bonum
bonum, (pl) possessions
- 1 Bonum, or plur. bona, a good, or goods in a moral and metaphysical sense, a moral good, a blessing: sunt autem hae de finibus defensae sententiae: nihil bonum nisi honestum, ut Stoici; nihil bonum nisi voluptatem, ut Epicurus; nihil bonum nisi vacuitatem doloris, ut Hieronymus... tria genera bonorum, maxima animi, secunda corporis, externa tertia, ut Peripatetici, etc., Cic. Tusc. 5, 30, 84 sq.: quid est igitur bonum? Si quid recte fit et honeste et cum virtute, id bene fieri vere dicitur, et quod rectum et honestum et cum virtute est, id solum opinor bonum, id. Par. 1, 1, 9: ut quis intellegat, quid sit illud simplex et verum bonum quod non possit ab honestate sejungi, id. Ac. 1, 2, 7: non-est igitur voluptas bonum, id. Fin. 1, 11, 39: finis bonorum et malorum (τέλος ἀγαθῶν) = summa bona et mala: sunt nonnullae disciplinae quae, propositis bonorum et malorum finibus, officium omne pervertant. Nam qui summum bonum sic instituit ut, etc., id. Off. 1, 2, 5; cf. id. Par. 1, 3, 14; id. Ac. 2 (Luc.), 9, 29; 2, 36, 114; 2, 42, 129; id. Fin. 1, 9, 29; 1, 12, 42; id. Tusc. 4, 31, 66; Sen. Vit. Beat. 24, 5; id. Ep. 117, 1 et saep.—
- 2 Bonum, what is valuable, beneficial, estimable, favorable, pleasant, physically or mentally: quoi boni Tantum adfero quantum ipsus a diis optat, Plaut. Capt. 4, 1, 9 (776): multa bona vobis volt facere, will do you much good, id. Poen. 5, 4, 60 (1233); id. Am. prol. 43, 49; id. Pers. 4, 8, 4 (734); 2, 3, 14 (264); id. Cas. 2, 8, 32 (468): tum demum nostra intellegemus bona quom ea amisimus, id. Capt. 1, 2, 33 (142): multa tibi di dent bona, id. Poen. 1, 1, 80 (208); cf. id. ib. 3, 3, 54 (668); 3, 3, 74 (688); id. Mil. 3, 1, 120 (715); id. Men. 3, 3, 34 (557); id. Pers. 4, 3, 23 (492); id. Truc. 1, 2, 23 (117); id. Merc. 1, 2, 40 (150); id. Most. 1, 1, 47 (47): omnia Bona dicere, to speak in the highest terms of one, Ter. And. 97: sed ne vivus quidem bono caret, si eo non indiget, Cic. Tusc. 1, 36, 88: cum quaecumque bona Peripateticis, eadem Stoicis commoda viderentur, id. ib. 5, 41, 120: nihil enim boni nosti, nothing that is good for any thing, id. Phil. 2, 7, 16: mala pro bonis legere dementia est, Sen. Vit. Beat. 6, 1; Val. Max. 5, 3, ext. 3 fin.; Hor. S. 1, 2, 73: quia bonum sit valere, a good thing, Cic. Fin. 4, 23, 62 (cf. III. A. 5. infra): melius: quo quidem haud scio an... quidquam melius sit homini a dis immortalibus datum, id. Lael. 6, 20: meliora... Aristotelem de istis rebus scripsisse, id. de Or. 1, 10, 43: optimum: difficillimum est formam exponere optimi, id. Or. 11, 36.— Here belongs the phrase boni consulere; v. consulo.—So after prepositions: in bonum vertere, v. under verto: in melius ire, to change for the better, Tac. A. 12, 68.—In the same sense: in melius aliquid referre, or reflectere (poet.), Verg. A. 1, 281; 11, 426; 10, 632: ad melius transcurrere, to pass over to something better, Hor. S. 2, 2, 82.—
