invenire

invenire [CL] V. et inventum. 1 to find, encounter, come upon; b (in spec. condition). veniens ‥ Ulixes ab expugnatione Trojae ~it unum ex his in quadam spelunca in Sicilia Lib. Monstr. I 114; forte in via quandam manicam de uncis pedibus corvi demissam ~isse se fatebatur Felix Guthl. 40 p. 126; si aliquis adduxerit aliquid in villam ‥ et dixerit se ~isse ‥ ante ecclesiam ducat et faciat venire sacerdotem etc., et ipsis congregatis, ostendat eis totum inventum, quicquid sit. ‥ et post testimonium ipsorum prefectus, de cujus dominio inventor est, custodiat inventum usque in crastinum diem (Leg. Ed.) GAS 649; Ricardus sibi, ab Istria paucis comitantibus evadens, ~it inimicos R. Niger Chr. I 101; ne de cetero consimilia pericula ibidem ~iantur Laws Romney Marsh 49; s1460 post tribulacionem malorum que ~erunt eos nimis ‥ refocillati Reg. Whet. I 368.  b ut ‥ insulam repetivimus, ~imus eum ‥ sedere in domo Bede CuthbP 37 p. 274; insulam devenientes, totum locum omnesque domus velut ambrosio odore repletas ~erunt Felix Guthl. 50 p. 160; [Heraclius] ~it rempublicam contritam et desolatam R. Niger Chr. I 56; 1202 in misericordia quia non levavit clamorem filio suo ~to mortuo et occiso SelPlCrown 23; 1221 quidam homo ~tus fuit occisus in bosco de G. templariorum PlCrGlouc 28; facta et casus qui quotidie emergunt et ~iunt [? l. ~iuntur] in regno Anglie Bracton 1b; quidam ‥ ~it quemdam hominem gula sua prope abscissa Eyre Kent I 93. 2 to find by searching, locate: a (person); b (place or object, esp. something lost or hidden); c (abstr.). a martyres ‥ / ‥ / quos simul invenit sanctus ‥ / Ambrosius ‥ pausantes came sepulta Aldh. VirgV 888; non ~it eum ibi nec vestigia pedum ejus V. Cuthb. II 2; intemeratum corpus ~ere Bede HE III 8 p. 144; 798 misi tibi ‥ litteras ‥ et nescio, si te ~erunt Alcuin Ep. 157; dux [sc. Austrie] igitur, suspicatus regem [sc.Ric. I] in terra sua transiturum, scrutatus est eum, et ~it, et occidere voluit R. Niger Chr. I 102; 1201 misit ad vicecomitem et ipse misit ad deliberandum eum et non fuit ~tus set evasit SelPlCrown 2; 1313 ~tus in magna aula hic contra formam proclamationis Eyre Kent I 62.  b illi pauci ~ientes viam angustam amota spatiosa Gildas EB 50; si ‥ margaritam ~ire non possint Ib. 67; in ipsa aecclesia ~us est brevis cum sigillo R. E. DB I 78vb; si quivis pauperum ~iret thesaurum unde locuples fieret Alex. Cant. Dicta 20 p. 187; 1209 respondebit de precio trium equorum Petri de P. clerici sc. de tribus marcis pro arcu ~to in societate ipsius Petri SelPlForest 2; 1496 ad ~iendum ‥ insulas (v. discooperire 4b).  c cum neque ibi quippiam requiei ~ire valerent ‥ Bede HE V 12 p. 305; solitudinem ~ire perrexit Felix Guthl. 24; cognovit ~tum olim quod perdidit lumen Ib. 53 p. 170; si monachus querens fornicationem et non ~erit Egb. Pen. 5. 12; 838 patrocinium ac protectionem ‥ semper ~ient CS 421 p. 588; nullum penitus ~i, preter ipsam inquisitionis diligentiam, extrinseci juvaminis adminiculum Gir. TH intr. p. 8; sciscitatur ‥ quis ‥ adquireret premium ‥ set non ~to, dolore cordis Athelstanus concutitur pro maximo G. Cornw. Guy Warw. 826. 