iustus
iustus, just, upright, righteous
a most holy and most just judge
- I Lit.: justus et bonus vir, Cic. Off. 2, 12, 42: digna esse justo homine, eoque quem virum bonum dicimus, id. ib. 1, 10, 31: in amicitia parum justus, id. Lael. 20, 75: vir, Vulg. Gen. 6, 9: Dominus, id. Exod. 9, 27: in socios, Cic. Planc. 26, 63: qui omnium justissimus fuisse traditur, id. Sest. 67, 141.—Of things, in accordance with law or right, equitable, just: bella, Cic. Deiot. 5, 13: causa, id. Phil. 2, 22, 53: supplicia, id. Cat. 1, 8, 20: querela, Ov. P. 4, 3, 22: bella, id. M. 8, 58: triumphus, Hor. C. 1, 12, 54; Suet. Calig. 48; Liv. 33, 22: justissimos triumphos videre, Cic. Pis. 19, 44.—
- II Transf.
- A Lawful, rightful, true: uxor, Cic. Tusc. 1, 35, 85: hymenaei, Verg. G. 3, 60: matrimonium, Gai. Inst. 4, 16: nuptiae, id. ib. 1, 90 sq.: liberi, legitimate, id. ib. 3, 72: filius, id. ib. 1, 77: justā matrefamilias ortus, opp. pellice, Liv. 39, 53: justissima causa faciendi aliquid, Caes. B. G. 4, 16: imperium, id. ib. 1, 45.—
- 2 Esp.: dies justi, a delay of thirty days allowed by law in paying debts, Gell. 20, 1, 43.—
- B Due; esp. in the plur. neutr. subst.: ju-sta, rights, privileges: servis justa praebere, Cic. Off. 1, 13, 41; Col. 4, 3, 5: justa reddere, Col. 1, 8, 11; 11, 1, 26.—
- 2 In partic.: justa, ōrum, n., due ceremonies or formalities: omnia justa perficere, Liv. 9, 8; so, justis omnibus hospitalibus fungi, id. 9, 6.—Esp. of funeral rites, obsequies (cf. exsequiae): justa facere uxori, Plaut. Cist. 1, 3, 28 (148): more regio justa magnifice facere, Sall. J. 11, 2: justis funebribus confectis, Caes. B. G. 6, 18: paterno funeri justa solvere, Cic. Rosc. Am. 8: peragere, Plin. 2, 109, 112, § 248: praestare, Curt. 10, 8: persolvere, id. 6, 6: ferre avis positis, Ov. F. 5, 480: dare manibus alicujus, Flor. 4, 2.—
- C Proper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient, right: vidulus, i. e. full, with all its contents, Plaut. Rud. 5, 3, 23 (1379): timor, Hirt. B. G. 8, 48: proelium, Liv. 39, 2: victoria, Cic. Fam. 2, 10, 3: iter conficere, a regular day's march, Caes. B. C. 1, 23: exercitus, complete, in full number, Liv. 9, 43: muri altitudo, Caes. B. G. 7, 23: volumina, Vell. 2, 119: aetas, Dig. 12, 4, 8: eloquentia, Cic. Brut. 90: loca, i. q. aequa, even, level (opp. iniquus, uneven), Tac. A. 2, 5.—
- D Moderate, mild, gentle, easy: ut justioribus utamur iis, qui, etc., Cic. Fin. 1, 1, 2: justa et clemens servitus, Ter. And. 36.—Hence,
- 1 Subst.: justum, i, n., that which is right or just, justice: justum ac jus colere, Cic. Leg. 2, 5: plus justo, more than is right, too much, Hor. C. 3, 7, 24; so, ulterius justo, Ov. M. 6, 470: gravius justo dolere, id. ib. 3, 333: justo longius, too long, Quint. 9, 4, 125: praeter justum, Lucr. 4, 1241.— Plur.: ergo est lex justorum injustorumque distinctio, Cic. Leg. 2, 5, 13.—
- 2 Adv.: justē, rightly, justly, equitably, duly: juste et legitime imperare, Cic. Off. 1, 4: aestimare aliquid, Curt. 10, 5: timere, Ov. H. 17, 168.—Comp.: justius, Phaedr. 4, 25, 8: reprehendi, Hor. S. 2, 4, 86.—Sup.: justissime, Quint. 10, 1, 82.
- 1. rechtvaardig, in overeenstemming met het recht [iudex; in socios]; ➤ -e imperare; -o iure met het volste recht;
- 2. rechtmatig, volgens de wet, wettig, officieel [uxor; hostis die het recht heeft om oorlog te voeren; dies wettelijk bepaald; bellum; supplicium]; ➤ -a arma capere met recht;
- 3. (metaf.) verdiend, gegrond, gerechtvaardigd [poena; triumphus; odium; causa; ira]; ➤ -e timere met recht;
- 4. juist, normaal, te verwachten, precies [numerus; altitudo; exercitus voltallig of volledig bewapend]; ➤ plus -o meer dan behoorlijk, overmatig;
- 5. eerlijk, onpartijdig, juist [vir; animus].
