compleo
compleo, to fill up, fill full, fill out, make full, cram, crowd
the sun fills up the lands with abundant light
- I Lit., of material objects.
- A In gen., with acc. of place, vessel, etc., filled.
- α Alone: hostes fossam complent, Caes. B. G. 5, 40; Auct. B. Hisp. 16; Tac. H. 2, 25: tune aut inane quicquam putes esse, cum ita conpleta et conferta sint omnia, ut, etc., Cic. Ac. 2 (Luc.), 40, 125: metu, ne compleantur navigia, Liv. 41, 3, 2: deducunt socii navis et litora conplent, Verg. A. 3, 71: conplebant Laidos aedes (amatores), Prop. 2, 6, 1: corpora quae loca complerent, occupy space, Lucr. 1, 522: legiones cum loca Camporum complent, id. 2, 324: milites complent murum, Caes. B. G. 7, 27: vigiles domum Flavii complevere, Tac. H. 3, 69; id. A. 15, 33: scrobem ad medium, Col. Arb. 4, 5: non bene urnam, Ov. M. 12, 616: vascula, Quint. 1, 2, 28: paginam, to fill out, write full, Cic. Att. 13, 34 fin.: speluncas, of the winds, Lucr. 6, 197.—
- β With abl. of material, etc.: fossas sarmentis et virgultis, Caes. B. G. 3, 18: totum prope caelum... humano genere conpletum est, Cic. Tusc. 1, 12, 28: mundum animorum multitudine, id. Div. 2, 58, 119: bestiis omnium gentium circum conplere, Liv. 44, 9, 4: naufragorum trepidatione passim natantium flumen conpleverunt, id. 42, 62, 6: Hispanias Gallias Italiam monumentis ingentium rerum, id. 30, 28, 4: quos (gradus) ubi accusator concitatis hominibus complerat, Cic. Clu. 34, 93: munus Apolline dignum libris, Hor. Ep. 2, 1, 217: late loca milite, Verg. A. 2, 495: naves serpentibus, Nep. Hann. 11, 6: amphoras plumbo, id. ib. 9, 3: statuas aëneas pecuniā, id. ib. 9, 3: horrea messibus, Luc. 3, 66: complentur moenia et tecta maerentium turbā, Tac. A. 3, 1: Palatium multitudine et clamoribus complebant, id. ib. 14, 61: virgultibus et cratibus et corporibus exanimis complere lossas, id. ib. 4, 51; cf. also: et terrae... stirpium renovatione complentur, Cic. N. D. 2, 51, 128.—
- γ With gen.: conviviumque vicinorum cottidie conpleo, Cic. Sen. 14, 46: cum completus jam mercatorum carcer esset, id. Verr. 2, 5, 57, § 147: quae causa... ararum conpleverit urbis, Lucr. 5, 1162.—
- B Esp.
- 1 In milit. lang.
- a To make the army, a legion, etc., of a full number, to complete, fill up: legiones in itinere, Caes. B. C. 1, 25: cohortes pro numero militum complet, Sall. C. 56, 1; Nep. Milt. 5, 1: legione completā per maniplos, Sil. 8, 119.—
- b To man, fill with men: classem Romanam sociis navalibus, Liv. 24, 11, 9: naves colonis pastoribusque, Caes. B. C. 1, 56; cf.: has (naves) sagittariis tormentisque compleverunt, id. ib. 2, 4: naves bis denas aut plures, Verg. A. 11, 327 Serv.—
- 2 To fill, impregnate: alias (mulieres), Lucr. 4, 1249; 4, 1275.—
- 3 Transf., of light, sound, etc. (freq.).