3 to find, procure, provide: a (person); b (goods, payment, or service); c (abstr.). a burgenses vero ~iebant stiremannum DB I 1ra; in servitio regis ~it j averam et inwardum sed injuste DB I 132va (v. 3b infra); c1195 per liberum servitium ~iendi quendam hominem abbati Westmonasterii ad fenum suum levandum vel blada sua colligendum Ch. Westm. 405; c1210 concedo quietanciam ‥ judicis ~iendi ad portmotum meum Cestrie et vigilie faciende et hospicii alicui inveniendi Ch. Chester 282; 1217 de residuis iiij marcis plegium ~it Johannem ‥ quod duas marcas reddet domino regi Pat 60; 1266 si ‥ vobis ~erit duodecim ‥ homines ‥ qui eum manucapiant habere coram nobis Cl 245.  b pagani, equis ~tis, equites facti sunt Asser Alf. 62; DB I 132va (v. 3a supra); sint relevationes ita ~te, sicut modus sit (Quad.) GAS 357; ? 1122 omnia tibi de meo necessaria ~irem Doc. Bury Sup. 21 p. 815 (= Regesta 1340); 1161 inde ~iet omni anno toti conventui in refectorio vinum et pitancium Ch. Westm. 283; 1205 rex vicecomiti Oxon’ etc. ~i cariagium ccc bacon’ a Wudestok usque Suhamt’ Cl 25a; 1207 (v. hurdator); 1209 ~ient ‥ in marisco suo ‥ tam ad falcandum quam ad ducendum sumptibus abbatis Cestrie xxiiij carratas cooperimenti Cart. Chester 307 p. 201; rex ‥ contulit ecclesie Cantuariensi ad luminaria ~ienda annui census xl li. Flor. Hist. II 85; 13‥ una navis portans xl dolea vini ‥ que vocatur Godhale ~ta apud Haveford Chanc. Misc. 2/16 no. 19; ille qui velit arcum habere ~iet liberam petram MGL I 322; 1453 in expensis per W. H. factis in sincacione trium puteorum et scrutacione facta pro carbonibus ~iendis in Spenyngmour, xxj s. iiij d. Ac. Durh. 713.  c qui transgressorum crimina sic remisit, / ut pro hiis eciam preces inveniret? J. Howd. Cant. 274; securitatem per corporale sacramentum nobis ~erunt Leg. Ant. Lond. 135; c1307 ut ipse ~iat Elene ‥ sustentacionem in victu et vestitu Deeds Balliol 56. 4 to provide for, pay for (person). 1249 idem R. ~it G. in domo patris sui ut nepotem suum astrarium et illum recepit penes se ‥ et nutrire fecit in domo sua CurR XIX 880; ~iet ‥ idem J. dicto R. ‥ in esculentis et poculentis tali apprenticio competentibus Reg. Rough 288; 1417 volo quod xx libre ‥ inter eos distribuantur ad scolas eos ~iendo in suum subsidium, juvamen, et tutelam Reg. Cant. II 109; 1427 ad ~iendum Oliverum filium suum ad scolas per vj annos Ib. 365; 1431 ut et ipsi cum dictis proventibus dictos filios meos honeste et discrete ~iant Ib. 444. 5 to find written or recorded. primo loco spondeus ~itur ut ‘Cartago premat Ausoniam nihil urbibus inde’ Aldh. Met. 10 p. 90; codicem ‥ quem cum legissem, ~io omnia scelera ‥ descripta litteris Bede HE V 13 p. 312; seriem tamen regum, postmodum ~tam, non a Lucio, sed ab Ine, qui primus totius Anglie rex fuit, posui R. Niger Chr. I 99; sunt quedam longe ‥ prout in libris puri organi plenius ~iuntur Mens. & Disc. (Anon. IV) 44; item, ubicumque ~itur multitudo brevium, semper participant cum precedente Garl. Mus. Mens. VI 10; 1419 omnia sunt ‥ tam bona quam fuerunt in predicto statu ~ta Ac. Durh. 227. 