incertus
incertus, Of things, not fixed, unsettled, undetermined
- I Object., of things whose (external or internal) qualities are not firmly established, uncertain, unsettled, doubtful, untrustworthy, not fast, not firm (class.): amicus certus in re incerta cernitur, Enn. ap. Cic. Lael. 17, 64 (Trag. v. 428 Vahl.); cf. id. ap. Non. 166, 22 (Trag. v. 12 Vahl.): incerti socii an hostes essent, Liv. 30, 35, 9: incertus (infans) masculus an femina esset, id. 31, 12, 6; cf. Sall. J. 49, 5: cum incerta bellum an pax cum Celtiberis essent, Liv. 34, 19, 8 Weissenb.: spe incerta certum mihi laborem sustuli, Ter. Hec. 17; id. And. 390: nuptiae, id. ib. 830: aetas (puerilis) maxime lubrica atque incerta, Cic. Verr. 2, 5, 52, § 137: itinera, Caes. B. G. 5, 37 fin.: dominatus, Cic. Rep. 1, 17: status, id. ib. 1, 26: sedes, Sall. C. 6, 1: ambiguae testis incertaeque rei, Juv. 8, 81: comarum Anulus incertā non bene fixus acu, not fast, Mart. 2, 66, 2: colligere incertos et in ordine ponere crines, dishevelled, Ov. Am. 1, 11, 1: per incertam lunam sub luce maligna, not clearly visible, dim, Verg. A. 6, 270: soles, id. ib. 3, 203: securis, that did not strike with a sure blow, id. ib. 2, 224: vultus, disturbed, uneasy, Sall. J. 106, 2: ille vitam suam ad incertissimam spem reservavit, Cic. Sest. 22, 50: arbori incertae nullam prudentia cani Rectoris cum ferret opem, the ship uncertain in her course, because no longer obeying the helm, Juv. 12, 32 Halm. — In neutr. ellipt.: clauserant portas incertum vi an voluntate, Liv. 31, 41, 2; 31, 43, 7 al. — Neutr. as adv. (poet.): incertum vigilans, Ov. H. 10, 9; Stat. Th. 5, 212. —
- II Subject., as respects one's perceptions or convictions, not firmly established, uncertain, undetermined, doubtful, dubious (so most freq. in prose and poetry): nihil est incertius vulgo, Cic. Mur. 17, 36: casus, id. Or. 28, 98: ut alia certa, alia incerta esse dicunt, id. Off. 2, 2, 7; cf.: est igitur ridiculum, quod est dubium, id relinquere incertum, id. Mur. 32, 68; and: incerta atque dubia, Plin. 17, 1, 1, § 9 fin.: ut incertis temporibus diversisque itineribus iretur, Caes. B. G. 7, 16 fin.; so, eventus reliqui temporis, Cic. Quint. 26, 83: exitus pugnarum, id. Mil. 21, 56: adulterium, Quint. 7, 2, 52: auctor, id. 5, 11, 41: cujus ora puellares faciunt incerta capilli, make the sex doubtful, Juv. 15, 137: incerta persona heres institui non potest, Ulp. Fragm. 22, 4; Gai. Inst. 2, 242; cf. 2, 238.—
- β With rel. or interrog.-clause: nunc mihi incertumst, abeam an maneam, Plaut. Aul. 4, 9, 19 (731): moriendum certe est, et id incertum, an hoc ipso die, Cic. Sen. 20, 74; cf. Quint. 1, 6, 27: (Gallus) avem, an gentem, an nomen, an fortunam corporis significet, incertum est, id. 7, 9, 2: confessus est quidem sed incertum, utrum quia verum erat, an quia, etc., Plin. Ep. 4, 11, 5: neque plane occultati humilitate arborum et tamen incerti, quidnam esset, Sall. J. 49, 5 Kritz.—Abl. absol.: multi annantes navibus incerto prae tenebris, quid aut peterent aut vitarent, foede interierunt, Liv. 28, 36, 12.—