- 3 Bonum or bona, prosperity: fortiter malum qui patitur, idem post patitur bonum, Plaut. As. 2, 2, 58 (314): nulli est homini perpetuum bonum, id. Curc. 1, 3, 33 (190): unā tecum bona, mala tolerabimus, Ter. Phorm. 556: quibus in bonis fuerint et nunc quibus in malis sint, ostenditur ( = in secundis, in adversis rebus), Cic. Inv. 1, 55, 107.—
- 4 Good qualities, gifts: omnia adsunt bona, quem penes'st virtus, Plaut. Am. 2, 2, 30 (662): magnis illi et divinis bonis hanc licentiam adsequebantur, Cic. Off. 1, 41, 148: nisi qui se suā gravitate et castimoniā... tum etiam naturali quodam bono defenderet, etc., id. Cael. 5, 11: hunc meā sententiā divinis quibusdam bonis instructum atque ornatum puto, id. ib. 17, 39: non intellego quod bonum cuiquam sit apud tales viros profuturum, id. Balb. 28, 63: gaude isto tuo tam excellenti bono, id. Marcell. 6, 19; so id. Imp. Pomp. 16, 49.—
- 5 Advantage, benefit: si plus adipiscare, re explicatā, boni, quam addubitatā mali, Cic. Off. 1, 24, 83: saepe cogitavi bonine an mali plus adtulerit... eloquentiae studium, id. Inv. 1, 1, 1; 2, 35, 106; id. Off. 2, 2, 5; id. Sest. 10, 24: maximum bonum in celeritate ponebat, Sall. C. 43, 4; so, bono publico (abl.), for the public good: hoc ita si fit, publico fiat bono, Plaut. Trin. 1, 2, 183 (221); Liv. 2, 44, 3; Dig. 41, 3, 1.—
- 6 With aequum, what is fair and good, the fair (thing), fairness, equity: si bonum aequomque oras, Plaut. Most. 3, 1, 149 (680); so id. Pers. 3, 1, 71 (399); id. Rud. 1, 2, 94 (182); id. Men. 4, 2, 11 (581): si tu aliquam partem aequi bonique dixeris, Ter. Phorm. 637; id. Heaut. 642; id. Ad. 64: a quo vivo nec praesens nec absens quidquam aequi bonique impetravit, Cic. Phil. 2, 37, 94.—Hence, aequo et bono, or ex aequo et bono, in (with) fairness, in equity, Ter. Ad. 987; Auct. Her. 2, 10, 14; 2, 12, 18; 2, 13, 20; Gai. Inst. 3, 137: aequi bonique, as gen. of value, with facere: istuc, Chreme, Aequi bonique facio, I place a fair and proper value on it, Ter. Heaut. 788.—
- 7 Bona, one’s property, fortunes, almost always denoting the whole of one's possessions.
- a In gen.: paterna oportet reddi filio bona, Plaut. Poen. 5, 2, 120 (1080): bona sua med habiturum omnia, id. Truc. 2, 4, 49 (400); cf. id. ib. 2, 7, 6 (556); 4, 2, 29 (739); id. Rud. 2, 6, 22 (506); id. Most. 1, 3, 77 (233); id. Trin. 4, 4, 3 (1095); Ter. Eun. 235: bona mea diripiebantur atque ad consulem deferebantur, Cic. Sest. 24, 54: cum de capite, civis et de bonis proscriptio ferretur, id. ib. 30, 65: bona, fortunas, possessiones omnium, id. Caecin. 13, 38: at mulctantur bonis exsules, id. Tusc. 5, 37, 106; id. Off. 2, 23, 81; id. Par. 1, 1, 7; id. Sest. 19, 42; 43, 94; 52, 111; id. Phil. 2, 26, 64; Caes. B. G. 7, 3; Liv. 2, 3, 5; 2, 5, 5; 4, 15, 8; Tac. A. 2, 48; Quint. 6, 1, 19 et saep.—
- b Bonorum possessio, the possession of one’s property by another.
- α Bonorum possessio in consequence of bonorum cessio, i. e. an assignment of one’s property for the benefit of creditors, Dig. 42, tit. 3.—
- β Bonorum possessio granted by the praetor against a contumacious or insolvent debtor (in bona mittere, in bona ire jubere, bona possidere jubere, etc.); cf. Dig. 42, tit. 4: postulat a Burrieno Naevius ut ex edicto bona possidere liceat, Cic. Quint. 6, 25, and the whole of c. 8: edixit ... neu quis militis... bona possideret aut venderet, Liv. 2, 24, 6: bona proscribere, to offer the property thus transferred for sale, Cic. Quint. 6, 25.—
- γ Chiefly referring to the property of a defunct person (hereditas), where the praetor, till the heir had proved his right, granted a bonorum possessio secundum tabulas or contra tabulas, Dig. 37, tit. 4; 37, tit. 11.—
- c In bonis esse; with reference to the older civil law, which distinguished between civil property (habere rem ex jure Quiritium) and natural property (rem in bonis habere, res in bonis est), Gai. Inst. 2, 40, 41; Dig. 40, 12, 38, § 2; 37, 6, 2, § 1; 37, 6, 3, § 2; ib. Fragm. 1, 16; Gai. Inst. 1, 22; 1, 35; 1, 222; 1, 167; Dig. 1, 8, 1; 27, 10, 10: neque bonorum possessorum, neque... res pleno jure fiunt, sed in bonis efficiuntur, ib. Fragm. 3, 80.—Hence, nullam omnino arbitrabamur de eā hereditate controversiam eum habiturum, et est hodie in bonis, i. e. the bonorum possessio has been granted to him, which did not give full ownership, but effected only that the hereditas was in bonis. Cic. Fam. 13, 30, 1.
- III Predicative use.
- A With nouns or pronouns as subjects.
- 1 Bonum esse, to be morally good, honest: nunc mihi bonae necessum est esse ingratiis, Quamquam esse nolo, Plaut. Cist. 2, 3, 82 (624): bonam ego quam beatam me esse nimio dici mavolo, id. Poen. 1, 2, 93 (302); so id. Capt. 2, 1, 44 (238); id. Men. 4, 2, 6 (576); id. Rud. prol. 29: itaque viros fortes magnanimos eosdem, bonos et simplices... esse volumus, Cic. Off. 1, 19, 63; cf. id. ib. 3, 21, 84; id. Att. 15, 6, 1: Cato esse quam videri bonus malebat, Sall. C. 54, 5: ut politiora, non ut meliora fiant ingenia, Val. Max. 5, 4, ext. 5 fin.—
- 2 To be beneficial, prosperous, advantageous, valuable, favorable, serviceable, correct, with reference to both persons and things as subjects, and in regard to physical and mental relations: jam istuc non bonumst, Plaut. Merc. 2, 2, 29 (300); Cato R. R. 157: oleum viridius et melius fiet, id. ib. 3: vinum ut alvum bonam faciat, to correct the bowels, id. ib. 156: quid est homini salute melius? Plaut. As. 3, 3, 127 (717): non optuma haec sunt, verum meliora quam deterruma, id. Trin. 2, 3, 1 (392): quid est quod huc possit quod melius sit accedere? Cic. Fin. 1, 12, 41; 1, 18, 57; id. Tusc. 1, 41, 99: in quo (vestitu), sicut in plerisque rebus, mediocritas optima est, id. Off. 1, 36, 130; 2, 17, 59; id. Inv. 1, 31, 51; id. Or. 2, 6; 11, 36: meliorem tamen militem... in futura proelia id certamen fecit, Liv. 2, 51, 3: parvus ut est cygni melior canor, ille gruum quam Clamor, Lucr. 4, 181; 4, 191: si meliora dies, ut vina, poemata reddit, Hor. Ep. 2, 1, 34.—So in the optative formula: quod bonum, faustum, felixque sit, Liv. 1, 28, 7; 1, 17, 10; 39, 15, 1; 3, 54; 3, 34.—Also, quod bonum atque fortunatum mihi sit, Plaut. Cas. 2, 6, 50 (402); and with a noun as subject: ut nobis haec habitatio Bona, fausta, felix, fortunataque evenat, Plaut. Trin. 1, 2, 3 (41).—
- 3 To be kind: bonus cum probis'st (erus), malus cum malis, Plaut. Most. 4, 1, 22 (879): hic si vellet bonus ac benignus Esse, Hor. S. 1, 2, 52.—
- 4 With reference to the gods: ecastor ambae (Fortuna et Salus sunt bonae, Plaut. As. 3, 3, 129 (719): Palladis aut oculos ausa negare bonos (esse), Prop. 3, 24, 12 (2, 28, 12).—
- B Impers.
- 1 Bonum est (very rare for the class. bene est; v. bene).
- α Without a subject: bonum sit! may it be fortunate, favorable! Verg. E. 8, 106.—
- β With subject inf.: nam et stulte facere, et stulte fabularier in aetate haud bonum est, Plaut. Trin. 2, 4, 61 (462): bonum est pauxillum amare, insane non bonum est, id. Curc. 1, 3,20 (177).—
- 2 Melius est.
- α With subject inf.: melius sanam est mentem sumere, Plaut. Men. 5, 2, 51 (803): nihil sentire est melius quam tam prava sentire, Cic. Ac. 2 (Luc.), 40, 125; cf. id. Fin. 1, 19, 62; id. Off. 1, 43, 156; so, melius fuit, fuisset, or fuerat, it would have been better, id. N. D. 3, 33; id. Sen. 23, 82; id. Off. 3, 25, 94: proinde quiesse erit melius, Liv. 3, 48, 3; 3, 41, 3; Verg. A. 11, 303.—
- β With subject inf.-clause: meliu'st te quae sunt mandata tibi praevortier, Plaut. Merc. 2, 3, 125 (459); id. Men. 5, 9, 32 (1091).—
- γ With ut-clause: quid melius quam ut hinc intro abeam et me suspendam clanculum, Plaut. Rud. 4, 4, 145 (1189); so id. Ps. 4, 7, 18 (1120).—
- δ With subject-clause in the subjunctive: nunc quid mihi meliu'st quam ilico hic opperiar erum, Plaut. Rud. 2, 2, 22 (327).—
- 3 Optimum est.
- α With subject inf.: optimum visum est, captivos quam primum deportare, Liv. 23, 34, 8: si quis dicit optimum esse navigare, Sen. Ot. Sap. 8, 4 (32 fin.); so, optimum fuit, it would have been better, and optimum erat, it would be better, Quint. 6, prooem. 3; 11, 2, 33; Hor. S. 2, 1, 7.—
- β With inf.-clause: constituerunt optimum esse, domum suam quemque reverti, Caes. B. G. 2, 10: optimum visum est, in fluctuantem aciem tradi equos, etc., Liv. 6, 24, 10; 22, 27, 6.—
- γ With ut and subj: hoc vero optimum, ut is qui, etc., id ultimum bonorum, id ipsum quid et quale sit nesciat, Cic. Fin. 2, 3, 6.—
- δ With quod: illa vero optima (sunt) quod cum Haluntium venisset Archagathum vocari jussit, Cic. Verr. 2, 4, 23, § 51: optimum vero (est) quod dictaturae nomen in perpetuum de re publica sustulisti, id. Phil. 2, 36, 91.—
- ε With second sup., in the phrase optumum factu est (where factu is redundant): sed hoc mihi optumum factu arbitror, Plaut. Stich. 1, 2, 16 (73): optimum factu esse duxerant frumento... nostros prohibere, Caes. B. G. 4, 30: optumum factu credens exercitum augere, Sall. C. 32, 1 (Kritz, factum); 57, 5 (Kritz, factum).
- IV Ellipt. use: di meliora, i. e. dent or velint, i. e. let the gods grant better things than what you say, etc.; God forbid! in full: di melius duint, Ter. Phorm. 1005: di meliora velint! Ov. M. 7, 37.—Ellipt.: di meliora! inquit, Cic. Sen. 14, 47: id ubi mulier audivit, perturbata, dii meliora inquit, etc., Liv. 39, 10, 2; 9, 9, 6; Verg. G. 3, 513; similarly, di melius, i. e. fecerunt, Val. Max. 6, 1, ext. 3.
- V With object expressed,
- 1 By dat.