6 to find out, discover by examination or discernment; b (absol. or intr.). non tam dilator quam veritatis regulae exsecutor ~iatur Gildas Pen. 27; si quis vir uxorem suam ~erit adulteram ‥ annis duobus peniteat Theod. Pen. I 14. 4; transtulimus ‥ diligentissime ‥ ne ~iremur aliqua haeresi seducti Ælf. CH I pref. 1; 957 Adam ‥ culpa praevaricationis ~ta exinde pariter expulsus CS 995; quam veridicum de Brechene tunc decanum Ricardum ~imus Gir. SD 86; 1221 non potuerunt aliquid ~ire ad vendendum circa horam primam SelPlCrown 89; c1230 cum inspexissem cartas ‥ et eas minus utiles quam oporteret ~issem Ch. Chester 274; proponimus ‥ si quid novi a nobis ~tum fuerit, bonis racionibus sustinere Hauboys 182; c1356 cancellarius ‥ ea [pondera] que falsa ~erit ‥ destrui faciat MunAcOx I 178.  b queritur quomodo ad illa tria sese habent ars ~iendi et judicandi, de quibus supra tactum est Kilwardby OS 536. 7 to find by calculation, to reckon. ob ‥ diem Paschae ~iendum Bede TR 44 (v. decemnovennalis); ponatur linea assignata linea AB superficiesque cui ~ienda est alia equalis et conjuncta linee superficies G Adel. Elem. VI 27; ciclus aureus vel decennovalis firmus et certus ad ~iendum Pasca semper Lucian Chester 36; juxta vero computationem septuaguinta interpretum ~iuntur VMCCCXXX anni R. Niger Chr. II 107; Atreus apud Mycenas solis eclipsim primus ~it Alb. Lond. DG 8. 16; juxta circuli et diametri regulam diameter terre sic ~iri poterit Sacrob. Sph. 85. 8 to find by deliberation or legal judgement, conclude, determine: a (trans.); b (w. quod). a cyrliscus homo, qui sepe fuerit accusatus de furto et deinceps ~ietur reus in captali vel in alia manifesta culpa (Quad.) GAS 97; 1281 si †jungerint [MS: invenerint] eas [braciatrices] delinquentes PQW 395b; 1336 si me per vos ‥ auscultatum culpabilem valueritis ~ire Lit. Cant. II 139; c1350 si quis ‥ magistrorum regencium ‥ constitutionum transgressor ~iatur, ab officio legendi suspendatur StatOx 81; s1458 propter ‥ transgressiones, suppositas et ~tas in ‥ sessionibus esse factas Reg. Whet. I 303.  b 825 omnis ille synodus ad aequitatem ~erunt huncque judicium unanimo consensu constituerunt, quod ‥ (Clovesho) CS 387; 1090 ~i in meo consilio quod concedam eam Deo et sanctae ecclesiae ‥ Chr. Abingd. II 20; habito ‥ diligenti tractatu, pro certo ~iunt quod ‥ Trokelowe 69. 9 to devise, contrive, plan. pontificalis cathedrae apicem hac occasione ~ta relinquens ‥ heremi vastitatem petiit Aldh. VirgP 32; 930 inspirate atque ~te voluntatis scedula CS 1343; leges quas pater ~erat confirmavit G. Mon. III 5; a1197 (v. ducere 5b); antiquos in humane vite commodis ~iendi viam ipsa necessitas urgens edocuit Gir. IK I 5; nulla igitur demum inter reges ~ta pace, hinc inde diutius dimicatum est R. Niger Chr. I 103; ut ex muro loquerentur ad regem, si quo modo posset via pacis ~ire [? l. ~iri] Knighton I 242. 10 to devise for the first time, invent. prava ‥ consuetudo surrexit ‥ quod ‥ ex sola causa incontinentiae videtur ~tum (Libellus Resp.) Bede HE I 27 p. 55; Alb. Lond. DG 7. 1 (v. feritas 1b); tempore hujus ~te sunt artes Natura Deorum 19. 2; Bacon Gram. Gk. 138 (v. inventrix 3).