- a To fill with light, make full: ut cuncta suā luce conpleat (sol), Cic. Rep. 6, 17, 17: mundum suā luce, id. N. D. 2, 46, 119: terras largā luce, id. ib. 2, 19, 43: orbem (luna), Tib. 2, 4, 18: lunae se cornua lumine complent, Verg. A. 3, 645: quod maria ac terras omnis caelumque rigando Conpleat (sol), Lucr. 5, 595.—
- b To fill with sound, cause to resound, etc., to fill, make full: omnia clamoribus, Lucr. 4, 1014: omnia vocibus, id. 5, 1065: nemus querellis, id. 2, 358; cf.: nemus timendā voce, Hor. Epod. 6, 9: aëra tinnitibus et murmure, Ov. M. 14, 537: atria ululatu, id. ib. 5, 153: atria fremitu, id. ib. 5, 3 et saep.: fremitu aequora, Prop. 2, 16 (3, 8), 37: aures (sonus), Cic. Rep. 6, 18, 18; cf. id. Agr. 3, 1, 3: caelum clamore, Sen. Herc. Oet. 798: aures sermonibus, Claud. Cons. Prob. et Olyb. 31: clamor omnia variis terrentium ac paventium vocibus complet, Liv. 5, 21, 11.—
- c Of odors, etc.: omnia primo motu ac spiritu suo, vini, unguenti, corporis odore complesset, Cic. Verr. 2, 3, 12, § 31; cf. Veg. Vet. 1, 17, 3. —
- 4 Transf., to cover, overwhelm: Dianam (i. e. simulacrum) coronis et floribus, i. e. to deck, adorn, Cic. Verr. 2, 4, 35, § 77: vortentibus Telebois telis conplebantur corpora, Plaut. Am. 1, 1, 95 (247).—
- 5 To fill, sate with food or drink: multo cibo et potione, Cic. Tusc. 5, 35, 100: se flore Liberi, Plaut. Cist. 1, 2, 8 (127): haec avis scribitur conchis se solere conplere, Cic. N. D. 2, 49, 124.—
- II Trop.
- A To supply fully, furnish abundantly: exercitum omni copiā, Caes. B. C. 2, 25 fin.—
- B To fill with any notion, story, desire, humor, passion: completi sunt animi auresque vestrae, me... obsistere, etc., Cic. Agr. 3, 1, 3: reliquos (milites) bonā spe, Caes. B. C. 2, 21: aliquem gaudio, Cic. Fin. 5, 24, 69: taedio, Quint. 8, 6, 14: animos robore, Luc. 5, 412: omnia luctu, Sall. C. 51, 9: omnia terrore, Liv. 34, 9, 13: cuncta pavore, Curt. 3, 13, 10 al.—With gen.: aliquem erroris et dementiae, Plaut. Am. 1, 2, 9 (471): aliquem flagitii et formidinis, id. Men. 5, 5, 3 (901).—
- C To make complete or perfect, to finish; of a promise, to fulfil it: lustrationem (annuam) menstruo spatio (luna), Cic. N. D. 1, 31, 87; cf. Verg. A. 5, 46: his rebus completis legiones reduci jussit, Caes. B. C. 3, 46 (Dinter, ex conj., comparatis): nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem conpleretur, Liv. 23, 35, 15: studia, Gell. 13, 5: conplent ea beatissimam vitam, Cic. Fin. 5, 24, 71; cf. id. ib. 3, 13, 43; id. Tusc. 5, 16, 47: summam promissi, id. Verr. 2, 3, 49, § 116: rerum humanarum sorte completā, Curt. 10, 6, 6 al.—
- 2 Of time, to finish, complete: Gorgias centum et septem conplevit annos, Cic. Sen. 5, 13: cum VII. et LXX. annos complesset, Nep. Att. 21, 1: Corvinus centesimum annum complevit, Val. Max. 8, 13, 1; Lact. Op. Dei, 4, 3; cf.: sua fata, Ov. Tr. 4, 10, 77: sua tempora, id. M. 15, 816: quinque saecula vitae suae, id. ib. 15, 395: materna tempora, i. e. the time of pregnancy, id. ib. 3, 312; cf. id. ib. 11, 311: semel quadrigis, semel desultore misso, vix unius horae tempus utrumque curriculum conplebat, Liv. 44, 9, 4.
- —Hence, complētus, a, um, P. a. *
- A Prop., filled full, full: alveus Tiberis ruderibus, * Suet. Aug. 30.—
- B Trop., complete, perfect: completus et perfectus verborum ambitus, Cic. Or. 50, 168.—* Comp., Gell. 1, 7, 20.
