Logeion | vitalis

vītālis, e: adj. (vīta), pertaining to life; essential to life, vital, 1.388.

vītālis, e, adj. [vita], of or belonging to life, vital.

I Adj.: caloris natura vim habet in se vitalem, vital power, Cic. N. D. 2, 9, 24: spiritus, id. ib. 2, 45, 117: totum corpus vitalis calor liquit, Curt. 3, 5, 3; 7, 3, 14; 8, 4, 8: recepto calore vitali, id. 8, 4, 17; Sen. Ben. 4, 6, 3; Lact. 2, 12, 6: viae, i. e. air-passages, Ov. M. 2, 828 aevum, lifetime, life, Plaut. Poen. 5, 4, 14 (1187): vita, i. e. true life, Enn. ap. Cic. Lael. 6, 22 (Enn. p. 180 Vahl.): motus, Lucr. 3, 560: lumen relinquere, i. e. to die, Ov. M. 14, 175 saecla, ages. generations, Lucr. 1, 202: lectus, upon which one is laid while alive and is laid out when dead, a death-bed, funeral-couch, Petr. 42: si esse salvum me vis aut vitalem tibi, i. e. remaining or keeping alive, long-lived, Plaut. Bacch. 4, 9, 75 (999); Hor. S. 2, 1, 61; 2, 7, 4; Sen. Contr. 1, 1 fin.—
II Substt.
- A vītāle, is, the means of life, subsistence: mortiferum vitali admiscere, Liv. 6, 40, 12.—
- B vītālia, ĭum, n.
- - 1 The vital parts, vitals, Sen. Ira, 2, 1, 2; Luc. 7, 620; 9, 743: capitis, Plin. 8, 7, 7, § 20: arborum, id. 17, 27, 42, § 251: rerum, Lucr. 2, 575.—
  - 2 Graveclothes (cf. supra, lectus vitalis), Sen. Ep. 99, 22; Petr. 77 fin.—* Adv.: vītālĭter, vitally: vitaliter esse animata, with life, vitally, Lucr. 5, 145.

vītālis, e (vita), zum Leben gehörig, Leben enthaltend, d.h. das Leben erhaltend, Lebenskraft habend od. gebend, Lebens-, I) im allg.: A) adi.: a) übh.: aevum, Lebenszeit, Plaut.: viae, Luftröhren, Ov.: vis, Cic.: calor, Curt.: spiritus, Cic.: aurae, Verg.: saecula vitalia, Lebensalter, Geschlechter, Lucr.: si esse salvum me vis aut vitalem, am Leben bleibend, lebend, Plaut.: o puer, ut sis vitalis metuo, ich fürchte, du lebst nicht lange, Hor.: ut si quis ei, quem urgeat fames, venenum ponat cum cibo, et aut abstinere eo quod vitale sit (was Lebenskraft gibt) iubeat, aut mortiferum vitali admisceat, Liv. 6, 40, 12. – b) insbes., v. lectus, das Bett, auf dem jmd. im Leben gelegen hat, u. als Leiche ausgestellt wird, das Leichenbett, Totenbett, Petron. 42, 6. – B) subst., vītālia, ium, n., 1) die edlen Teile des Körpers, auf denen das Leben beruht, die Lebensteile, in corpore, Sen.: pilum sub oculo adactum in vitalia capitis venerat, Plin.: vitalia effingere ex ipsa humo, Mela: exprimitur ipsis vitalibus cruor, Sen. rhet.: vitalia eximere, die Eingeweide aus dem Leibe reißen, Lampr. – übtr. v. Lebl., vitalia arborum, Plin.: rerum, i.e. principia vitae, Lucr. – 2) die Leichenbekleidung (vgl. oben [no. A, b] lectus vitalis), Sen. ep. 99, 22. Petron. 77, 7. – II) prägn., was ein wahres Leben ist, quî potest esse vita vitalis, wie kann das Leben ein (wahres) Leben sein, Enn. tr. fr. bei Cic. de amic. 22.

