circumdo
circumdo, to place around, cause to surround, set around
they enclosed the temple with a wall
he put his arms around his neck
circumdō, dedī, datus, dare, 1, a.: to put or throw around; (with abl.), to encircle, surround, encompass, inclose with, 1.368; of dress, gird, 9.462; adorn, 6.207; set, 1.593; border, 4.137; (with dat.), throw around, 2.792; twine or coil around, 2.219; put round, 2.510.
circum-do, dĕdi, dătum, dăre, v. a., lit. to put, set, or place around, i. e. both to wrap around (e. g. a mantle). and also to enclose (e. g. a town with a wall; syn.: cingo, vestio, saepio, circumvallo al.), with a twofold construction (cf. Zumpt, Gr. § 418).
- I Aliquid (alicui rei), to place something around something, to put, set around, etc. (class. in prose and poetry).
- α With dat.: aër omnibus est rebus circumdatus appositusque, Lucr. 6, 1035: moenibus subjectos prope jam ignes circumdatosque restinximus, Cic. Cat. 3, 1, 2: circumdare fossam latam cubiculari lecto, id. Tusc. 5, 20, 59: satellites armatos contioni, Liv. 34, 27, 5: hinc patre hinc Catulo lateri circumdatis, Romam rediit, i. e. one on each side, id. 30, 19, 9; 3, 28, 2: milites sibi, Tac. A. 13, 25: arma umeris, Verg. A. 2, 510: licia tibi, id. E. 8, 74: vincula collo, Ov. M. 1, 631: bracchia collo, id. ib. 9, 459; 9, 605; 6, 479; and in tmesis: collo dare bracchia circum, Verg. A. 6, 700 (cf. the simplex: bracchia cervici dare, Hor. C. 3, 9, 3): lectis aulaea purpura, Curt. 9, 7, 15: cum maxime in hostiam itineri nostro circumdatam intuens, i. e. divided, and part placed on each side of the way, Liv. 40, 13, 4.—
- β Without a dat.: caedere januam saxis, ligna et sarmenta circumdare ignemque subicere coeperunt, Cic. Verr. 2, 1, 27, § 69; 2, 1, 31, § 80: ignes, id. Pis. 38, 93: custodias, id. Cat. 4, 4, 8: armata circumdatur Romana legio, Liv. 1, 28, 3: exercitu circumdato summā vi Cirtam irrumpere nititur, Sall. J. 25, 9: circumdatae stationes, Tac. A. 1, 50: murus circumdatus, Caes. B. G. 1, 38: turris toto opere circumdedit, id. ib. 7, 72: circumdato vallo, Curt. 3, 2, 2: lauream (sc. capiti), Suet. Vit. 9.—Subst.: circumdăti, ōrum, m., those around, the surrounding soldiers: circumdatos Antonius adloquitur, Tac. H. 3, 63.—With an abl. loci: toto oppido munitiones, Hirt. B. G. 8, 34 fin.: equites cornibus, Liv. 33, 18, 9; and without dat., Tac. A. 14, 53.—With two accs.: circumdare terram radices, Cato R. R. 114; and per tmesin, id. ib. 157.—
- B Trop. (most freq. in Tac.): cancelli, quos mihi ipse circumdedi, Cic. Quint. 10, 36: nescio an majora vincula majoresque necessitates vobis quam captivis vestris fortuna circumdederit, Liv. 21, 43, 3: egregiam famam paci circumdedit, i. e. conferred, imparted, Tac. Agr. 20; cf.: principatus inanem ei famam, id. H. 4, 11; id. Or. 37: principi ministeria, id. H. 2, 59; id. A. 14, 15.—In a Greek construction: infula virgineos circumdata comptus, encompassing, Lucr. 1, 88; Tac. H. 4, 45; id. A. 16, 25.—
- II Aliquem or aliquid (aliquā re), to surround some person or thing (with something), to encompass, enclose, encircle with.
- A Lit.