- 2 Subst.: incertum, i, n., an uncertainty: quicquid incerti mihi in animo prius aut ambiguum fuit, Nunc liquet, nunc defaecatum est, Plaut. Ps. 2, 4, 69 (762): ne cujus incerti vanique auctor esset, Liv. 4, 13, 9: incerta maris et tempestatum, Tac. A. 3, 54: incerta fortunae experiri, Plin. Ep. 3, 19, 4: incerta belli, Liv. 30, 2: bona, fortunae possessionesque omnium in dubium incertumque revocabuntur, Cic. Caecin. 27, 76; cf. id. ib. 13, 38: Minucius praefectus annonae in incertum creatus, for an indefinite time, Liv. 4, 13, 7: postremo fugere an manere tutius foret, in incerto erat, Sall. J. 38, 5: Allobroges diu in incerto habuere, quidnam consilii caperent, id. C. 41, 1; cf. id. J. 46, 8: imperia ducum in incerto reliquerat, Tac. H. 2, 33 fin.—
- B Transf., of a person who is in a state of uncertainty respecting any thing, uncertain, in uncertainty, hesitating, doubtful: quo ego ope mea Pro incertis certos compotesque consili Dimitto, Enn. ap. Cic. de Or. 1, 45, 199 (Trag. v. 188 Vahl.): nolo suspensam et incertam plebem Romanam obscura spe et caeca exspectatione pendere, Cic. Agr. 2, 25, 66; so, varius incertusque agitabat, Sall. J. 74, 1; Plaut. Ep. 3, 4, 3 (439): ego certe me incerto scio hoc daturum nemini homini, id. As. 2, 4, 60 (466).—
- β With rel.-clause: quid dicam hisce, incertus sum, Ter. Hec. 450: cum incertus essem, ubi esses, Cic. Att. 1, 9, 1: incerti ignarique, quid potissimum facerent, Sall. J. 67, 1: incerti quidnam esset, id. ib. 49, 5: incertus, quonam modo aciem instrueret, id. ib. 101, 2: incerti, quo fata ferant, ubi sistere detur, Verg. A. 3, 7: incertus, Geniumne loci famulumne parentis Esse putet, id. ib. 5, 95: faber, incertus scamnum faceretne Priapum, Hor. S. 1, 8, 2.—
- γ With gen. (not in Cic.): summarum rerum incerti, Enn. ap. Cic. de Or. 1, 45, 199 (Trag. v. 187 Vahl.): incertusque meae paene salutis eram, Ov. Tr. 3, 3, 4: sententiae, Liv. 4, 57, 3: veri, id. 4, 23, 3; 1, 27, 6: rerum, id. 24, 24, 9: ultionis, Tac. A. 2, 75: sui, Stat. Th. 5, 525: naves incertae locorum, Auct. B. Afr. 7: mox incertus animi, fesso corpore, etc., Tac. A. 6, 46; id. H. 3, 55 fin.: futurorum, Plin. Ep. 9, 13, 11: consilii, Curt. 8, 10, 27.—
- δ With abl.: incerti metu, Val. Fl. 3, 602.—
- ε With de and abl.: incertus de salute alicujus, Plin. Ep. 6, 20, 10.—Hence, adv. in two forms: incertē and incerto (both ante-class.), uncertainly, not certainly, dubiously: incerte errat animus, Enn. ap. Gell. 19, 10, 12 (Trag. v. 259 Vahl.): vagat exsul, Pac. ap. Non. 467, 25 (Trag. Rel. p. 87 Rib.): ubi Habitet dum incerto scio, Plaut. Ep. 3, 4, 69 (505): incerto scio, id. Ps. 4, 2, 7 (962): incerto autumo, id. Ep. 4, 1, 18 (543).