vitalis [CL] 1 of or pertaining to life. b that (truly) has the nature or character of life. si cuilibet substantiae quae et vivit et sensibilis et rationalis est cogitatione auferatur quod rationalis est, deinde quod sensibilis et postea quod ~is, postremo ipsum nudum esse quod remanet Anselm (Mon. 31) I 49; hic ‥ creatori meo serviam, nec inde quamdiu ~is calor in me fuerit recedam Ord. Vit. VI 10 p. 98; sic jacebat attonita ut ‥ vix aliquod vite superstitis relinqueret vestigium, nisi quod rubor quidam ~is in summitate nasi videbatur Canon. G. Sempr. f. 158v; utinam a terra viventium sicut et morientium, a terra ~i sicut et penali sive letali ‥ expelli non meruissent Gir. PI III 30 p. 321; filii tales et nepotes ‥ sic parentes aut patruos ‥ ~ibus ante diem horis et auris toto desiderio privare nituntur Id. SD 126; effectus non excedit causam in perfectione ‥ ergo operatio ~is non potest esse nisi a principio agendi ~i vel vivo Duns Ord. III 249. b felix anima quae terreno resoluta carcere libera coelum petit ‥ o vita ~is, dulcis, et amabilis, ubi non est hostis impugnans Alcuin Dub. 1043D; hanc ‥ vitam vere ~em plus per opera bona et bene meritoria quam per opuscula laboriosa sibi mens provida comparare nitatur Gir. Spec. I proem.; per arctiorem vitam, que ducit ad vitam [? l. viam] ~em perennem Ib. II 33. 2 alive, living. b (as sb.) one who is alive, living being. 1251 plus agere animam quam anima vivere convincitur qui de amici ~i presentia non letatur Ad. Marsh Ep. 28; ad argumentum principale dico quod forma ~is potest produci a non-vivo partialiter sed non totaliter Ockham Misc. Phil. 786. b Mare Mortuum dicitur quia nullum gignit ~e, nec quicquam nutrit de genere viventium Eul. Hist. II 40; pluvie ‥ quas ‥ hominum mortalitas ‥ sequebatur, vix relinquens ~es mortuorum corpora honeste sepelire J. Reading f. 159; mundus erit talis, fuerit vivens homo qualis; / obstet vitalis quilibet ergo malis Gower VC VII 1478. 3 that gives or sustains life. b (as sb. n. pl.) parts of the body that sustain life, vital organs, vitals. c (as sb. n., usu. pl.) the means of life, sustenance, victuals (v. et. victualis 2). ‘sanguinem’ ‥ ‘animarum’ typice dicit ipsum ~e quo vegetantur et sustentantur et vivunt homines in carne per animam Bede Gen. 108B; ubi vitalis morientes liquerat artus / spiritus Mir. Nin. 269; ita ‥ vitis est in palmitibus ut ~e alimentum subministret eis, non sumat ab eis Alcuin Exeg. 942B; secunda anathomicorum intencio consideracionis circa spiritualia aut ~ia membra consistit, quorum primum et principale est cor Ric. Med. Anat. 219; diligentius intuentes viderunt mortuo similem, aurasque ~es nullis moventem alitibus V. Edm. Rich C 590; nautis ‥ mandavit ut in parte freti ~e hostibus subsidium denegarent M. Par. Maj. I 410. b heremita ‥ exhausta membrorum ~ia et marcida praecordiorum ilia quinque caricibus ‥ sustentasse et aluisse describitur Aldh. PR 114; subito miserente Deo disrumpitur ille, / qui secuit ventris vitalia, ferreus orbis Wulf. Swith. II 287; nuper se stimulis carnis aculeatum [in] immensum excanduisse; nunc superno rore irrigatum et ventre et totis ~ibus algere W. Malm. Wulfst. I 1; in homicidio gladius ~ia penetrat, caput amputat, non tamen ipse, sed homo peccat Pull. Sent. 738C; ‘~ia’, viscera in quibus vita conservatur Andr. S. Vict. Hept. 172; enteria, intestina, exta, viscera, ~ia Osb. Glouc. Deriv. 194. c scilicet ut queram baculos, vitalia, peram, / et geminos utres neque discissos neque putres R. Cant. Malch. IV 160; 1194 nichil in via capiet in itinere sine licentia nec de cibariis nec de aliquibus ~ibus nec de aliis, set omnia necessaria sua emat per rationabile forum Diceto II pref. lxxxi; invenient ad dictum cariagium ‥ Johannes Schureue pro ~i et Willielmus Brond pro Mellelond' j hominem et ij boves Cust. Battle 15; s1321 de omnibus ~ibus ac necessariis satisfaccionem fecerunt racionabiliter Ann. Paul. 300; in vadiis garcionis S. C. per iij dies cum vitalliis per viam Ac. Ep. Bath. 154; in xiij panibus ‥ pro equis apud F. querentibus vitallia Ib. 156. 4 of or pertaining to eternal life, (esp.) that imparts eternal life, salvific. b life-giving (in spiritual sense), spiritually sustaining. ~i ‥ unda perfusus sum Bede HE V 6; in caelo et in terra tua fiat clara voluntas / vitalisque hodie sancti substantia panis / proveniat nobis, tua mox largitio solvat Cerne 83; ad ejus ~em tumulum Gosc. Transl. Mild. 17; crucis ~e signum et venerandum misterium Lucian Chester 53; ingravescente morbo sumptis ~ibus sacramentis ‥ egritudinis molestia spiritum jam urgebat ad exitum P. Cornw. Rev. 198; in scripturis ~ibus degustare gloriam magnificentie suavitatis ejus P. Blois Ep. 76. 233B. b venerabilis comes Hugo vocavit, ~is Anselmus archiepiscopus affuit Lucian Chester 41; abbatis vocabulum altum et celebre, serenum et suave, venerabile et ~e Ib. 70. 5 of (a person's) lifetime, that lasts for term of life. 1560 inter terras ‥ Jacobo pertinentes in ~i redditu Scot. Grey Friars II 161 (cf. Jus Feudale 20: feuda coeperunt esse ~ia, idest a domino clienti concedebantur pro tempore vitae). 6 (verruca ~is) kind of wart. dicuntur a quibusdam veruce ~es; sed lupine sunt tales molles, et sunt communiter in palpebris Gad. 29. 2. 7 (passing into name). eodem die sanctorum martyrum ~is, Feliculae et Zenonis Bede Mart. 841A; Wighebergam tenet Vital' de Hamone DB II 55b; mandate mihi praenomen ejus et nomina uxoris et filiorum ejus. solum enim nomen ejus teneo, quia ~is vocatur Anselm (Ep. 121) III 260; nomen ‥ ~is pro anglico vocamine quod Normannis absonum censebatur michi impositum est Ord. Vit. XIII 45 p. 135.

1 vītālis, e (vita), ¶ 1 de la vie, qui concerne la vie, de vie, qui entretient la vie ou qui donne la vie, vital : vis vitalis Cic. Nat. 2, 94, force vitale ; spiritus Cic. Nat. 2, 117, souffle vivifiant, cf. Cic. Nat. 2, 27 ; 41 ; vitalia sæcla Lucr. 1, 202, âges de vie = âges dʼhommes || capable de vivre : o puer, ut sis vitalis metuo Hor. S. 2, 1, 61, enfant, je crains que tu nʼaies pas longtemps à vivre, cf. Hor. S. 2, 7, 4 ; Sen. Rhet. Contr. 1, 1, 22 || lectus vitalis Petr. 42, 6, lit qui a servi pendant la vie, lit de mort ¶ 2 digne dʼêtre vécu : qui potest esse vita vitalis ? Enn. d. Cic. Læl. 22, comment une vie peut-elle être vraiment une vie...?

vītālis, e (vita)

1. van het leven, tot het leven behorend, levens- [vis; lumen levenslicht; aevum tijd v. leven];
2. leven schenkend, vitaal [aura; viae luchtwegen];
3. (niet-klass.) levensvatbaar [puer];
4. (Petr.) lectus ~ (lijk)baar;
5. (eccl.) panis ~ hostie; / subst. vītālia, ium n (poët.; postklass.) (a) vitale organen v.h. lichaam; (b) lijkkleed.

vitalis , e. adj.
存生命。保養。生活。可耐長者。— lectus 先人之牀。— aura 喘之氣。— calor 身原熱。— ros 嬭母之乳。Vita vitalis 明智之度生。Viae vitales 呼吸之道。Non est vitalis 不可長活者。Lumen vitale relinquere 斷氣。

Suggest a Translation
See an image

Vide in Vita et Vitalitium.

vītālis e, adj.

vita, of life, vital: caloris natura vim habet in se vitalem, vital power: calor, Cu.: Vitales vias clausit, i. e. the wind-pipe, O.: vita ‘vitalis,’ ut ait Ennius, i. e. true life: lumen vitale relinquam, i. e. die, O.: ut sis Vitalis metuo, long-lived, H.: Mancipium frugi quod sit satis, hoc est Ut vitale putes, i. e. not too good to live, H.: abstinere eo quod vitale sit, life-sustaining, L.

vitalis

Saved

Recent