- α = good, useful, beneficial for: ambula, id lieni optumum est, Plaut. Curc. 2, 1, 25 (240): quia vobis eadem quae mihi bona malaque esse intellexi, Sall. C. 20, 3: bona bello Cornus, jaculis, etc., Verg. G. 2, 447.—
- β = benignus or propitius, kind to: vicinis bonus esto, Cato R. R. 4: bene merenti mala es, male merenti bona es, Plaut. As. 1, 2, 3 (129): vos o mihi Manes, Este boni, Verg. A. 12, 647.—
- γ = idoneus, fit for, adapted to: qui locus vino optimus dicetur esse, Cato R. R. 6: tum erit ei rei optumum tempus, id. ib. 26: terra cui putre solum, Optima frumentis, Verg. G. 2, 205; 2, 319; 1, 286.—
- δ With sum and dat., in the phrase alicui bono est, it is of service to one, profits him: accusant in quibus occidi patrem Sex. Roscii bono fuit, Cic. Rosc. Am. 5, 13: bono fuisse Romanis adventum eorum constabat, Liv. 7, 12, 4.—Hence, with rel. dat.: cui bono (est), for whose advantage it is: quod si quis usurpet illud Cassianum cui bono fuerit, etc., Cic. Phil. 2, 14, 35: cui bono fuisset, id. Rosc. Am. 30, 84; id. Mil. 12, 32 Ascon. ad loc.; cf. ellipt. form cui bono? Prisc. p. 1208 P.—
- ε With dat. gerund: ager oleto conserundo qui in Favonium spectavit, aliis bonus nullus erit, Cato R. R. 6; Varr. R. R. 1, 24: (mons) quia pecori bonus alendo erat, Liv. 29, 31; 9, 10.—
- 2 By ad and acc.: refert et ad quam rem bona aut non bona sit, Varr. R. R. 1, 91: occasio quaeritur idoneane fuerit ad rem adoriendam, an alia melior, Auct. Her. 2, 4, 7: non campos modo militi Romano ad proelium bonos, etc., Tac. A. 2, 14.
- 1. het (zedel.) goede, zedelijkheid, rechtschapenheid, deugd, goede principes, goed gedrag; ➤ ~ honestumque rechtschapenheid en achtenswaardigheid; ~ et aequum rechtvaardigheid en billijkheid; periit ius fasque bonumque;
- 2. goede gesteldheid, toestand, conditie [corporis et ingenii]; ➤ vertere in -um ten goede keren; it in melius valetudo principis gaat de goede kant op;
- 3. plur. have en goed, goederen, vermogen, rijkdommen; ➤ -a aliena; -a privata; -a paterna et avita; -orum omnium heres universeel erfgenaam; divisa inter creditores -a; alqm patriis -is evertere of exturbare;
- 4. voordeel, nut, winst; ➤ nullā -i spe zonder voordeel te verwachten;
- 5. het (geestel., mor., lich.) goed, gave [naturale natuurtalent; summum het hoogste goed]; ➤ forma ~ fragile est; sunt animi -a, sunt corporis, sunt fortunae;
- 6. geluk, welzijn [publicum welzijn v.d. staat].
Bonavocant. Facultates, nostris vulgo
Et ipse Bonum suum recipere debebat.Chronicon Abbatiæ S. Trudonis lib. 10. pag. 465 :
Bonum de Provin ad id modicum defluxerat, ut vix solveret 7. marcas.Vulgaris loquendi modus,
le Bien d'un tel lieu. Charta Hilderici Comitis ex Tabulario S. Vitoni Virdunensis :
Hoc timore perterritus, trado tibi, sancte Vitone, Bonum meum, quod est temporale, sed indeficiens in perpetuum, etc.Alia ibid. :
Bonum nostrum quod habebamus ad Luniacum, etc.
Mota querimonia super quodam Bono in Burgon sito.Ibidem pluries.
Biens, pro Pecunia, nummi, Gall.
Voyant..... que difficile chose leur seroit de partir et paier entre eulx cinq lesdiz deniers, qui estoient mauvais....... Le suppliant dist(à ceux qui le suivoient) que ses Biens lui estoient cheuz, qu'ilz arrestassent et il les amasseroit, ce qu'ilz firent. Et adoncques ledit suppliant se baissa pour amasser sesdiz Biens : mais il ne les trouva pas.
Bona, Facultates, apud Sidon. lib. 9. Epist. 6. et in leg. 29. C. Th. de Petit. et ultr. dat. (10, 10.)
De petendo quod Boni vocant S. Mariæ.
Bônet Anglo-Saxon.
Bênest Precatio, imprecatio. Conf. Grimm. Mythol. Germ. pag. 20. et 656. Præf. pag. XX.
Fuit Presbyter.... cui malum id, quod per antiphrasimhomines bonum appellant, unius oculi lumen abstulerat.
Et ut prædictum donum firmum et ratum teneatur, etc. Hoc autem factum est in præsentia domini Guidonis Pictaviensis comitis, totiusque Vasconiæ, qui propria manu Bonum suum tribuit, et signari in archivis nostris non negligenter jussit.
Pascebat et custodiebat per totam vallem, .... et non invenit unquam aliquem, qui eum deviaret, nec diceret nisi Bonum.
Le suppliant fery sa femme un cop du bout dudit baston parmi le Bon costé, soubz l'esselle.Sic et apud nos manum dextram
La belle mainvocant nutrices : nostri enim bonum et pulchrum promiscue olim usurpabant. Hinc loquendi formula,
A mon bel et à mon bon, id est, cum commodum et opportunum videbitur, in Lit. remiss. ann. 1408. ex Reg. 163. ch. 3 :
Je te battray à mon bel et à mon bon.Unde etiam ludum quemdam, qui foliis lusoriis peragitur,
Bon-hommelvidentur appellasse, quod in eo pulchrius folium vinceret. Lit. remiss. ann. 1452. in Reg. 184. ch. 263 :
Un jeu des quartes, que l'en appelle le Bon-hommel, ouquel jeu fault avoir trois personnes ; et celui qui a la plus belle quarte, gaigne le jeu.
das Beste, pag. 151.
-
…partim male gerendo negotio, partim etiam sumptibus in vetere aere alieno vacillant, qui vadimoniis, iudiciis, proscriptione bonorum defetigati permulti et ex urbe et ex agris se in illa castra conferre dicuntur. hosce ego non tam milites…
Cicero, in Catilinam
-
…humi non solum ad obsidendum stuprum verum etiam ad facinus obeundum, vigilare non solum insidiantem somno maritorum verum etiam bonis otiosorum. habes ubi ostentes tuam illam praeclaram patientiam famis, frigoris, inopiae rerum omnium quibus te brevi tempore…
Cicero, in Catilinam
-
…Quo audacius aggredimini memores pristinae virtutis Licuit vobis cum summa turpitudine in exsilio aetatem agere, potuistis nonnulli Romae amissis bonis alienas opes exspectare quia illa foeda atque intoleranda viris videbantur, haec sequi decrevistis. Si haec relinquere voltis ,…
Sallust, Catilina
-
…mihi. Conveni hodie adveniens quendam mei loci hinc atque ordinis, Hominem haud impurum, itidem patria qui abligurierat bona. Video sentum, squalidum, aegrum, pannis annisque obsitum. Quid istuc, inquam, ornati est Quoniam…
Terence, Eunuchus
-
…moribus, maxuma spe, rei publicae iuxta ac sibi consuluisse. Praeterea, quorum victoria Sullae parentes proscripti, bona erepta, ius libertatis imminutum erat, haud sane alio animo belli eventum exspectabant. Ad hoc, quicumque aliarum…
Sallust, Catilina
-
…hostium futura sint. Hic mihi quisquam mansuetudinem et misericordiam nominat Iam pridem equidem nos vera vocabula rerum amisimus quia bona aliena largiri liberalitas, malarum rerum audacia fortitudo vocatur, eo res publica in extremo sita est. Sint sane…
Sallust, Catilina
-
…ipse aliorum narrare malebat. Igitur domi militiaeque boni mores colebantur ; concordia maxuma, minuma avaritia erat ; ius bonumque apud eos non legibus magis quam natura valebat. Iurgia, discordias, simultates cum hostibus exercebant, cives cum…
Sallust, Catilina
-
…. Interea Manlius in Etruria plebem sollicitare egestate simul ac dolore iniuriae novarum rerum cupidam, quod Sullae dominatione agros bonaque omnis amiserat, praeterea latrones cuiusque generis, quorum in ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis coloniis…
Sallust, Catilina
-
…cuius legatus et a quo missus esset, in invidiam falso crimine adduxerit. Ne noster quidem Gratidianus officio viri boni functus est tum, cum praetor esset collegiumque praetorium tribuni plebi adhibuissent, ut res nummaria de communi sententia constitueretur…
M. Tullius Cicero, De Officiis
-
…eum qui sine armis ac multitudine vim fecerit uti posse maiores voluerint hunc vero qui ab iure, officio, bonis moribus ad ferrum, ad arma, ad caedem confugerit, nudum in causa destitutum videtis, ut, qui…
Cicero, Pro Caecina