomen; partes mannelijke geslachtsdelen; arma; toga; calceus]; - subst. virīlia, ium n mannelijke geslachtsdelen;
- 2. (metaf.) mannelijk, manhaftig, sterk, moedig, dapper [animus; ingenium; oratio; scelera die mannenmoed vereisen]; ➤ fortunam viriliter ferre; viriliter aegrotare zijn ziekte manhaftig dragen; — subst. virīlia, ium n dappere daden;
- 3. ieder afzonderlijk toekomend, persoonlijk; ➤ mea pars ~ mijn deel of plicht; pro virili portione, parte voorzover het in iems. vermogen ligt.
virilis , e. adj.
男者。勇。壯。大方。— portio vel pars 毎人分之家產。Pro virili parte vel portione 照人力。Plus quam pars virilis postulat oneris suscepi 吾承越我力之任。
Suggest a Translation
See an image
男者。勇。壯。大方。— portio vel pars 毎人分之家產。Pro virili parte vel portione 照人力。Plus quam pars virilis postulat oneris suscepi 吾承越我力之任。
Suggest a Translation
See an image
Viritim.
Philippus in eodem loco Arturum militem fecit, tradens ei Britanniæ Comitatum, qui jure hæreditario eum contingebat. Ante autem hanc armorum traditionem non licebat iis uti, unde Arma dicuntur Virilia, velut virum facientia.Henricus Huntindon. de Stephano Rege :
Henrico nepoti suo David Rex Scotorum Virilia tradidit arma. Eustachius vero filius Regis Stephani, nam et ipse eodem anno Virilia sumpserat arma, irruit in terras procerum.Vide in Arma 1. et in Miles.
virīlis e, adj.
- vir, of a man, like a man, manly, masculine, virile: stirps fratris, male, L.: voltus, O.: coetus, of men, O.: flamma, a man's love, O.—Manly, full-grown, mature: partes, the characters of full-grown men, H.: toga, the garb of manhood(assumed at the age of sixteen).—In phrases with pars or portio: mea pars virilis, my duty: plus quam pars virilis postulat, my proper share: cum illius gloriae pars virilis apud omnīs milites sit, etc., i. e. each soldier has his share, L.: pro virili parte defendere, i. e. to the exlent of their power: plus quam pro virili parte obligatus, i. e. yet more than others: pro virili portione, Ta.; cf. chorus officium virile Defendat, H.—Worthy of a man, manly, bold, spirited, noble: facere, quod parum virile videatur: laterum inflexio: ingenium, S.: ratio atque sententia.
-
…annis atque divitiis omnia consenuerunt. Tantummodo incepto opus est, cetera res expediet. Etenim quis mortalium, cui virile ingenium est, tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem…
Sallust, Catilina
-
…urbem incendere, viros earum vel adiungere sibi vel interficere. Sed in iis erat Sempronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora conmiserat. Haec mulier genere atque forma, praeterea viro atque liberis satis fortunata fuit ; litteris Graecis…
Sallust, Catilina
-
…atque fallaciis contendit. Avaritia pecuniae studium habet, quam nemo sapiens concupivit ea quasi venenis malis imbuta corpus animumque virilem effeminat, semper infinita, insatiabilis est, neque copia neque inopia minuitur. Sed postquam L. Sulla armis…
Sallust, Catilina
-
…apti ad pedem, quia non essent viriles, sic illam orationem disertam sibi et oratoriam videri, fortem et virilem non videri. Ergo ille quoque damnatus est ; neque solum primis sententiis, quibus tantum statuebant iudices, damnarent…
Cicero, de Oratore
-
…viri tui familiaris nihil eorum. quid igitur fuit nisi quaedam temeritas ac libido nonne te, si nostrae imagines viriles non commovebant, ne progenies quidem mea, Q. illa Claudia, aemulam domesticae laudis in gloria muliebri esse…
Cicero, pro Caelio
-
…vel tabularum novarum nomine vel nocturnarum expugnationum vel Metellae vel omnium malorum ; nec res perisset et videremur aliquid doloris virilis habuisse. memini omnino tuas litteras sed et tempus illud ; etsi quidvis praestitit. nunc quidem ipse videtur denuntiare…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…. quae sunt ista arma contentio confirmatio sermoque intumus, cum ipse secum cave turpe quicquam, languidum, non virile. obversentur species honestae animo Zeno proponatur Eleates, qui perpessus est omnia potius quam conscios delendae tyrannidis indicaret ;…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, iam pridem me illa ἀπορία sollicitat. itaque stulta iam Iduum Martiarum est consolatio. animis enim usi sumus virilibus, consiliis, mihi crede, puerilibus. excisa enim est arbor, non evulsa. itaque quam fruticetur vides…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…, cum esset lege Roscia decoctoribus certus locus constitutus, quamvis quis fortunae vitio, non suo decoxisset. sumpsisti virilem, quam statim muliebrem togam reddidisti. primo volgare scortum ; certa flagiti merces nec ea parva ; sed cito…
Cicero, Philippicae
-
…sapientia tulerant, sed studio potius et gloria. itaque barbari quidam et inmanes ferro decertare acerrume possunt, aegrotare viriliter non queunt. Graeci autem homines, non satis animosi, prudentes, ut est captus hominum, satis ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes