vita
vita, life
they have the power of life and death over their children
- I Lit.
- A In gen.: tribus rebus animantium vita tenetur, cibo, potione, spiritu, Cic. N. D. 2, 54, 134: dare, adimere vitam alicui, id. Phil. 2, 3, 5: necessaria praesidia vitae, id. Off. 1, 17, 58: in liberos vitae necisque potestatem habere, Caes. B. G. 6, 19: exiguum vitae curriculum, Cic. Rab. Perd. 10, 30: ego in vitā meā nullā umquam voluptate tantā sum adfectus, etc., id. Att. 5, 20, 6: vitam agere honestissime, id. Phil. 9, 7, 15; cf.: degere miserrimam, id. Sull. 27, 75: vitam in egestate degere, id. Rosc. Am. 49, 144: tutiorem vivere, id. Verr. 2, 2, 47, § 118: profundere pro aliquo, id. Phil. 14, 11, 30 fin.: amittere per summum dedecus, id. Rosc. Am. 11, 30: auferre alicui, id. Sen. 19, 71: in vitā manere, id. Fam. 5, 15, 3: in vitā diutius esse, id. Q. Fr. 1, 3, 5: e vitā discedere, id. Fam. 2, 2; cf. cedere, id. Brut. 1, 4: vitā cedere, id. Tusc. 1, 15, 35: de vitā decedere, id. Rab. Perd. 11: vitā se privare, id. de Or. 3, 3, 9: vitā aliquem expellere, id. Mur. 16, 34: si vita suppetet, id. Fin. 1, 4, 11: si mihi vita contigerit, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 24, 1: ne ego hodie tibi bonam vitam feci, a pleasant life, Plaut. Pers. 4, 8, 3 (733): bonam vitam dare, id. Cas. 4, 4, 21 (834); cf., on the other hand: malae taedia vitae, Ov. P. 1, 9, 31.—
- B In partic., life, as a period of time = aetas (post-Aug.): ii quadragensimum annum vitae non excedunt, Plin. 6, 30, 35, § 195; 7, 2, 2, § 30; 7, 49, 50, § 160: periit anno vitae septimo et quinquagesimo, Suet. Vit. 18: septem et triginta annos vitae explevit, Tac. A. 2, 88 fin.; Val. Max. 4, 1, 6; 8, 13, ext. 7; Gell. 15, 7, 1; Hier. in Dan. 6, 1.—Plur.: nec vero, si geometrae et grammatici ... omnem suam vitam in singulis artibus consumpserint, sequitur, ut plures quasdam vitas ad plura discenda desideremus, Quint. 12, 11, 20; cf. also in the foll.—
- II Transf.
- A A living, support, subsistence (Plautinian; syn. victus): vitam sibi repperire, Plaut. Stich. 3, 2, 9 (462); cf.: neque illi concedam quicquam de vitā meā, id. Trin. 2, 4, 76 (477).—
- B A life, i. e. a way or mode of life (class.): vita hominis ex ante factis spectabitur, Auct. Her. 2, 3, 4: vita rustica honestissima atque suavissima, Cic. Rosc. Am. 17, 48: hanc usus, vita, mores respuit, id. Mur. 35, 74; cf.: inquirendo in utriusque vitam et mores, Liv. 40, 16, 2; so (with mores) Ov. H. 17, 172 Ruhnk.: neque ante philosophiam patefactam hac de re communis vita dubitavit, nor was it doubted in common life, Cic. Div. 1, 39, 86: vita, victusque communis, social life, id. Off. 1, 17, 58; cf.: omni vitā atque victu excultus, id. Brut. 25, 95.—Plur.: inspicere, tamquam in speculum, in vitas omnium, Ter. Ad. 415; cf.: per omnium vitas amicitia serpit, Cic. Lael. 23, 87: (Minos) vitas et crimina discit, Verg. A. 6, 433. —
- C Life, real life (opp. fancy or fiction): ex quo est illud e vitā ductum ab Afranio, Cic. Tusc. 4, 20, 45: de vitā hominum mediā sumptum, Gell. 2, 23, 12: nil sine magno Vita labore dedit mortalibus, Hor. S. 1, 9, 60.—
- D Like our life, to denote a very dear object: certe tu vita es mihi, Plaut. As. 3, 3, 24 (614); cf. Ter. Ad. 331.—Hence, mea vita, or simply vita, my life, as a term of endearment, Plaut. Stich. 4, 2, 6 (584); Cic. Fam. 14, 2, 3; 14, 4, 1; Prop. 1, 2, 1; 2, 20 (3, 13), 17.—
- E The living, i. e. mankind, the world; like Gr. βίος (poet. and in post-Aug. prose): rura cano, rurisque deos, his vita magistris Desuevit quernā pellere glande famem, Tib. 2, 1, 37: agnoscat mores vita legatque suos, Mart. 8, 3, 20: verum falsumne sit, vita non decrevit, Plin. 8, 16, 19, § 48: alias in tumultu vita erat, id. 13, 13, 27, § 89.—
- F A life, i. e. a course of life, career, as the subject of biography: in hoc exponemus libro de vitā (al. vitam) excellentium imperatorum, Nep. praef. § 8; id. Epam. 4 fin.: vitae memoriam prosā oratione composuit, Suet. Claud. 1 fin.: propositā vitae ejus velut summā, id. Aug. 9: referam nunc interiorem ac familiarem ejus vitam, id. ib. 61; cf. Serv. Verg. A. 1, 368: qui vitas resque gestas clarorum hominum memoriae mandaverunt, Gell. 1, 3, 1.—
- G The duration of life (in plants, etc.), duration: arborum immensa, Plin. 16, 44, 85, § 234; 16, 44, 90, § 241; Pall. 12, 7, 17.—
- H An existence, a being, of spirits in the infernal regions: tenues sine corpore vitae, Verg. A. 6, 292; cf. id. ib. 12, 952.
de speciebus liguminis ‥ hec †vita [l. juta ], hoc sepulatum,sew
qui tamen, extinctos anima redeunte per artus, / redditus est vitae
quoniam propriam unde sustentent ~am non habent
mei spiritalis alumpni ‥ praesentia ‥ quae aliquando perfruenti erat ipsa ~a dulcior
[Domine ] certe ~a es, sapientia es, veritas es
spirabat adhuc ~am rex ille
hec myrrha de labiis Jesu ubertim fluens ad morbos depellendos ~amque ac sanitatem donandas
primus et continuus anime actus ~a est. hec cordis motu efficitur
cum hanc ~am carnalem proles a parentibus trahat
pro quis conservandis atque firmandis ‥ et poena ultro subeunda et ~a ponenda erat
obsecrans ut ~am suam a tanti persecutoris insidiis tutando servaret
ita aut ~a aut potestate per insidias privare
Edricus ‥ citra biennium regno et ~a spoliatus
nullus de cetero amittat ~am vel menbra pro venacione nostra(
tam de ~a quam de membro ‥ sint forisfacti
arbores et herbe ‥ quas ‥ ~a vegetabili sensim sine sensu per se moveri, crescere constat, et augmentari
ducit ‥ in actum naturales anima proprietates, ut his mediis primum animalis ~e organum generet
pone corpus amici examine [l. exanime ]; numquid ejus diliges presentiam? sed nec etiam si solum ~a vegetabili et sensibili esset animatum, ejus presentia diligeretur
agitur ‥ ~a sensus in susceptione specierum sensibilium, ~a spiritus in effigiatione figurarum imaginabilium, ~a intellectus in apprehensione formarum intelligibilium
fateor ‥ me dudum decrevisse ‥ ~a comite vestrae caritatis affabili praesentia frui
promisi me iterum ad eum post sex menses, sospite ~a, reversurum
~a comite, hoc est quamdiu vitalis spiritus in hac erumnosa vita fragile corpus aluerit
~a comite ‥ exilitatis mee presentiam in congregatione pontificum ‥ exhibere curabo
ut per emendationem morum thesaurizes tibi fundamentum bonum in futurum et habeas veram ~am, perennem profecto, non deciduam
quare dimisisti patrem, qui te ‥ perpetuae ~ae praeceptis munivit?
libera me ab omni malo et perduc me ad ~am aeternam
per mare ~am temporalem intelligimus
si ‥ illam visionem prius haberent [i. ante judicium ] non tunc irent in ~am eternam, que est visio Dei perfecta
sin autem lavacrum ~ae contemnitis, nullatenus valetis panem ~ae percipere
Dei nostri gratia, que infatigabiliter operatur suisque quos ad ~am predestinavit efficaciter suffragatur
nondum patefacta ~e via
si quis ‥ hanc donationem augere at amplificare voluerit, augeat Deus partem ejus in libro ~ae
et pro vita scriptoris / Deum intente ora
Paulus ‥ cum fratribus verba ~e tractavit
sciatis pro firmo, si credentes baptizati fueritis in ea fide, ~a vivetis, salvique eritis sine fine
in hac ~a non crebro evenit
rapti sunt de hac ~a, et Eburaci in ecclesia sepulti
haec est vita viro justo temptatio tota
in omni tribulatione quam usque nunc patior vel in hac ~a me passurum arbitror
Mauritius, querente angelo utrum mallet delicta sua in hac ~a expiare an in alia, elegit in ista
qui semen in os miserit, vij annos peniteat ‥ alias ab eo judicatum est ut ambo usque in finem ~ae peniteant
est ‥ aliud genus hominum qui angustissimam metam terminandi ~am habere dicuntur
omnes accolae ‥ conjuraverunt ut nullum unquam regem super se in ~a sua regnare permitterent qui reginam in regali solio ‥ sedere imperare vellet
si [delectat ] longa et salubris ~a: ibi est sana aeternitas et aeterna sanitas
eorum preclara fuisse videtur intentio quibus ‥ fuit ‥ cure egregium ‥ mundo memoriale relinquere ‥ et momentaneam istam saltem memoria vivere posse post ~am
promisit ‥ dictus comes solvere ‥ matri sue quolibet anno quamdiu ipsa vixerit sexcentas libras Turonensium parvorum ‥ post ~am tamen ipsius domine
rex Anglie ‥ fecit dominum Edwardum le Bailolf regem Scocie tempore ~e sue, recepto prius ab eodem homagio et fidelitatis juramento ad reddendum regi Anglie regnum Scocie post ~am suam
aliquam partem terre ‥ ut habeat et possideat ~ae suae
emit ut tantummodo in ~a sua teneret
hanc [terram ] emit quidam Godricus ‥ ~a trium haeredum
ballivam ‥ quam ‥ Thomas prius habuit ad ~am suam, quod habeat eam sibi et heredibus suis imperpetuum
carta de donacione [? l. donacione facta ] ad ~am donantis
Lyoune regi armorum de firmis terrarum de W., N., A., et U., sibi in feodo suo ad ~am concessis
quorum ~am non solum laudo, verum etiam cunctis mundi opibus praefero
[Christum ] non minus morte quam ~a honoraturus
clerico ‥ qui incipiebat occulte de longinquo obsequi eum ‥ scire volens quomodo ~am nocturnam transegeret
correptus infirmitate, sicut libellus de ~a ejus conscriptus sufficienter edocet, raptus est e corpore
postque dies ternas vitam finivit amaram
vita Dei famuli multis exempla salutis / praebuit
testimonium ~ae et sapientiae ejus longe lateque diffusum illum ab hoc crimine expurgat
frater Anselmus, ~a peccator, habitu monachus
diligenter ‥ ~ae vestrae cursum discutite, non solum in operibus, sed etiam in verbis
verum inter hec miranda et insigni preconio prosequenda ~a regis interior
honestam ~am
una ~a secundum Stoicos est libertas anime in virtutibus et scientiis manens, que ab eisdem Stoicis philosophia dicitur. altera est secundum Epicureos corporearum voluptatum servitus, quam solam isti ~am arbitrantur. est ‥ illa ~a anime, hec carnis
theoricam anachoreseos exercuit ~am
episcopus Uilfrid fundavit ibi monasterium ac regulari ~a instituit
contemplativae seseque per omnia vitae / dans
sic diu exercitatus in activa, incipit requiescere in ~a speculativa
videbatur ‥ abbas activam ~am magis diligere quam contemplativam
ut ibi ~am duceret heremiticam
abbas ‥ perspiciens se ‥ inpotentem ad executionem ~e pastoralis
nulla communitas simul viventium ~a politica est optime ordinata, nisi sit civiliter una
rex Henricus ‥ canonicos seculares de Waltham ad conventualem redegit ~am
magnus pater Philo hoc dicit esse mendacium, in libro suo predicto de ~a theorica
quandocunque ~am voluerit mutare suam, vel ad monachicum habitum vel ad heremiticam vitam ‥
reddendo ‥ mihi annuatim duos solidos pro omni servitio et seculari exactione quamdiu vixero, nisi ~am mutavero; post vero decessum meum vel ~e mee mutationem, quieti erunt de me et de heredibus meis de prescriptis duobus solidis
unam sancti Cuthberti ~am metrice et prosaice scriptam
dum post evangelium unus fratrum ~am et salutifera opera clementissime adjutricis populo dissereret
in ~a beati Silvestri legimus quod habebat nomina viduarum et orphanorum in matricula sua scripta
pro dignitate ‥ ac libertate patet evidenter ‥ ex charta et ~a sancti Dunstani Cantuariensis archiepiscopi aliorumque pontificum Anglie
- 1. leven; ➤ in -a esse, -am agere leven; -am tutam vivere; -am miserrimam degere leiden; a -a discedere, e -a (ex)cedere of abire sterven; in mea -a in mijn hele leven; perducere -am ad annum centesimum; -ā frui; -am trahere rekken, voortslepen; -am alci adimere, auferre;
- 2. levenswijze, levenswandel, levensloop [rustica]; ➤ librum de -a alcis edere;
- 3. (meton.) (a) de mensheid, de wereld; (b) (poët.) ziel, schim in de onderwereld; ➤ tenues sine corpore -ae; (c) (als koosnaam) lieveling [mea]; (d) biografie [excellentium imperatorum].
生命。飲食。行爲。萬民。行實紀畧。— Chia vel bona 酒色無度。— mala 平生勞苦。In vita mea 吾平生時。Ab ineunte vita 自生時。Vitae tenues sine corpore 亡人之鬼。Vivere vitam vel vita 度日。度生。Tolerare vitam agrestibus pomis 賴野果度生。Vitam ad centesimum annum perducere 活一百歲。Dum vita spirabo mea 一息尙存。Vitae. plur. f. 諸靈魂。
Suggest a Translation
See an image
in communivivunt, ac simul degunt, et, ut ait Cassianus coll. 18. cap. 5.
ex communione consortii, Cœnobitæ, cellæque ac diversoria eorum Cœnobia, vocantur. S. Augustinus lib. 1. de Morib. Eccl. cap. 31 :
Quis non illos miretur et prædicet, qui contemptis atque desertis mundi hujus illecebris, in communem Vitam, castissimam sanctissimamque congregati, simul ætatem agunt, viventes in orationibus, in lectionibus, etc.Cæsarius Arelat. serm. 17 :
Vovit aliquis ...... ire ad communem Vitam in societate sanctorum, etc.Infra :
Hic quibus placet, relicta omni spe seculari, et omni actione terrena voveant, se conferendo in societatem sanctorum, et in communem illam Vitam, Vitam, ubi non dicitur aliquid proprium ; sed sunt omnia communia, et est illis anima una, et cor unum in Deum.Adelbertus Abbas Heidenheimensis pag. 333 :
Qui cum non invenirent certas rationes, quibus communis Vita in singularem proprietatem et secularem voluptatem esset transmutata, etc.Hanc etiam Laici interdum profitebantur, qui etsi habitu nec Clerici nec Monachi, nequaquam tamen iis dispares eorumque instar sæculo abrenuntiantes, sub Clericorum et Monachorum regulariter viventium, atque adeo Sacerdotum obedientia, devotissime vivebant, et eis serviebant : de quibus egit Baronius ann. 1091. num. 4. 5. 6. Vide præterea Turrianum pro Epistol. Pontificum lib. 5. cap. 5. Bertholdum ann. 1091. Vitam S. Altmanni Episcopi Pataviensis pag. 42. Vitam S. Anselmi Episc. Lucensis, Gerhohum Reichersperg. cap. 16. etc.
Libellus eorum, qui Constitutiones continet, non Regula appellatur ab eis, sed Vita. Inde est, quod sicut a regula, quam observant Canonici nostri, dicunturRegulares : sic etiam ipsis necesse est a Vita, quam profitentur, dicantur Clerici seu Laici Vitales.
filum, Vita. Leg. forte
filum, vitta.
Quem mansum tenet modo et possidet domina Hessa de Bousencourt, salva tamen Vita prædictæ Hessæ.Vide Viagium 2. et Victus 1.
Ordinamus ulterius, quod si dictus rector sive vicarius perpetuus Vitam mensalem in dicta abbatia et refectorio ejusdem sumere noluerit, prænominatus abbas solvat eidem rectori sive vicario perpetuo..... quatuor quarterios bladi frumenti. Fille de vie,nude appellatur, quæ libidini inservit, in Stat. urbis Trecens. ann. 1396. ex Cod. reg. 9827. 4. 4. fol. 43. r° :
Item que toutes filles de Vie ..... facent leurs bouticles ès lieux à ce ordonnez d'ancienneté.
EosForte, Gesta, annales.(executores) rogo intime quod papirus quas Vite soleo appellare, eidem domino Petro Solier, et non alteri tradant, quod meæ fatuitates vulgarentur amplius, quod non expedit homini qui statum habuit in vita.
- VIV-, life: tribus rebus animantium vita tenetur, cibo, etc.: in liberos vitae necisque habent potestatem, Cs.: exiguum vitae curriculum: vitamin egestate degere: pro patriā vitam profundere: vitā discedere: de vitā decedere: vitam suam in periculum proicere: paene inlusi vitam filiae, have nearly fooled away, T.: malae taedia vitae, O.: nil sine magno Vita labore dedit mortalibus, H.—A life, way of life, way of living, manners: rustica: inquirendo in utriusque vitam, L.: vitae communis ignarus, i. e. good manners: illud e vitā ductum ab Afranio, from real life: Inspicere, tamquam in speculum, in vitas omnium, T.: (Minos) vitas et crimina discit, V.— As an expression of affection, life, dearest: Nostra omnium vita, T.: obsecro te, mea vita, etc.—A life, course of life, career, biography: in hoc exponemus libro de vitā excellentium imperatorum, N.—An existence, being, spirit: tenues sine corpore vitae, V.: Vita fugit sub umbras, V.—They who live, people, the world: neque hac de re communis vita dubitavit: vita desuevit pellere glande famem, Tb.
-
…sublato depelli a vobis omne periculum iudicarem, iam pridem ego L. Catilinam non modo invidiae meae verum etiam vitae periculo sustulissem. sed cum viderem, ne vobis quidem omnibus etiam tum re probata si illum, ut erat…
Cicero, in Catilinam
-
…cum ita sint, Catilina, dubitas, si emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare refer inquis ad senatum ; id enim postulas et, si…
Cicero, in Catilinam
-
…, diligenter quae dicam, et ea penitus animis vestris mentibusque mandate. etenim si mecum patria, quae mihi vita mea multo est carior, si cuncta Italia, si omnis res publica loquatur M. Tulli, quid agis…
Cicero, in Catilinam
-
…rei publicae esse coniunctam. nunc iam aperte rem publicam universam petis, templa deorum immortalium, tecta urbis, vitam omnium civium, Italiam totam ad exitium et vastitatem vocas. qua re, quoniam id quod est primum ,…
Cicero, in Catilinam
-
…, quanta in voluptate bacchabere, cum in tanto numero tuorum neque audies virum bonum quemquam neque videbis ad huius vitae studium meditati illi sunt qui feruntur labores tui, iacere humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus…
Cicero, in Catilinam
-
…cum patiuntur, decernunt, cum tacent, clamant, neque hi solum quorum tibi auctoritas est videlicet cara, vita vilissima, sed etiam illi equites Romani, honestissimi atque optimi viri, ceterique fortissimi cives qui circumstant senatum ,…
Cicero, in Catilinam
-
…imberbis aut bene barbatos videtis, manicatis et talaribus tunicis, velis amictos, non togis ; quorum omnis industria vitae et vigilandi labor in antelucanis cenis expromitur. in his gregibus omnes aleatores, omnes adulteri, omnes impuri impudicique…
Cicero, in Catilinam
-
…in his Diviciaco et Lisco, qui summo magistratui praeerat, quem vergobretum appellant Haedui, qui creatur annuus et vitae necisque in suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…devota sit nescio, quod eam necesse putas esse in consulis corpore defigere. nunc vero quae tua est ista vita sic enim iam tecum loquar, non ut odio permotus esse videar, quo debeo, sed ut misericordia ,…
Cicero, in Catilinam
-
…imperi vere nominamus, hunc et huius socios a tuis ceterisque templis, a tectis urbis ac moenibus, a vita fortunisque civium omnium arcebis et homines bonorum inimicos, hostis patriae, latrones Italiae scelerum foedere inter se ac nefaria…
Cicero, in Catilinam