pro ~a temporum vicissitudine
cum mundi cursus vario ~oque discrimine tendat ad calcem
eventum belli prestolabat ~um
unus ex sodalibus pontificis nostri, lapidem ‥ emittens, fronte perforata usque ad cerebrum magi exprobrantis illisit, quem ‥ mors ~a praevenit
eo quod certus sibi exitus sed ~a ejusdem exitus esset hora futura
~a est hora unicuique nostrum quando revertatur pulvis in pulverem
nihil ‥ ~ius hora mortis(
qui monuerat ut ei Parisius occurreret in ~um [] on a day not fixed
singulis secundum certum vel ~um numerum distinctis
de ~o termino non fit aliqua disrationatio
nec suae statum fragilitatis ac vitae temporalis ~um perpendere curat
ne tam periculosam, tam laboriosam, tam ~am peregrinationem adire deberent
hactenus incerto mea stamine vita pependit
noli ‥ sperare in ~o divitiarum
non omnem divitem dicit sed eum qui confidit in ~o divitiarum
eum mihi videtur Deus exemplum divitibus pro volubilitate rerum exhibuisse, ne sperent in ~o divitiarum, quas quidam, ut ait apostolus [cf. ], appetentes a fide naufragaveruntI Tim. i 19
de sollicitudine divitum et ~o divitiarum
cum ille qui praefatas apostolorum passiones scripsit ipse se certissime ~a et falsa scripsisse prodiderit
videndum erit igitur utrum certum dixerint vel ~um, clarum vel obscurum
si corpora interjacencia sunt secundum totum et partem equaliter ~a, numquam ex ipsis certificabitur ~a distancia. ergo necesse est in ea aliquid certum reperire, cujus quantitatis noticia per experimentum sit nota, ad quod totum spacium resolvatur
qui tam praeclarus et manifestus a sanctis prophetis venturus praenuntiatus est, ut tam occultus et ~us veniret, me ad credendum nullus cogere ‥ potest
de generosa matre et fortunata sobole ‥ quorum dubii exitus michi adhuc ~i sunt
virtuosus ille et famosus, quem baculum Jesu vocant, ‥ cujus tam ~us est ortus quam certissima virtus
spurius incerto Creta genitore creatus
prolem ~am vel evidenter alienam
quando de Moysi contentionem cum diabolo Michahel habuerit ~um habemus
~um habeo quo judicio omnipotentis Dei factus sum ‥ speculator multorum populorum
utrum ibi obierit an in sede propria vitam finierit ~um habeo
~um est an timore vel industria vacuum incolis sit demissum
~um habetur an totius expers confugii discesserit an ad disquirendum ‥ adjutorium discurrerit
~um habeo utrum comes S. Egidii sic deviaverit per ignorantiam an ‥ per malevolentiam
parva ibi admodum basilica, quam Meildulfum edificasse antiquitas ~um si fabulabatur
ne cor meum ulterius fluctuet in ~o
variis involvimur undis, / incerti qualem mereamur tangere portum
quoniam nox tenebrosa erat, incertam ~i viam tenuerunt
~us quid agerem, quo verterem gressum
justiciarii ~i fuerunt de duello illo, scilicet utrum deberet procedere necne
➳ gén. pl. arch. incertum Pac. d. Non. 495, 27.
- 1. (v. zaken) (a) ongewis, onzeker, onbepaald, onbeslist, onbetrouwbaar [responsum; spes; vultus verstoord; crines wanordelijk; victoria]; ➤ amicus certus in re -a cernitur (Enn.) in nood; sedibus -is vagari zonder vaste verblijfplaats; (b) (poët.) nog niet geheel zichtbaar, duister, donker [sol onbestendig; luna];
- 2. (v. personen) onzeker, besluiteloos, weifelend [dictator; (m. gen.) consilii in onzekerheid over]; (m. afh. vr.).
- with comp.and sup.—Of things, not fixed, unsettled, undetermined: consilia, T.: cum incerta bellum an pax essent, L.: securis, ill-aimed, V.—Ablabsol.: incerto quid peterent, L.—Of persons, irresolute, hesitating, undecided, doubtful, at a loss: Incertior sum multo quam dudum, T.: plebes: varius incertusque agitabat, S.: quid dicam incertus sum, T.: animi incertus, anne, etc., T.: quid potissumum facerent, S.: summarum rerum: consili, T.—Unascertained, unproved, doubtful, uncertain: alia certa, alia incerta esse dicunt: eventus reliqui temporis: ambiguae testis Incertaeque rei, Iu.: incertus masculus an femina esset, L.: victoria, Cs.: moriendum certe est, et id incertum, an, etc.: Quis deus, incertum est, V.: cuius Ora puellares faciunt incerta capilli (i. e. make the sex doubtful), Iu.: incertum habeo, pudeat an pigeat magis, cannot decide, S.: clauserant portas, incertum vi an voluntate, L.—Of persons, uninformed, not assured, doubtful, uncertain: cum incertus sum, ubi esses: Incerti quo fata ferant, V.: sententiae, L.: rerum multitudo, L.—Vague, indefinite, unsettled, obscure, dim: spes, T.: ut incertis temporibus iretur, unexpected, Cs.: luna sub luce malignā, V.: voltus, disturbed, S.—Fig., untrustworthy, inconsistent, fickle: aetas (puerilis): nihil est incertius volgo: menses, V.: Filiam dare in incertas nuptias, hazardous, T.: arbor, the unsteady ship, Iu.
-
…tempestates adsunt et vivida tellus tuto res teneras effert in luminis oras quod si de nihilo fierent, subito exorerentur incerto spatio atque alienis partibus anni, quippe ubi nulla forent primordia, quae genitali concilio possent arceri tempore iniquo .…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…opportuna res cecidisset ; spes magna, dominatio in manibus frustra fuissent, neque ego per ignaviam aut vana ingenia incerta pro certis captarem. Sed quia multis et magnis tempestatibus vos cognovi fortis fidosque mihi, eo animus ausus est…
Sallust, Catilina
-
…e terra posset oriri squamigerum genus et volucres erumpere caelo ; armenta atque aliae pecudes, genus omne ferarum, incerto partu culta ac deserta tenerent. nec fructus idem arboribus constare solerent, sed mutarentur, ferre omnes omnia possent…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…, studium belli, magna merces in spe victoriae, at in altera maiores opes, tuta consilia, pro incerta spe certa praemia. Haec illis volventibus tandem vicit fortuna rei publicae. Itaque Q. Fabio Sangae, cuius…
Sallust, Catilina
-
…, sed maxume nobilium, Catilinae inceptis favebat ; quibus in otio vel magnifice vel molliter vivere copia erat, incerta pro certis, bellum quam pacem malebant. Fuere item ea tempestate, qui crederent M. Licinium Crassum non…
Sallust, Catilina
-
…In amore haec omnia insunt vitia ; iniuriae, Suspiciones, inimicitiae, indutiae, Bellum, pax rursum. Incerta haec si tu postules Ratione certa facere, nihilo plus agas Quam si des operam ut cum ratione insanias .…
Terence, Eunuchus
-
…; neque ego, qui illam e conspectu amisi meo. Ubi quaeram Ubi investigem Quem perconter Quam insistam viam Incertus sum una haec spes est ; ubi ubi est, diu celari non potest. O faciem pulchram deleo omnes…
Terence, Eunuchus
-
…disserere. Urbem Romam, sicuti ego accepi, condidere atque habuere initio Troiani, qui Aenea duce profugi sedibus incertis vagabantur, cumque iis Aborigines, genus hominum agreste, sine legibus, sine imperio, liberum atque solutum .…
Sallust, Catilina
-
…et caligine mersas Ibant obscuri sola sub nocte per umbram, perque domos Ditis vacuas et inania regna quale per incertam lunam sub luce maligna est iter in silvis, ubi caelum condidit umbra Iuppiter, et rebus nox abstulit atra…
Vergil, Aeneid
-
…confirmata quaerendo ; quaestio autem est adpetitio cognitionis quaestionisque finis inventio ; at nemo invenit falsa, nec ea quae incerta permanent inventa esse possunt, sed cum ea quae quasi involuta ante fuerunt aperta sunt, turn inventa dicuntur sic…
M. Tullius Cicero, Lucullus