- 1 In gen.: animum (deus) circumdedit corpore et vestivit extrinsecus, Cic. Univ. 6 fin.; cf.: aether corpore concreto circumdatus undique, Lucr. 5, 469: portum moenibus, Nep. Them. 6, 1: regio insulis circumdata, Cic. Fl. 12, 27: villam statione, Tac. A. 14, 8: suam domum spatio, id. G. 16: collis operibus, id. A. 6, 41: vallo castra, id. H. 4, 57: Othonem vexillis, id. ib. 1, 36: canibus saltus, Verg. E. 10, 57: circumdato me bracchiis: meum collum circumplecte, Plaut. As. 3, 3, 106 (696): collum filo, Cat. 64, 377: (aurum) circumdatum argento, Cic. Div. 2, 65, 134: furvis circumdatus alis Somnus, * Tib. 2, 1, 89: ad talos stola demissa et circumdata palla, Hor. S. 1, 2, 99: circumdedit se zonā, Suet. Vit. 16: circumdata corpus amictu, Ov. M. 4, 313; cf. id. ib. 3, 666: tempora vittis, id. ib. 13, 643: Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo, Verg. A. 4, 137.—
- 2 Esp. of a hostile surrounding, to surround, encompass, invest, besiege, etc.: oppidum vallo et fossā, Cic. Fam. 15, 4, 10: oppidum quinis castris, Caes. B. C. 3, 9: cum legati ... multitudine domum ejus circumdedissent, Nep. Hann. 12, 4: vallo atque fossā moenia circumdat, Sall. J. 23, 1: oppidum coronā, Liv. 4, 47, 5: quos (hostes) primo Camillus vallo circumdare est adortus, id. 6, 8, 9: fossā valloque urbem, id. 25, 22, 8: fossā duplicique vallo circumdatā urbe, id. 28, 3, 5: hostes exercitu toto, Curt. 3, 8, 4. —
- B Trop.: omni autem totam figuram mundi levitate circumdedit, Cic. Univ. 6 init.: exiguis quibusdam finibus oratoris munus circumdedisti, have confined, circumscribed, id. de Or. 1, 62, 264; cf.: minus octoginta annis circumdatum aevum, Vell. 1, 17, 2: pueritiam robore, Tac. A. 12, 25: fraude, Sil. 7, 134; cf. id. 12, 477: monstrorum novitate, Quint. Decl. 18, 1.
circum-do, dedī, datum, are, umgeben, I) etw. einem Ggstde. umgeben, umlegen, d.i. etw. um etw. herumlegen, -stellen, -setzen, -wickeln u. dgl. (s. Drak. Liv. 30, 19, 8. Mützell Curt. 3, 2 [4], 2), a) übh.: α) eig.: sarmenta, ligna et sarmenta, Cic.: ignes, Cic.: mit zwei Akk., partes terrae circumdato radices vitis, Cato r. r. 114, 1: tectis ac moenibus subiectos prope iam ignes circumdatosque restinximus, Cic.: umbras, rings umher bieten (v. einem Baume), Prop. – lectis aulaea, Curt.: capiti diadema, Curt.: laevo brachio togae laciniam, Vell.: loricam umeris, Verg.: fasciam iugulo, Cels.: fasciam circa alvum, Cels.: cataplasma ventri, Cels.: u. Pass. poet. mit Acc. was? virgineos circumdata comptus, Lucr. 1, 87. – u. arma umeris, Verg.: vincula collo, Ov.: (im Bilde) muros velut compedes, Liv.: nescio an maiora vincula maioresque necessitates quam captivis vestris fortuna circumdederit, Liv. – brachia collo, Ov.: in der Tmesis, collo dare brachia circum, Verg. – leb. Wesen, c. ministeria principi, Tac.: u. im Pass. medial, hinc patre, hinc Catulo lateri circumdatis, indem der V. zur einen, Katulus zur andern Seite ging, Liv. – β) übtr. (s. Dräger Tac. ann. 16, 25, 5 u. Agr. 20 in.), c. paci egregiam famam, verschaffen, verleihen, Tac.: supremis suis secretum, Tac.: moribus corruptis libidines, zugesellen, Tac.: planctum et lamenta sibi circumdata, habe man um ihn herum entstehen lassen, Tac. – b) insbes., umfriedigend, umstellend, feindl. umzingelnd (bes. als milit. t. t.), rings erbauen, -aufführen, -errichten, -anlegen, -aufstellen (s. Drak. Liv. 30, 19, 8. Mützell Curt. 3, 2 [4], 2), murum, Caes. u. Col.: munitionem, Auct. b. Afr.: munitiones toto oppido (rings um die St.), Hirt. b. G.: turres toto opere (auf der ganzen Linie), Caes.: murum silvae od. nemori, Sen. u. Curt.: fossam cubiculari lecto, Cic.: urbi murum latere cocto, Iustin.: u. (im Bilde) sibi cancellos, Cic. – leb. Wesen, exercitum, Sall.: stationes, Tac.: equites cornibus, Liv.: satellites armatos contioni, Liv.: exercitum hostium castris, Liv.
II) etw. mit etw. umgeben, umringen, umstellen, gew. m. Ang. womit? durch Abl., a) übh.: α) eig.: animum corpore, Liv.: totam arborem flammis, Phaedr. – caput lacernā, Vell.: fauces lanā, Cels.: alqd fasciā, Cels.: se zonā, Suet.: tempora vittis, Ov.: corpus amictu, Ov. – Pass., v. leb. Wesen, ipse agresti duplici amiculo circumdatus, Nep.: senex circumdatus (umkränzt) sertis et delibutus unguento, Sen. rhet.: u. Pass. poet. m. Acc. woran? Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo, Verg. Aen. 4, 137. – von Örtl., tertius (sinus) Cauloniam Locrosque circumdat, Mela: regio insulis circumdata, Cic.: ignotis circumdata litora silvis, Prop. – β) übtr.: totam figuram mundi c. omni levitate (mit einer ganz glatten Außenseite), Cic.: alcis pueritiam robore, Tac. – b) insbes., umfriedigend, umstellend oder feindl. umzingelnd (bes. als milit. t. t.), α) eig.: collem multo opere, Sall. fr.: portum moenibus, Nep.: nemus triplici muro, Curt.: omnem aciem suam raedis et carris, Caes.: Othonem vexillis, Tac.: accepti in medium Vitelliani, et circumductos Primus Antonius clementer alloquitur, Tac. hist. 3, 63. – feindl., oppidum (urbem, moenia) vallo od. vallo et (atque) fossā od. vallo fossaque, Sall. u. Liv. (s. Korte Sall. Iug. 23, 1. Drak. Liv. 6, 8, 9. Mützell Curt. 3, 2 [4], 2): oppidum coronā, Liv.: oppidum quinis castris, Caes.: multitudine domum alcis, Nep.: villam statione, Tac.: saltus canibus, Verg. – β) übtr.: exiguis quibusdam finibus totum oratoris munus, Cic.: eminentia cuiusque operis artissimis temporum claustris circumdata, Vell.: minus octoginta annis circumdatum aevum, eingeschlossen, begrenzt, Vell.
II) etw. mit etw. umgeben, umringen, umstellen, gew. m. Ang. womit? durch Abl., a) übh.: α) eig.: animum corpore, Liv.: totam arborem flammis, Phaedr. – caput lacernā, Vell.: fauces lanā, Cels.: alqd fasciā, Cels.: se zonā, Suet.: tempora vittis, Ov.: corpus amictu, Ov. – Pass., v. leb. Wesen, ipse agresti duplici amiculo circumdatus, Nep.: senex circumdatus (umkränzt) sertis et delibutus unguento, Sen. rhet.: u. Pass. poet. m. Acc. woran? Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo, Verg. Aen. 4, 137. – von Örtl., tertius (sinus) Cauloniam Locrosque circumdat, Mela: regio insulis circumdata, Cic.: ignotis circumdata litora silvis, Prop. – β) übtr.: totam figuram mundi c. omni levitate (mit einer ganz glatten Außenseite), Cic.: alcis pueritiam robore, Tac. – b) insbes., umfriedigend, umstellend oder feindl. umzingelnd (bes. als milit. t. t.), α) eig.: collem multo opere, Sall. fr.: portum moenibus, Nep.: nemus triplici muro, Curt.: omnem aciem suam raedis et carris, Caes.: Othonem vexillis, Tac.: accepti in medium Vitelliani, et circumductos Primus Antonius clementer alloquitur, Tac. hist. 3, 63. – feindl., oppidum (urbem, moenia) vallo od. vallo et (atque) fossā od. vallo fossaque, Sall. u. Liv. (s. Korte Sall. Iug. 23, 1. Drak. Liv. 6, 8, 9. Mützell Curt. 3, 2 [4], 2): oppidum coronā, Liv.: oppidum quinis castris, Caes.: multitudine domum alcis, Nep.: villam statione, Tac.: saltus canibus, Verg. – β) übtr.: exiguis quibusdam finibus totum oratoris munus, Cic.: eminentia cuiusque operis artissimis temporum claustris circumdata, Vell.: minus octoginta annis circumdatum aevum, eingeschlossen, begrenzt, Vell.
circumdō, (8) dĕdī, dătum, ăre, tr., ¶ 1 placer autour : ligna et sarmenta Cic. Verr. 2, 1, 69, disposer tout autour du bois et des fagots de sarment ; fossa valloque circumdatis Liv. 36, 45, 8, un fossé et une palissade ayant été établis à lʼentour ; turres toto opere circumdedit Cæs. G. 7, 72, 4, sur toute lʼétendue de lʼouvrage il éleva un cercle de tours ¶ 2 [avec dat.] rei rem circumdare : fossam latam cubiculari lecto Cic. Tusc. 5, 59, établir un large fossé autour de son lit ; murum urbi Liv. 41, 20, 6, construire un mur autour de la ville ; torquem collo circumdedit suo Liv. 7, 10, 11, il passa le collier autour de son cou ; contioni satellites armatos Liv. 34, 27, 5, disposer des satellites armés autour de lʼassemblée || cancellos quos mihi ipse circumdedi Cic. Quinct. 36, les barrières dont je me suis moi-même entouré ; circumdare principi ministeria Tac. H. 2, 59, [mettre autour du prince], constituer au prince ses services ; pavidi supremis suis secretum circumdant Tac. Ann. 16, 25, les craintifs entourent de mystère leurs derniers moments ; egregiam famam paci circumdedit Tac. Agr. 20, il entoura la paix dʼun excellent renom || [poét.] Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo Virg. En. 4, 137, [Didon] sʼétant revêtue dʼune chlamyde tyrienne avec frange brodée ¶ 3 [avec abl.] aliquid (aliquem) aliqua re, entourer qqch. (qqn) de qqch. : oppidum vallo et fossa circumdedi Cic. Fam. 15, 4, 10, jʼai entouré la place dʼune palissade et dʼun fossé ; reliquos equitatu circumdederant Cæs. G. 4, 32, 5, ils avaient cerné le reste avec leur cavalerie ; aurum circumdatum argento Cic. Div. 2, 134, de lʼor avec de lʼargent à lʼentour (pièces dʼor entourées de pièces dʼargent) ; provincia insulis circumdata Cic. Fl. 27, province environnée dʼîles ; urbs prope ex omnibus partibus flumine et palude circumdata Cæs. G. 7, 15, 5, ville couverte presque de tous côtés par le cours dʼeau et le marais || ubi Parius lapis circumdatur auro Virg. En. 1, 593, quand le marbre de Paros est entouré dʼor ; ipse agresti duplici amiculo circumdatus Nep. Dat. 3, 2, lui-même revêtu dʼun mantelet rustique à double étoffe ; circumdata tempora vittis Ov. M. 13, 643, les tempes entourées de bandelettes || [fig.] : quoniam exiguis quibusdam finibus totum oratoris munus circumdedisti... Cic. de Or. 1, 264, puisque tu as enfermé (circonscrit) toute la fonction de lʼorateur dans certaines limites bien étroites ; stimulabat Claudium Britannici pueritiam robore circumdaret Tac. Ann. 12, 25, il pressait Claude de mettre à côté de lʼenfance de Britannicus un appui solide || [rare] : Thasius lapis piscinas nostras circumdat Sen. Ep. 86, 6, la pierre de Thasos entoure (revêt) nos piscines, cf. Sil. 12, 506, part. pass. à sens réfléchi indirect : Venus obscuro faciem circumdata nimbo Virg. En. 12, 416, Vénus sʼétant enveloppé le corps dʼun nuage obscur ¶ 4 [av. deux acc.] duas partes terræ circumdato radices vitis Cato Agr. 114, 1, entoure les racines de la vigne de deux tiers de terre ; [au pass.] : infula virgineos circumdata comptus Lucr. 1, 87, la bandelette mise autour de sa coiffure virginale ; collem multa opera circumdata Sall. H. 1, 122, de nombreux ouvrages militaires furent établis autour de cette colline.
- 1. leggen, zetten, plaatsen rond, om . . . heen (om: dat.) [bracchia collo; arma umeris omdoen];
- 2. rondom opstellen, aanbrengen (om: dat.) [exercitum castris; murum silvae];
- 3. omgeven met (met: abl.) [portum moenibus; saltūs canibus afzetten; corpus amictu].
circum-dō dedī, datus, are,
- to place around, cause to surround, set around: moenibus ignes circumdatosque restinximus: exercitum hostium castris, L.: lectis aulaea purpura, Cu.: collo dare bracchia circum, V.: obsessum te dicis, sarmenta circumdata: custodias: armata circumdaturR. legio, L.: exercitu circumdato, S.: turrīs toto opere circumdedit, Cs.: cancelli, quos mihi ipse circumdedi: maiora vincula vobis quam captivis, L.: egregiam famam paci circumdedit, i. e. conferred, Ta.—To surround, encompass, enclose, encircle: portum moenibus, N.: regio insulis circumdata: canibus saltūs, V.: domum spatio, Ta.: (aurum) circumdatum argento: stola circumdata pallā, H.: circumdata corpus amictu, O.: chlamydem circumdata limbo, V.—Esp., in war, to surround, encompass, invest, besiege: castris oppidum, Cs.: vallo atque fossā moenia, S.: oppidum coronā, L.: exiguis finibus oratoris munus, have circumscribed.
-
…, mons continet magna altitudine, ita ut radices eius montis ex utraque parte ripae fluminis contingant, hunc murus circumdatus arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes, Sedusios, Suebos, omnemque aciem suam raedis et carris circumdederunt, ne qua spes in fuga relinqueretur. Eo mulieres imposuerunt, quae ad proelium proficiscentes milites passis manibus flentes…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ab omni parte foret, magni speciem glomeravit in orbis. Tum freta diffudit rapidisque tumescere ventis iussit et ambitae circumdare litora terrae. Addidit et fontes et stagna inmensa lacusque fluminaque obliquis cinxit declivia ripis, quae, diversa locis…
Ovid, Metamorphoses
-
…, quamvis aversus, habebat. Luce sinit pasci ; cum sol tellure sub alta est, claudit et indigno circumdat vincula collo. frondibus arboreis et amara pascitur herba, proque toro terrae non semper gramen habenti incubat infelix limosaque…
Ovid, Metamorphoses
-
…gurgite fecit iter nonne fuit levius dominae pervincere mores quamvis dura, tamen rara puella fuit, quam sic ignotis circumdata litora silvis cernere et optatos quaerere Tyndaridas illic si qua meum sepelissent fata dolorem, ultimus et posito staret amore…
Propertius, Elegies
-
…Quale solet silvis brumali frigore viscum fronde virere nova, quod non sua seminat arbos, et croceo fetu teretis circumdare truncos, talis erat species auri frondentis opaca ilice, sic leni crepitabat brattea vento. Corripit Aeneas extemplo avidusque…
Vergil, Aeneid
-
…quo pacto Triviai virginis aram Iphianassai turparunt sanguine foede ductores Danaum delecti, prima virorum. cui simul infula virgineos circumdata comptus ex utraque pari malarum parte profusast, et maestum simul ante aras adstare parentem sensit et hunc propter ferrum…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…non remisit ; facta est sponsio HS v ; coepit Scandilius recuperatores aut iudicem postulare. satisne vobis praetori improbo circumdati cancelli videntur in sua provincia, immo vero in sella ac tribunali, ut aut de suo capite iudicium fieri…
Cicero, in Verrem
-
…descenderunt servosque omnes puberes liberaverunt et praesectis omnium mulierum crinibus tormenta effecerunt. quorum cognita sententia Octavius quinis castris oppidum circumdedit atque uno tempore obsidione et oppugnationibus eos premere coepit. illi omnia perpeti parati maxime a re frumentaria laborabant .…
Julius Caesar, Civil War
-
…cum interim Dyrrachii milites domum in qua istum esse arbitrabantur obsidere coeperunt et, cum latere hominem putarent, ignis circumdederunt. quo metu commoti Dyrrachini profugisse noctu crepidatum imperatorem indicaverunt. illi autem statuam istius persimilem, quam stare celeberrimo…
Cicero, in Pisonem