公道。義者。合理。全。— exercitus 完全之軍。Justa servitus 寬之當奴。— Justa uxore nati 正室之兒女。Justum iter 走完之路。Justa loca 平地。Justum opus 得當之一本書。
Suggest a Translation
See an image
Item dicto anno 1306. fuerunt augmentatæ Fulginiæ mensuræ bladi ad pondus triginta trium unciarum ad mensuram iij. gumellis et media ad manus justas, videlicet ad manus Justi hominis.
- 2 ius, just, upright, righteous: iudex: in socios: qui omnium iustissimus fuisse traditur.—In accordance with law, right, equitable, just: lex: supplicia: bella, O.: iustissimos triumphos videre.—Lawful, rightful, true, proper: uxor: hymenaei, V.: iustā matre familiae ortus (opp. paelice), L.: iustissima (causa transeundi), Cs.: iustissimum imperium, Cs.—Plurn. as subst, rights, privileges: noscere Tua iusta, T.: servis iusta praebere.—Due ceremonies, formalities: omnia iusta in deditionem perfecta, L.: iustis omnibus hospitalibus fungi, L.—Funeral rites, obsequies: illi iusta magnifice facere, S.: iustis funebribus confectis, Cs.: omnia paterno funeri iusta solvere.—Proper, perfect, complete, reasonable, suitable, sufficient, right: excusatio: proelium, fair, L.: iter, a regular day's march, Cs.: duo iusti exercitūs, complete, L.: eloquentia, true: poëma, H.: querellae Haud iustae, unfounded, V.—Moderate, mild, gentle, easy: ut iustioribus utamur iis, qui, etc.: Apud me servitus, T.—As substn., that which is right, the just, justice: sententia iusti ac veri legendi: plus iusto, more than is right, too much, H.: (tellus) iusto Laetior, too exultant, V.: gravius iusto dolere, O.: iustorum iniustorumque distinctio.
-
…Catilina, dubitas, si emori aequo animo non potes, abire in aliquas terras et vitam istam multis suppliciis iustis debitisque ereptam fugae solitudinique mandare refer inquis ad senatum ; id enim postulas et, si hic ordo placere sibi…
Cicero, in Catilinam
-
…causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis ipsis cum Haeduis intercederent, quae senatus consulta quotiens quamque honorifica in eos facta essent, ut omni…
Julius Caesar, Gallic War
-
…te scelerate susceptum latrocinium potius quam bellum nominaretur. nunc, ut a me, patres conscripti, quandam prope iustam patriae querimoniam detester ac deprecer, percipite, quaeso, diligenter quae dicam, et ea penitus animis vestris mentibusque…
Cicero, in Catilinam
-
…, carere me aspectu civium quam infestis omnium oculis conspici mallem tu, cum conscientia scelerum tuorum agnoscas odium omnium iustum et iam diu tibi debitum, dubitas quorum mentis sensusque volneras, eorum aspectum praesentiamque vitare si te parentes timerent…
Cicero, in Catilinam
-
…Romanus ignovisset neque in provinciam redegisset neque stipendium posuisset. Quod si antiquissimum quodque tempus spectari oporteret, populi Romani iustissimum esse in Gallia imperium ; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et paucis contigisse et pro magnis hominum officiis consuesse tribui docebat ; illum, cum neque aditum neque causam postulandi iustam haberet, beneficio ac liberalitate sua ac senatus ea praemia consecutum. Docebat etiam quam veteres quamque iustae causae necessitudinis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…pertimescemus. loco ille motus est, cum est ex urbe depulsus. palam iam cum hoste nullo impediente bellum iustum geremus. sine dubio perdidimus hominem magnificeque vicimus, cum illum ex occultis insidiis in apertum latrocinium coniecimus. quod…
Cicero, in Catilinam
-
…primo paulatim crescere, interdum vindicari ; post, ubi contagio quasi pestilentia invasit, civitas immutata, imperium ex iustissumo atque optumo crudele intolerandumque factum. Sed primo magis ambitio quam avaritia animos hominum exercebat, quod tamen vitium propius…
Sallust, Catilina
-
…illis est. Sed alia fuere, quae illos magnos fecere, quae nobis nulla sunt domi industria, foris iustum imperium, animus in consulundo liber, neque delicto neque lubidini obnoxius. Pro his nos habemus luxuriam atque avaritiam…
Sallust, Catilina
-
…Argivis Dardana praeda viris ; quarum nulla tua fuerit mihi, Cynthia, forma gratior, et Tellus hoc ita iusta sinat quamvis te longae remorentur fata senectae, cara tamen lacrimis ossa futura meis. quae tu viva mea possis…
Propertius, Elegies