II) übtr.: a) jmd. mit einem Affekt, einer Gesinnung usw. gleichs. anfüllen, d.i. erfüllen, durchdringen, α) alqm alqā re: alqm in posterum bonā spe (v. Pers.), Caes.: civitatem summā spe et voluntate (v. jmds. Ankunft), Caes.: alqm taedio (v. einem Umstande), Quint.: quonam gaudio compleretur, cum etc., Cic.: humanissimā completur animus voluptate, Cic. – β) alqm alcis rei: alqm erroris, dementiae, Plaut.: alqm flagitii et formidinis, Plaut.; vgl. Brix Plaut. Men. 901. – b) etw. voll, d.i. vollzählig, vollständig machen, α) eine Zeit, αα) v. leb. Wesen, eine Zeit erfüllen, ausleben, ausharren, quinque saecula vitae, Ov.: fata sua, Ov.: tempora Parcae debita, Verg.: u. (v. der Leibesfrucht) tempora materna, tempora sua, Ov. – in klass. Prosa nur m. Akk. annos u. einer Kardinalzahl = volle... Jahre leben, centum et septem annos complesse, Cic.: septem et septuaginta annos complesse, Nep. – bei Spät. m. dem Akk. annum u. einer Ordinalzahl, centesimum annum complevisse, Val. Max.: centesimum aetatis complevisse annum, Lact. – ββ) v. Alter, eine Zeit vollenden, nondum bis denos aetas compleverat annos, Inscr. bei Bormann Ungedr. Inschr. S. 9. – u. v. Ereignissen in der Zeit, eine Zeit ausfüllen = volle... wegnehmen, semel quadrigis, semel desultore misso vix unius horae tempus utrumque curriculum conplebat, Liv. 44, 9, 4. – β) eine Summe, ein Zahlenganzes vollmachen, vollzählig machen, sowohl in der Rechnung, ut hāc ratione summam mei promissi compleam, die Summe meiner versprochenen Angabe voll (vollzählig) mache, Liv.: sunt auctores ipso complente decimum mensem die (gerade am letzten Tage des Monats) parĕre (boves feminas), Plin. – als in der Wirklichkeit vollständig liefern, neque est adhuc tamen ea summa (imperati sumptus) completa, Cic.: bina in Latino iugera, ita ut dodrantem ex Privernati complerent, data, volle 3/4 aus dem Pr. noch hinzufügten, Liv. – γ) einen Umlauf vollständig ausführen, völlig vollenden, sol duabus unius orbis ultimis partibus definiens motum cursus annuos conficit. Huius hanc lustrationem eiusdem incensa radiis menstruo spatio luna complet, Cic.: annuus exactis completur mensibus orbis, Verg. – completus et perfectus verborum ambitus, Cic. – δ) einen Zustand vollständig machen, vollenden, erfüllen, illi enim corporis commodis compleri vitam beatam putant, Cic.: complent ea (bona corporis) quidem beatissimam vitam, sed ita, ut etc., Cic.: rerum humanarum sorte completā, Curt.: completur in me (an mir) tritum vulgi sermone proverbium ›oleum perdit et impensas‹, Hier. ep. 57, 12. – ε) ein Vorhaben vollenden, nocturnum erat sacrum, ita ut ante mediam noctem compleretur, Liv. 23, 35, 15: his rebus completis, Caes. b. c. 3, 46, 3 (wo jetzt nach Konjektur confectis od. comparatis): imperatis sine mora completis (vollzogen), Amm. 18, 7, 4. – ➳ Zsgzg. Perf.-Formen complerunt, complerint, complerat, complerant, complesse, Cic. u.a.; vgl. Neue-Wagener Formenl.3 3, 481 u. 482 u. Georges, Lexik. d. lat. Wortf. S. 155. – parag. Infin. Präs. complerier, Anthol. Lat. 21, 129 R.
➳ les formes syncopées complerunt, complerint, complerat, complesse, etc., se trouvent dans Cicéron.
- 1. vullen, opvullen [fossam aquā; litora; aedes; urnam; alqm floribus overladen met, bedelven onder; paginam volschrijven; collem castris volledig bedekken]; — pass. ook zich vullen;
- 2. (metaf.) vervullen [omnia clamore et fletu; milites bonā spe];
- 3. (een handeling of toestand) voltooien, afronden [sacrum ante noctem; studia];
- 4. aanvullen, voltallig maken [legiones; cohortes];
- 5. (een periode) vullen, beleven [annos; quinque saecula vitae suae];
- 6. (milit.) volledig bemannen [turrim militibus; naves sociis].
