excolo

excolo, to cultivate, improve, ennoble, refine, perfect

excolo2, to strain out

excolō, uī, cultus, 3, a.: to till completely; cultivate; refine, perfect, polish, 6.663.

ex-cŏlo, cŏlŭi, cultum, 3, v. a., to work carefully, to tend, cultivate.

I Lit. (very rare, and mostly post-Aug.): vineas, Plin. 14, 4, 5, § 48; cf. rura, Claud. ap. Eutr. 2, 196: victum hominum (boves), Plin. 8, 47, 72, § 187: lanas rudes, i.e. to spin fine, Ov. A. A. 2, 220.—
- B Transf., in gen., to improve, polish, adorn, perfect: marmora, quibus solum, quibus parietes excolantur, Plin. Ep. 9, 39, 3; Plin. 35, 10, 37, § 118; cf.: praetoria xystis et nemoribus, Suet. Aug. 72: urbem adeo, ut jure sit gloriatus marmoream se relinquere, id. ib. 28: aedificium, Dig. 7, 1, 44: fructuarius excolere quod invenit potest, qualitate aedium non immutata, ib. 7, 1, 13, § 7: vagos resecare capillos Doctus et hirsutas excoluisse genas, Mart. 6, 52, 4: triumphum, Plin. 35, 11, 40, § 135: tumulum in tropaei modum, Flor. 4, 12: legionarii injecere flammae arma sua, quibus exculti funus celebrabant, Suet. Caes. 84.—
II Trop.
- A To improve, ennoble, refine, perfect (the class. signif. of the word): nihil tam horridum, tam incultum, quod non splendescat oratione et tamquam excolatur, Cic. Parad. prooem. § 3: C. Tuditanus omni vita atque victu excultus atque expolitus, id. Brut. 25, 95; cf.: mansuefactus et excultus, id. Tusc. 1, 25, 62: ex agresti immanique vita exculti ad humanitatem et mitigati sumus, id. Leg. 2, 14, 36: excultus doctrinā, id. Tusc. 1, 2, 4; cf. id. ib. 4, 38, 84; Ov. Tr. 4, 10, 15: animos doctrina, Cic. Arch. 6, 12: ingenia disciplinā exculta, id. Or. 15, 48: aetas exculta, id. Rep. 2, 10: quibus rebus exculta hominum vita tantum distat a victu et cultu bestiarum, id. Off. 2, 4, 15: inventas aut qui vitam excoluere per artes, Verg. A. 6, 663: an victus hominum Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit? Cic. Or. 9, 31; so, mores aut studia, Quint. 4 praef. § 3: mores studiis, id. 12, 2, 1; 12, 3, 1; Gell. 13, 5, 2: orationem, Quint. 8, 3, 86; Tac. Or. 22: excultae cujusdam elegantiae, Quint. 6, 3, 20.—
- B Of persons, to honor (poet., and very rare, for the class. colere): deos, Phaedr. 4, 11, 10: aliquem, Ov. P. 1, 7, 59.

ex-cōlo, āre, v. a.,

to strain out (post-class.): acetum, Pall. Jun. 8, 1: culicem, Vulg. Matt. 23, 24.

1. ex-colo, coluī, cultum, ere, sorgfältig abwarten, I) im engern Sinne, sorgfältig bebauen, bearbeiten, a) übh., den Acker usw., agrum, Plin. ep.: Trevirorum arva iacentia, Eumen. pan.: praedia, Plin.: vindemias ac silvas, Varro: fortibus iuvencis arva, Mart.: agrum manibus, Mamert. pan. – Bäume, in vinearum modum excoli, gezogen werden, Iustin. 36, 3, 4. – Wolle, lanas rudes, Ov. art. am. 2, 220. – b) prägn., durch Bebauen, Bearbeiten gewinnen, boves victum hominum excolunt, helfen gewinnen, Plin. 8, 187: abstulit excultas pertica (Meßrute) tristis opes, den gewonnenen Besitz, Prop. 4, 1, 130. – II) im weitern Sinne, 1) physisch u. geistig pflegen, a) physisch, α) abwarten, pflegen, hirsutas genas, glätten (v. Tonsor), Mart. 6, 52, 4. – β) ausschmücken, schmücken, verzieren, verschönern, urbem adeo, ut etc., Suet.: triumphum, verherrlichen (durch Malereien), Plin.: simulacra, Lact.: marmoribus parietes, Plin. ep.: praetoria non tam statuarum tabularumque pictarum ornatu, quam xystis et nemoribus, Suet.: spoliis et insignibus quendam editum tumulum in tropaei modum, Flor.: monumenta refecta et exculta (Ggstz nova), Suet.: urbes excultae (prächtige), Mela: regio ad luxum magis quam ad magnificentiam exculta, deren Kultur mehr gerichtet war auf usw., Curt. – v. schmückenden Ggstd., excolat et geminas plurima palma fores, Mart. 7, 28, 6. – γ) mit etw. in reichem Maße versehen, alqm insperatis opibus, Ps. Quint. decl. 8, 12. – b) geistig, α) ausbilden = (fein) ausarbeiten, opera, Quint. 10, 1, 97. – β) bilden, veredeln, verfeinern, se philosophiā, Cic.: animos doctrinā, Cic.: ingenia disciplinis, Cic.: mentem peregrinationibus, Ps. Quint. decl.: nec agrum, sed ipsum me studiis excolo, Plin. ep. – c) rhet. ausschmücken, orationem, Tac. dial.: quosdam locos, Quint. – d) ethisch verfeinern, veredeln, vervollkommnen, erhöhen, vitam per artes, Verg.: an victus hominum Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit? Cic.: haec aetas exculta, Cic.: omni vitā atque victu excultus, Cic. – e) politisch erhöhen, zu Ansehen bringen, äußeren Glanz verleihen, gloriam, Curt.: alqm ornare excolereque, Plin. ep. – 2) übh. tätig hegen und pflegen, a) durch unablässiges Ausüben, etw. üben, ausüben, ius amicitiae, Val. Max. 4, 7, 7. – b) durch Achtung u. Verehrung an den Tag legende Dienste, Gaben usw., α) eine Gottheit verehren, per quem (ignem) verendos excolit pietas deos, Phaedr. 4, 11, 10: frustra igitur homines auro ebore gemmis deos excolunt et exornant, Lact. 2, 4, 8. – β) einen Menschen, jmdm. dienen, ihm seine Dienste weihen, quaeque tua est pietas, ut te non excolat ipsum, Ov. ex Pont. 1, 7, 59.

