About
Menu

exercere

exercere [CL] 1 to train, practise (for improvement); b (refl.). velut ‥ gimnosofistas ‥ palestricis disciplinis ‥ in gimnasio ~eri, qui ‥ coronam ‥ difficillimis propriae exercitationis viribus ‥ nanciscuntur Aldh. VirgP 2; relictis dialecticorum disciplinis quibus dudum ‥ ~ebatur Ib. 35; genus illud hominum, ‥ lingua ~itum, munerum avidum W. Malm. Mir. Mariae 188.  b ~e [AS: bega oþþe behwyrf] temet ipsum in hoc, et esto quod es Ælf. Coll. 100; 1103 in dictamine, et plus in prosa quam in versibus te ~e Anselm (Ep. 290) IV 210; 1409 te ibidem disputando, arguendo et respondendo doctrinaliter ~entes StatOx 200. 2 (absol.) to go about one’s business; b (refl.) to busy oneself. c to harass, exhaust. nolite ~ere quando obscuratur Egb. Pen. 8. 3; de Sylvestro II ‥ legitur, quod diabolo fecit homagium, quem etiam in papatu ~ens consuluit Ockham Dial. 469.  b suos ‥ subditos ‥ operibus justitiae se ~ere faciebat Bede HE IV 21 p. 254; qui nomen monachi desiderant ‥ lectione sacra ‥ se ~entes ‥ patremfamilias exspectent O. Cant. Const. 6; ut ‥ in sanctis actibus vos ~eatis Anselm (Ep. 420) V 366.  c exer[ci]tum, sollicitum GlC E 382; ~et, i‥. fatigat GlH E 449; labore ~itos abysegode GlP 38. 3 to use, ply (tool). b to exert (force). c (w. vitam) to lead. exerere, i. evaginare, proferre, ~ere, vel abredan GlH E 463 (cf. ib. 466: exserere, ~ere); W. Malm. GR II 126 (v. 1 colus a); ut ubi ~erentur aratra campana planities vix inveniretur Gir. TH III 2.  b sol ‥ minorem in subjecta vim caloris ~et Gir. TH I 39; leo, si includitur in foveam, impeditus vim suam ‥ ~ere non potest Alb. Lond. DG 6. 11.  c contra rerum naturam rudis habitator ~uit vitam Aldh. VirgP 29; in ~enda vita solitaria Bede HE V 1; Beda ‥ venustam ~uit vitam Byrht. Man. epil. 244. 4 to work (land); b (saltpan). c to exercise (right of way), use (pasture). [haec terra] si bene ~eretur c s. valeret DB I 222; boves [habet] ut terram ~eant Simil. Anselmi 128.  b DB I 268 (v. 4 bullio a).  c a1246 si quis ‥ predictam pasturam ~ere voluerit, det pro quolibet equo ‥ j d. (Saltash) BBC 73; 1368 injunctum est eisdem quod non exerciant predictam viam de cetero Hal. Durh. 72; 1377 injunctum est Thome S. pondero de B. quod arestari faciat omnes homines exercentibus [sic] injustas vias infra dominium prioris Ib. 138. 5 to lend (money at interest). J. Sal. Met. 831c (v. abaequare); Vac. Lib. paup. 140, 161 (v. faenebris). 6 to rouse (morally). b to exercise, tax (mind). suo populum sermone salubri / instruit, exercet, renovat, meliorat, adornat Wulf. Swith. I 855; [Deus] creat incommoda quibus ~et et purgat justos Anselm (Praesc. I 7) II 258; diligenter excerce te ipsam [ME: ruing up sture þe], ‥ clama pro succursu AncrR 109.  b ingeniosis ars hec paret nescia mismet: / experientis sensum exercet [gl.: exacuit] saepius ipsam, / doctilogorum nam socium dat doctificando Osw. Vers. 7; cepit ‥ in divinarum lectionum studio ‥ animum ‥ ~ere Turgot Marg. 3. 7 to execute, perform (action or task); b (ritual or dance). c to discharge (duty). d to commit, perpetrate. e to wage (war). f to play (part). dexteram mammam virilem pro ~endis operibus, et ad fetus nutriendos sinistram habet muliebrem Lib. Monstr. I 19; hanc oboedientiam mihi furatus es, quam me ignorante ~es Ælf. Æthelwold 10 (= Wulf. Æthelwold 14); progreditur mulier ‥ / exercere sibi consueta negotia quaedam Wulf. Swith. II 101; quanto ‥ magis tribulationes insurgunt, tanto magis unusquisque ‥ opus ~eat Anselm (Ep. 382) V 325; boum labores ~eri incipiunt Alb. Lond. DG 8. 12; 1269, 1358 (v. actus 3c); 1432 facultatis seu sciencie ordinarium ~ere StatOx 240.  b presbiteratus caeremonias sedulus discere simul et ~ere non omisit Hist. Abb. Jarrow 4; cum Spartanae virgines sub hostili metu ‥ pompam corumque agrestem Dianae de more [non] ~erent ‥ Bonif. Met. 111; 1001 (15c) praevideat rectoris examinatio unde ibidem continue ~eatur ordo psalmodiae CD 706; c1200 concedo etiam eis ‥ ut divinum officium ~eant Reg. Dunferm. 419.  c officium episcopatus et verbo ~ebat et opere Bede HE IV 13 p. 232; 862 (14c) ne liceat ‥ alicui hominum nisi ipsius loci ‥ ministris aliquod officium seculare ‥ †excercerae aut †excercerae pretendere CS 503; 1269 officium vicecomitis ‥ excercere Cl 33; 1279 intendimus ‥ visitacionis et inquisicionis officium apud vos paternis affectibus excercere Reg. Ebor. 20; 1369 vobis mandamus quod predictum episcopum ‥ officium suum episcopale et spirituale ‥ excercere permittatis RScot 932a; s1154 officia episcopalia ‥ ~ere Plusc. VI 18.  d fraudes ‥ quas non ~uit Byrht. V. Ecgwini 357; malificia malifici ~ent Alb. Lond. DG 11. 12.  e Deus ‥ ipse ‥ inimicitias ~et adversus diabolum Simil. Anselmi 75; propter guerras quas comes de R. et alii‥ adversus dominum Remensem ~ebant J. Sal. Ep. 134 (136 p. 6) .  f cum omnes ~eant histrionem, aliquem esse necesse est spectatorem J. Sal. Pol. 494A. 8 (w. abstr. obj.): a to exercise, show. b to indulge. a sagacissimam animorum industriam ‥ lectionis instantia ~ere noscuntur Aldh. VirgP 3; nobilitatem religionis ‥ virtute devotionis ~uit Bede HE II 1 p. 74; nisi ‥ se correxerit ‥ regularem in eum me ~ere severitatem necesse erit Anselm (Ep. 97) III 225; parsimoniam ~ere nolebat G. Crispin Herl. 13; [Christus] suis discipulis [? add potestatem] ~endi potestatem in alios interdicit Ockham Dial. 509 (cf. Matth. xx 25); 1429 hominem verberando sive aliquam irreverenciam exiterando [MS: excercendo] (Pat) MonA V 459a.  b Aldh. VirgP 47 (v. crudelitas a); 716 demones ‥ rogabant angelos ut ‥ permitterentur crudelitatis eorum voluntatem in eo ~ere Bonif. Ep. 10 p. 14; in sanctum furias exercens immoderatas Frith. 1282; ~ere crudelitatem Trevet Troades 71. 9 to administer (justice). strictum ne exerceat actus / judicium Wulf. Swith. I 747; c1155 P. Blois Ep. 6. 17A (v. curia 4a); 1167 ut pro ‥ potentibus esset vigor justicie ~endus J. Sal. Ep. 200 (235); 1300 excercere dignemini contra ipsum auxilium brachii secularis DCCant. Register/Q f. 9; 1340 (v. bracchium 2c); Deum super omnia diligentes, justiciam debite ~entes Cantlow Orig. Cantab. 276. 10 to practise (skill, art, or occupation); b (law); c (w. ref. to trade); d (fig.). Aldh. PR 114 p. 156 (v. aucupium); ut libentius artem meam ~eam [AS: ic begancge] Ælf. Coll. 93; silvae in quibus ‥ venationem ~et DB I 186v; magus ‥ ante lucis ortum ‥ artem magicam solus in agro ~uit Greg. Mir. Rom. 4; Ord. Vit. XI 9 p. 197 (v. apodixis b); hec ipsa, quo omnium studium ~eatur et scientia facilius elucescat, adducemus Rob. Angl. (I) Alg. 102; W. Fitzst. Thom. prol. 14 (v. agonistica); 1187 in liberatione servientis qui ~et agriculturam xxx s. et v d. Pipe 15; 1253 nullus ‥ ut sutor, pelliparis, fullo ‥ ~eat officium suum nisi sit in burgo ‥ (Ch. Bolton) EHR XVII 293; 1331 cum Johannes K. de Flandria, textor pannorum laneorum, ‥ infra regnum nostrum Anglie causa mesteri sui inibi ~endi ‥ accesserit (Pat) Foed. IV 496a; 1341 ne quis ‥ turneare, burdeare, justas facere, ‥ seu alia facta armorum ~ere presumat ‥ (Cl) Foed. V 223b; 1363 (v. bolta a); 1380 ne ‥ mactacionem ‥ bestiarum ‥ in domo predicta seu prope collegium ‥ excerceat FormOx 255; 1438 (v. ars 2a); 1446 quod per biennium ‥ litterarum studium excerceret Eng. Clergy 243; 1449 (v. 1 disporta 2).  b 1415 ut ‥ legem civilem ‥ excercerem FormOx 432; 1432 (v. curia 8b).  c c1185 nisi fuerint aliqui eorum qui mercaturam ~uerint sicut mercatores Regesta Scot. 255; sub pacis obtentu et quasi mercature ~ende pretextu ‥ advenerunt Gir. TH III 43; 1242 ut ‥ per totum regnum nostrum ire possint ad emendum et vendendum et omnimodas mercaturas excercendas (Ch. Regis Scotiae) Reg. Glasg. 148; 1300 dedi ‥ libertatem habendi forum ‥ cum libero usu excercendi merces et mercaturas FormMan 6; 1319 nec possumus mercatoribus suas ~entibus mercaturas, ingressum ‥ denegare (Chanc. Misc. 29/8) Foed. III 771a; 1401‥ ibidem morari, mercari, mercandisas licitas ~ere ‥ (TreatyR) Foed. VIII 192a.  d dum carnale stirpatur patrimonium spiritale ~etur mercimonium Aldh. VirgP 42. 11 to attend. b to frequent. 1328 ad scholas grammaticales ‥ possidendas et excercendas Reg. Whet. II app. 306; 1423 volo quod J. et R‥. inveniantur ad scolas ‥ si voluntarie et libenter velint scolas ~ere et addiscere Reg. Cant. II 293; 1464 lego ‥ Johanni M. ad subsidium sue exhibicionis, dum scholas ~eat Oxonie ‥ iiij d. (Test.) MunAcOx 707; 1472 presertim cancellarius [tenetur residere], qui juxta ecclesiam actualiter legere et scholas ibidem ~ere tenetur Fabr. York 250.  b 1286 dicunt quod idem J. ~et tabernas nocte dieque Gaol Del. 36/1 m. 36; 1287 mercatores nundinas Anglicanas ~entes (CourtR St. Ives) Law Merch. I 19; 1343 nullus ‥ sacerdotum mercandisas aliquas seu tabernas ~eat (Stat. Sibthorpe) Eng. Clergy 270; 1448 vicarius ‥ ~et communes tabernas usque mediam noctem per quod inebriatur (Court Bk. Linc.) Ib. 230; 1452 comitivas nimis frequentat populares, tabernas ~ens cervisie Pri. Cold. 175.

Saved

Recent