decimanus
decimanus, of the tenth part, of tithes, of the 10th cohort; (subst) tithe gatherer, soldier of 10th legion
dĕcĭmānus or dĕcŭmānus (v. decimus), a, um, adj. [decimus], of or belonging to the tenth part.
- I Prop.
- A Of tithes, as a tax: ager, that pays tithes, Cic. Verr. 2, 3, 6; cf.: frumentum, i. e. a tithe of the produce, id. ib. 2, 3, 5 fin. and 81: oleum, Lucil. ap. Non. 445, 19.—
- 2 Subst.: dĕcŭmānus, i, m., a farmer of tithes, tithe-gatherer, Cic. Verr. 2, 2, 13; 71; 2, 3, 8 et saep.: (perh. sarcastically) dĕcŭmāna, ae, f., the wife of a tithefarmer, Cic. Verr. 2, 3, 33; for which decumana mulier, id. ib. 34.—
- B Of the tenth cohort: miles, Auct. B. Afr. 16, 2; and oftener absol. dĕcŭmāni, ōrum, m., id. ib. § 1; Auct. B. Hisp. 30 fin.; Tac. H. 5, 20; Suet. Caes. 70.—Esp.: porta decumana, the main entrance of a Roman camp, placed the farthest from the enemy (because the tenth cohort of each legion was there encamped), opposite the porta praetoria, Caes. B. G. 2, 24; 3, 25 fin.; 6, 37; id. B. C. 3, 69; Liv. 3, 5; 10, 32 fin. al.; cf. Veg. Mil. 1, 23; Smith's Ant. p. 222, a.—
- C Decumanus limes, in agriculture, a boundary line drawn from east to west, opp. cardo (v. h. v.), Col. 12, 43, 2; Plin. 17, 22, 35, § 169; 18, 34, 77, § 337; cf. Paul. ex Fest. p. 71, 14; v. Wordswörth, Fragm. p. 446.—
- II Meton., considerable, large, immense (cf.: decimus, decem, decies, etc.): accipensere, Lucil. ap. Cic. Fin. 2, 8, 24: DECUMANA ova dicuntur et DECUMANI fluctus, quia sunt magna, Paul. ex Fest. p. 71, 5; cf. ib. 4, 7 Müll.
decimānus od. gew. decumānus, a, um (decimus, decumus), zum Zehnten gehörig, I) eig.: A) im allg.: dec. numerus, die Zehnzahl, Chalcid. Tim. 35 u. 36. – B) insbes.: 1) als publiz. t. t., zum Zehnten als Abgabe, ager, von dem der Zehnte gegeben wird, Zehntacker, Cic.: frumentum, der zehnte Scheffel vom Getreide, der Zehnte, Cic.: oleum, der Z. vom Öl, Lucil. fr. – subst., decumānus, ī, m., der den Zehnten gepachtet hat, der Zehntpächter, Cic.: so auch mulier decumana, od. bl. decumana, ae, f., die Frau od. Kebsfrau eines Zehntpächters, Zehntpächterfrau od. -dirne, Cic. – 2) als milit. t. t.: a) zur zehnten Legion gehörig, miles decumanus, Auct. b. Afr. 16, 3: im Plur. gew. bl. decumani, Auct. b. Afr., Tac. u.a.: tricensimani decimanique Fortenses, Amm. 18, 9, 3. – b) zur zehnten Kohorte gehörig, porta decumana, das »Haupttor« des röm. Lagers (weil daselbst die zehnten Kohorten der Legionen lagen), gegenüber der porta praetoria, Caes. u.a. – 3) als t. t. der Agrikult., decumanus limes od. bl. decumanus, eine durch den Ader od. Weinberg von Osten nach Westen gezogene Grenzlinie (Ggstz. cardo, w. s.), Col. u. Plin. – II) meton. = ansehnlich, groß, ungeheuer (vgl. 1. decimus, decem etc.), acipenser (weil die Zehnteinnehmer das Größte nahmen), Lucil. sat. 1240: ova, ibid. 1151: Albesia scuta, ibid. 1150: fluctus (τρικυμία), ibid. 3, 38; vgl. Paul. ex Fest. 4, 7 u. 71, 15.
decumanus,tioðe hafudœcer
hi omnes [agri ] accurate cardinibus et decumanis erant limitati
1 dĕcĭmānus (11) (dĕcŭ-), a, um (decimus), ¶ 1 donné en payement de la dîme : decumanum frumentum Cic. Verr. 2, 3, 12, le froment de la dîme || sujet à la dîme : decumanus ager Cic. Verr. 2, 3, 13, territoire qui paye la dîme ¶ 2 appartenant à la dixième légion : B. Afr. 16, 2 ; decumani, ōrum, m. , les soldats de la 10e légion : Tac. H. 5, 20 || decumana porta Cæs. G. 2, 24, 2, la porte décumane [près de laquelle étaient campées les dixièmes cohortes des légions]; decumanus limes Plin. 17, 169 ; Col. Rust. 4, 20, 5, allée (traverse) qui va du levant au couchant ¶ 3 [fig.] gros, grand, considérable : Lucil. Sat. 1240 ; P. Fest. 71, 5 ; 4, 7.
2 dĕcĭmānus (10) (dĕcŭ-), ī, m. , fermier, percepteur de la dîme : Cic. Verr. 2, 2, 32 || soldat de la 10e légion, v. decimanus 1.
Et paludes Gromulenses usque in limitem Decimanum, qui percurrit inter Gavanum et villam Ulianam,... et de via Decimanense habeatis communiter usque in fossatum finale cum Decimanense, et Ulianense secundum eorum cohærentias, etc.
Et cum de oblationibus et decimis fidelium vivere tabernaculi custodes debeant Domini, hoc est Ecclesiæ Clerici, si nescit Episcopus quot Decimani, quot mansi, quot modia tritici, quot congia vini tantis vel tantis sufficiunt Clericis ad victum utique et tegumentum, nonne convincitur aut non esse Pastor, aut certeLatinisinsipiens existere, etc.
Decumanusdicebatur exactor decimarum vel Publicanus qui Decumas conducebat ab aratoribus exigendas.
decimānus see decumanus.