2. ex-cōlo, āre (ex u. cōlum), I) durchseihen, Pallad. 8, 8, 1. – II) herausseihen, culicem, Vulg. Matth. 23, 24: eos (fontes) bibendo, Rufin. Orig. in num. hom. 27, 12.

…, quod non dicendo fiat probabile, nihil tam horridum, tam incultum, quod non splendescat oratione et tamquam excolatur. quod cum ita putarem, feci etiam audacius quam ille ipse, de quo loquor Cato enim dum taxat…

M. Tullius Cicero, Paradoxa stoicorum ad M. Brutum
…maximum. quae est autem in hominibus tanta perversitas, ut inventis frugibus glande vescantur an victus hominum Atheniensium beneficio excoli potuit, oratio non potuit quis porro umquam Graecorum rhetorum a Thucydide quicquam duxit at laudatus est ab omnibus .…

M. Tullius Cicero, Orator
…IV sapiens perturbationibus vacat v. sapiens φαντασία v. species φιλογυνία φιλόπονος philosophia sapientiae studium eius laudes vitam hominum excoluit mater artium magistra vitae. cultura animi animi medicina. vitam beatam pollicetur eius origo antiquissima est, sed nomen…

M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
…talis est ut etiam sine doctrina videatur moderata esse potuisse, ea autem adhibita doctrina est quae vel vitiosissimam naturam excolere possit. tu cum pecuniae, cum voluptati, cum omnium rerum cupiditati resistes, ut facis, erit ,…

Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
…. an tu existimas aut suppetere nobis posse quod cotidie dicamus in tanta varietate rerum, nisi animos nostros doctrina excolamus, aut ferre animos tantam posse contentionem, nisi eos doctrina eadem relaxemus ego vero fateor me his studiis esse…

Cicero, pro Archia
…rectum esse videatur. hunc errorem quasi radicem malorum omnium stirpitus philosophia se extracturam pollicetur. demus igitur nos huic excolendos patiamurque nos sanari. his enim malis insidentibus non modo beati, sed ne sani quidem esse possumus. aut…

M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
…adhibebit nec inveniet solum quid dicat sed etiam expendet. Nihil enim est feracius ingeniis, eis praesertim quae disciplinis exculta sunt. Sed ut segetes fecundae et uberes non solum fruges verum herbas etiam effundunt inimicissimas frugibus, sic interdum…

M. Tullius Cicero, Orator
…quid ergo inquies, nihil litterae in hac quidem re vereor ne etiam contra ; nam essem fortasse durior. exculto enim animo nihil agreste, nihil inhumanum est. tu igitur, ut scripsisti, nec id incommodo tuo .…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…enim recepit fabulas fictas etiam non numquam August. C. D. . incondite, haec aetas autem iam exculta praesertim eludens omne, quod fieri non potest, respuit. us ne pos ei us, ut di xeru…

M. Tullius Cicero, De Republica
…alio nullo nisi cum ipso deo, si hoc fas est dictu, comparari potest. hic igitur si est excultus et si eius acies ita curata est, ut ne caecaretur erroribus, fit perfecta mens, id est absoluta…

M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes

Menu

Word wheel

excolo

Saved

Recent