滿實。完。成。承行。— sua facta vel tempora 亡。完了事。— annos centum 滿百歲。Ne complerentur 防彼等受孕。
Suggest a Translation
See an image
- com- + PLE-, to fill up, fill full, fill out, make full, cram, crowd: hostes fossam complent, Cs.: cum sanguis os oculosque complesset: metu, ne compleantur navigia, L.: completis omnibus templis: non bene urnam, O.: sarmentis fossam, Cs.: Italiam coloniis: loca milite, V.: navīs serpentibus, N.: Dianam coronis, to cover the statue: conviviumque vicinorum cottidie conpieo: cum completus iam mercatorum carcer esset. — In milit. lang., to complete(a number or body), make full, fill up: legiones in itinere, Cs.: cohortīs pro numero militum conplet, S.—To man, fill with men: classem sociis, L.: naves colonis, Cs.—To fill, satiate, satisfy: cibo: omnium rerum copiā exercitum, supplied, Cs.— Fig., of light, sound, etc., to fill, make full: mundum luce, flood: lunae cornua lumine, V.: voce nemus, H.: vox agmina complet, resounds through, V.: completi sunt animi (vestri) me obsistere, etc., it has been dinned into your minds that, etc.: clamor omnia vocibus complet, L.: omnia vini odore.—Poet., of fame: totum quae gloria conpleat orbem, O.— Of feeling or passion, to fill: reliquos bonā spe, Cs.: aliquem gaudio: omnia luctu, S.—To complete, accomplish, fulfil, perfect, finish: Annuus exactis conpletur mensibus orbis, V.: ut ante mediam noctem (sacrum) conpleretur, L.: vitam.— Poet.: tempora Parcae Debita, V.—Of time, to finish, complete, live through, pass: centum annos: quinque saecula vitae suae, O.: vix unius horae tempus, L.
-
…virtutis opinio est singularis, qui auxilii causa a civitate missi ad Caesarem venerant, cum multitudine hostium castra nostra compleri, legiones premi et paene circumventas teneri, calones, equites, funditores, Numidas diversos dissipatosque in omnes partes…
Julius Caesar, Gallic War
-
…duas legiones quas in Gallia citeriore proxime conscripserat et omnia auxilia conlocavit, ita ut supra se totum montem hominibus compleret ; impedimenta sarcinasque in unum locum conferri et eum ab iis qui in superiore acie constiterant muniri iussit. Helvetii…
Julius Caesar, Gallic War
-
…ex omni copia, quam et ipse adduxerat et Manlius habuerat, duas legiones instituit, cohortis pro numero militum conplet. Deinde, ut quisque voluntarius aut ex sociis in castra venerat, aequaliter distribuerat ac brevi spatio legiones numero…
Sallust, Catilina
-
…, fana atque domos spoliari, caedem, incendia fieri, postremo armis, cadaveribus, cruore atque luctu omnia conpleri. Sed per deos inmortalis, quo illa oratio pertinuit An uti vos infestos coniurationi faceret Scilicet, quem res…
Sallust, Catilina
-
…subito prima luce Pompeiani exercitus adventus exstitit ; simul navibus circumvecti milites in exteriorem vallum tela iaciebant, fossaeque aggere complebantur, et legionarii interioris munitionis defensores scalis admotis tormentis cuiusque generis telisque terrebant, magnaque multitudo sagittariorum ab utraque parte…
Julius Caesar, Civil War
-
…princeps et moderator luminum reliquorum, mens mundi et temperatio, tanta magnitudine, ut cuncta sua luce lustret et compleat. Hunc ut comites consequuntur Veneris alter, alter Mercurii cursus, in infimoque orbe luna radiis solis accensa convertitur…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…desiderant. volo hoc oratori contingat, ut cum auditum sit eum esse dicturum, locus in subselliis occupetur, compleatur tribunal, gratiosi scribae sint in dando et cedendo loco, corona multiplex, iudex erectus ; cum surgat is…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…insulae, quae est propius solis occasum, magno suo cum periculo deicerentur ; quae tamen ancoris iactis cum fluctibus complerentur, necessario adversa nocte in altum provectae continentem petierunt. Eadem nocte accidit ut esset luna plena, qui dies…
Julius Caesar, Gallic War
-
…. quasi vero paulum differat ager Campanus a stellati ; sed multitudo, Quirites, quaeritur qua illa omnia oppida compleantur. nam dixi antea lege permitti ut quae velint municipia, quas velint veteres colonias colonis suis occupent. Calenum…
Cicero, de Lege Agraria
-
…ita fit, ut duo genera propter se expetendorum reperiantur, unum, quod est in iis, in quibus completur illud extremum, quae sunt aut animi aut corporis ; haec autem, quae sunt extrinsecus, id est quae…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum