magister
magister, a master, chief, head, superior, director, president, leader, commander, conductor
nature is the teacher of art
- I Lit.
- A In gen., the dictator in the earliest times was called magister populi, the chief of the people: in Magistro populi faciendo, qui vulgo dictator appellatur ... qui primus Magister a populo creatus est, Paul. ex Fest. s. v. optima lex, p. 198 Müll.: (sapiens) rectius appellabitur rex quam Tarquinius, qui nec se nec suos regere potuit: rectius magister populi (is enim dictator est) quam Sulla, qui trium pestiferorum vitiorum, luxuriae, avaritiae, crudelitatis magister fuit, Cic. Fin. 3, 22, 75; cf. also below the passage, Varr. L. L. 5, § 82 Müll.; Cic. Leg. 3, 3, 9: dictator quidem ab eo appellatur, quia dicitur: sed in nostris libris (sc. auguralibus) vides eum magistrum populi appellari, id. Rep. 1, 40, 63 Creuz.; cf., with reference to this passage, Sen. Ep. 108, 31: Larcum moderatorem et magistrum consulibus appositum, Liv. 2, 18, 5.—Magister equitum, the chief of the cavalry, appointed by the dictator: magister equitum, quod summa potestas hujus in equites et accensos, ut est summa populi dictator, a quo is quoque magister populi appellatus, Varr. L. L. 5, § 82 Müll.: dictator magistrum equitum dicit L. Tarquitium, Liv. 3, 27; 7, 21 fin.; 23, 11: fumosi equitum magistri, in a family tree, Juv. 8, 8.—So, magister peditum (analogous to magister equitum), chief of the infantry, Amm.21, 12, 16. —The censor is called magister morum, master of morals, Cic. Fam. 3, 13, 2: magister sacrorum, the chief priest, Liv. 39, 18 fin.; v. Drak. ad loc.; so, PVBLICVS SACRORVM (or SACERDOTVM), Inscr. Orell. 2351: FRATRVM ARVALIVM, ib. 2426: SALIORVM, ib. 2247; 2419: LARVM AVGVSTI, ib. 1661 et saep.: curiae, the overseer of a curia, Plaut. Aul. 1, 2, 29 (107): vici, the overseer of a quarter or ward, Suet. Aug. 30: chori canentium, a head-chorister, leader of a choir, Col. 12, 2: officiorum and operarum, a superintendent, bailiff, id. 1, 18: scripturae and in scripturā, a director of a company of farmers-general, Cic. Att. 5, 15, 3; id. Verr. 2, 2, 70, § 169; cf.: P. Terentius operas in portu et scripturā Asiae pro magistro dedit, i. e. has performed the functions of a magister, was vice-director, id. Att. 11, 10, 1: quaesivi, qui per eos annos magistri illius societatis fuissent, id. Verr. 2, 2, 74, § 182: P. Rupilius, qui est magister in ea societate, id. Fam. 13, 9, 2: maximarum societatum auctor, plurimarum magister, id. Planc. 13, 32: pecoris, a chief herdsman, Varr. R. R. 2, 10; cf. Verg. G. 3, 445: elephanti, conductor, Sil. 4, 616: auctionis, the director, superintendent, conductor of an auction, Cic. Quint. 15, 50; cf.: is quem putabant magistrum fore, si bona venirent, id. Att. 1, 1, 3; 6, 1, 15; an officer charged with distributing money among the people, Plaut. Aul. 2, 2, 3 (180).—Law t. t., an agent or assignee to dispose of a debtor's goods: praetor jubet convenire creditores, et ex eo numero magistrum creari, id est eum per quem bona veneant, Gai. Inst. 3, 79: convivii, the master or president of a feast, Varr. L. L. 5, § 122 Müll.; Ap. Apol. p. 336, 11: navis, the master or captain of a ship, Dig. 14, 1, 1; Gai. Inst. 4, 71; so without navis, Juv. 12, 79: gubernatores et magistri navium, Liv. 29, 25, 7; 45, 42, 3; the steersman, pilot: ipse gubernaclo rector subit, ipse magister, Verg. A. 5, 176; 1, 115; 6, 353; Val. Fl. 1, 18; 1, 382; Luc. 2, 696; Sil. 4, 719: samnitium, i. e. of the gladiators, a fencing-master, Cic. de Or. 3, 23, 86: magistri tabernae, innkeepers, Paul. Sent. 2, 8, 3.—In inscrr. are found also: fani, horreorum, collegii, memoriae, munerum, Augustalis, admissionum, epistolarum, libellorum, etc.; likewise: a bibliothecā, ab marmoribus, etc.—
- B In partic.
- 1 A teacher, instructor, Cic. Phil. 2, 4, 8: pueri apud magistros exercentur, id. de Or. 1, 57, 244: artium lberalium magistri, id. Inv. 1, 25, 35; cf.: virtutis magistri, id. Mur. 31, 65; id. N. D. 1, 26, 72: rarum ac memorabile magni Gutturis exemplum conducendusque magister, Juv. 2, 114.—Transf., of inanim. things: magister mihi exercitor animus nunc est, Plaut. Trin. 2, 1, 4 (226); id. Curc. 2, 2, 8 (258): stilus optimus dicendi effector ac magister, Cic. de Or. 1, 33, 150; Pers. prol. 10: timor, non diuturnus magister officii, Cic. Phil. 2, 36, 90.—
- 2 An educator of children, a tutor, pedagogue: senes me filiis relinquunt quasi magistrum, Ter. Phorm. 71: docendis publice juvenibus magister, Gell. 19, 9, 2. —
- 3 A master, owner, keeper: trepidumque magistrum In cavea magno fremitu leo tollet alumnus, Juv. 14, 246.—
- 4 A master of his art, professor: a tonsore magistro Pecteris, Juv. 6, 26.—
- II Trop., an adviser, instigator, author of any thing (very rare): si quis magistrum cepit ad eam rem improbum, Ter. And. 192: magister ad despoliandum Dianae templum, Cic. Verr. 2, 3, 21, § 54.—As adj.: rituque magistro Plurima Niliacis tradant mendacia biblis, Sedul. 1, 15.
tum habueris praeceptorem paene totius Britanniae ~rum elegantem
nuntius advenit mandans edicta magistri, / invadit cunctos nimia formidine terror
quoniam tibi ‥ obnoxius sum ut ~ro et domino
Aunfridus illam [ecclesiam ] dedit Willelmo de B. ~ro suo
crucifixus erat Jesus inter duos latrones ‥ tamquam ~er eorum
in palatio ~ri militum [gl.: ] officio fungenscampealdra
et Herwardum ~rum militum
in aliis conflictibus ‥ ~er militum fuit
quod in tempore pacis tantum duodecim servientes itinerantes habeantur in terra mea cum uno equo, qui sit ~ri servientis
~er ‥ serviens et plumbarius capiunt duplex, sc. uterque iiij panes ‥
Bergeveny ‥ . est ibidem una firma decem librarum quam ~er serviens reddere solebat annuatim
assultavit navem, ita quod ~er nauta fugit apud Toppesham
~er navis ‥ signum ‥ procelle ‥ agnovit
iiij de melioribus ~ris marinellis ‥ Baione
et ~ros nautas eorum ‥ arestaverunt
vos [sc. admirallus flote ] seu ~ri marinarii vel alii homines de dictis navibus
~ro ‥ balingere(v. 2
vicecapitaneis ‥ dominis, nobilibus ‥ ~ris, marinariis, hominibus ad arma(
allegorice nubes sunt ecclesiae ~ri sublimes
praeter ~ros infantum, qui parvulis pueris, qui id non possunt, capita lavare debent
~er novitiorum
prestantissimus artificum ~er templique spectabilis dictator Blitherus
controversia inter dominum Symonem ~um monialium ‥ et ‥ capellanum
in abbatia, ubi plures fratres ejusdem officii sub uno ~ro deserviunt, ~er eorum a vestiario requirat vestes illis necessarias
in stipend’ sacerdotum, ~ri puerorum elemosinarie ‥
~ro organistorum
~er bestie [(elephanti ]
~er operum habeat custodiam ferri et aceri secundum antiquam consuetudinem
~er ‥ hospitalis(v.
~er criptarum
~ro de communia
~ro infirmar’
Rogero ~ro de pistrina
reddendo annuatim sibi iij solidos per ~rum fabrice ecclesie
vij cathene argentee in manu ~ri cere
dominus N. K., precentor et ~er capelle(
reddendo ‥ ~ro communitatis
servientibus armorum, cursoribus, ~ris de virga ac reliquis minoribus officialibus
~ro stauri
~er dispensator panis
unus ex ~ris regardatoribus et pasuagatoribus
ac ~ris forestarum in Anglia, salutem
~ri deductus(v.
Philippus Courtenay miles sit ~er venacionum regis infra Cornubiam
Willelmo M., ~ro cursorum ‥ warde de Yarow
~ro hospicii
~ro avarie
pro certis speciebus deliberatis ~ro Johanni de Camera, ~ro specierum
~ro domino meo Brianno Tuke ‥ ~ro postarum, Londini
officium ~ri jocorum, revelorum, et mascorum(
quod custos sive ~er rotulorum cancellarie
per ‥ Thomam Barowe ~rum Rotulorum(
de ‥ ~ris cancellarie(v.
quod nullus ex ~ris seu clericis cancellarie
in cancellaria ‥, in qua ~er generalis judicat
unum ~rum sive custodem de omnibus illis qui ad gildam illam assumpti fuerint(
de eorum consensu ‥ unum ~rum ‥ gilde predicte
singulis annis duos ~ros et duos gardianos de seipsis [eligere possint ]
per ~rum et procuratores artis scissorie
habeant unum ~rum artis sive mistere de(merchaunt venterers civitatis predicte
exceptis ‥ ~ris bursarum eorundem navium et vasorum
episcopos et ~ros aliarum ‥ ecclesiarum
nonnullos ecclesiarum praepositos et ~ros ‥ destinatos
~ro et monachis de Jarowe do et lego xl s.
invenit ‥ in ~ro scolae caritatem perfectam
teste ‥ ~ro scolarum Laurentio
[archiepiscopus ] ~rum scholarum jam ante statuerat
coram ‥ Ricardo de S. ~ro scolarum Lond’
precentor capituli et ~er scholasticus concanonicus ejusdem
~ro scolarum elemosinarie
quod ‥ per totam villam illam [Cantebrigiam ] clamari faciatis ‥ quod nullus clericus moretur in villa illa qui non sit sub disciplina vel tuitione alicujus ~ri scholarum
lx li. ‥ quos dicit se solvisse magistro Johanni de Langetoft ~ro scolarium de elemosina regis ad scolas universitatis
statutum est quod ~ri scolarum gramaticalium teneantur die Veneris gramaticalia dumtaxat disputare
quia ~ri scolarum apud fratres Augustinienses in disputationibus ibi habitis sine mercede graves sustinent labores
~ro et scolaribus domus de Balliolo Oxonie studentibus
quod opus ‥ vidi Oxonie in collegio Balioli in manibus doctoris R. T. ~ri principalis illius collegii
magistrum Robertum Burley, ~rum sive custodem collegii vulgariter nuncupati Baylyolhall in suburbio ville Oxon’
pro pensione unius tenementi ~ri et scholarium aule Universitatis Oxonie
magistro Georgio C. ‥ tum temporis ~ro collegii de Balliolo
visitari meruit a ‥ fratre J., ~ro totius ordinis predicatorum
~er generalis fratrum minorum
~er generalis fratrum minorum
frater Johannes de M., doctor theologie, postea ~er palatii, deinde cardinalis
beatus Gilbertus, quondam ~er ordinis de Sempingham
~er hospitalis presentat fratrem R. B.
frater J. de W., ~er domus hospitalis S. Johannis Jerusalem in Scotia
vicegerens ~ri generalis ordinis beatae Marie hospitalis Jherosolimitani
et ~er hospitalis insule de Roodes
magnus ~er Rhodi
cum ~ro militie Templi
habebat hic [Matheus ] matrem nomine M., germanam domini R. de Hastinges, ~ri militie Templi in Anglia
~er Templi
~rum militie templi Girardum de Bidesfordia et magistrum hospitalis Rogerum de Molendinis
~rum Johannem magnum ordinis ‥ procuravit comburi
a transmarinis partibus deferebantur columpne et bases marmoree cumque plures ‥ †admitterenter [l. admitterentur ] ~ri ‥ sumptibus copiosis in operarios inpensis
in stipendio duorum ~rorum coopertorum ‥ et in stipendiis duorum garcionum eorundem ‥
Joh’i Lewyne ~ro cementar’ ‥ lxvj s. viij d.
Petrus bercarius de Fonsel’ ‥ insultum fecit Johanne de Paris ‥ ~ro suo
~ris facientibus campanam et feretrum ex curialitate, ij s.
per quem vero terminum idem J. apprenticius ~ro suo bene et fideliter deserviet
pandere quae poterit gnarus vix ore magister
instituit scolam ‥ episcopo ‥ pedagogos ac ~ros ‥ praebente
sis memor Albini per tempora longa magistri
nos pueri rogamus te, ~er [AS: ] ut doceas nos loqui Latialiter recteeala lareow
nemo libens audit suspecti verba magistri
ubi accepit discipulum pro ~ro, servum pro Domino
ut prius angusto tendebat calle magister / sanguine purpureo demens peccamina mundi
dum caelesti ~ro dicerent
Jesu, ~er ejus, aspice nos
qui solus est ~er in celo, solus potens sola unctione docere
contra Christi ~rique gentium interdictum
~er gentium Paulus
hic erat egregius doctor mundique magister / barbara convertens doctrinis agmina sacris
dic, queso, psitacum quis ‘chere’ docuit? / magister stomachus, qui voces tribuit
primus ‥ cantandi ~er Nordanhymbrorum ecclesiis Æddi ‥ fuit
praeclarus nitido Beda sermone magister
in arte autem aliqua precipui honorabilesque ~rorum nomine censendi sunt
eclipsis lune ‥ visus est ‥, sicut predixit ~er Walter le P.
in quadruplicibus ~ri Perrotini
boni cantores erant in Anglis ‥ sicut ~er Johannes Filius Dei
unde ~er in Isagogis suis
ut ‥ ait ~er Petrus Lumbardus in Sententiis suis ‥
hec sunt verba ~ri sententiarum
sicut dicit ~er sententiarum
ut ‥ lecture probatorum authorum, ut sunt opera ~ri sententiarum ‥ vacent
secundum ~rum hystoriarum
Petrus Lumbardi, magister sentenciarum ‥, cui contemporaneus fuit Petrus Commestor, ~er historiarum
[prior ] eat in capitulo coram ~ris de lege sua et ibi eum implacitet
~er Elias, filius ~ri Mossei, qui est ~er legis Judaice
Roscellino, compendioso ~ro, Theobaldus, Stampensis, ~er Oxenfordie
quod quilibet scolaris habeat ~rum proprium actu regentem
canonicis dicte Oseneye ~risque Oxonie regentibus
~ris et bachilariis universitatis Oxonie
quod nullus ~er regens in artibus legat ordinarie ultra binam vicem aliquem librum de veteri logica ‥
~er artium et decretorum et cancellarius Oxoniae
Clemens VI, monachus ordinis sancti Benedicti, ~er theologie
Robertum, montis S. Michaelis ‥ abbatem, arcium ~rum et in decretis licentiatum
omnes ~ri arcium studio theologie destinati intra septem annos post magisterium suum bacchalaurei theologie erunt
insuper haud metuit sese vocitare ‘magistrum / artibus in cunctis’ Graiorum more ferali
Bonifacius episcopus ‥ doctoribus in theologia et ~ris in jure canonico et civili(
Johannes Mercer de Scotia ~er in artibus cum tribus sociis causa studiendi apud Oxon’
~ro Johanni Somerseth ~ro in medicina et doctori regis
~er Johannes F., ~er in sacra pagina
agitur de gravamine quorundam in artibus ~rorum penultimis comitiis inauguratorum
terram ‥ ~ri R. Ferronis
~rum Johannem de H., ~ri Roberti de W. ‥ tunc cancellarii vices gerentem ‥ necnon et ~rum Johannem de la M. procuratorem universitatis, necnon et ~ros alios ac scholares
teste ~ro W. de March’ thesaurario nostro(
~er Ricardus de Morpath’ ‥ dicti patris commissarius
~ri Willielmi Warham legum doctoris custodis rotulorum cancellarie
cum consensu ‥ Alexandri, ~ri Craufurdie, filii sui et heredis apparentis
vix parcitur ~ro Hugoni de Sancto Victore
vel ~rum G. clericum
~er Rogerus positus loco abbatis de Sancto Albano
archidiaconus Oxoniensis, ~er Walterus Mapus
~rum Benedictum Rofensem episcopum
~er Robertus de Wynchelse, Cantuariensis archiepiscopus
Robertus ~er
ecclesiae rutilare dedit, quibus igne magistro / sensibus instet amor, sermonibus aestuet ardor
omnibus es mitis [sc. Theophilactus ] sancta pietate magistra
omnia ‥ que ~ra caritate fiunt expediunt
monachorum legislator quasi edicto precipit generali ut omnes ~ram regulam sequantur
mancipiis vitam verba ~ra domant
ut communi domino in commune bonum ~ra caritate concorditer obsequamur
que nostre ecclesie Armachane tocius Hibernie primaciali et ~re inter suffraganeas provincie metropolito jure subdite sunt
ars eadem [sc. mathesis ] cupidos celi; maris, aeris amplum / metiri spatium multa magistra docet
➳ orth. magester Quint. 1, 4, 17.
- 1. leider, superieur, aanvoerder, opzichter, meester [populi dictator; equitum onderbevelhebber v.d. dictator en tegelijk ritmeester; sacrorum opperpriester; militiae legeraanvoerder; navis kapitein; morum zedenmeester (v.d. censor); cenandi ceremoniemeester bij een maaltijd; auctionis; societatis, in societate leider v.e. vereniging v. personen die land v.d. staat pachten];
- 2. herder, drijver; soms leider v.d. herders [pecoris];
- 3. leraar, leermeester [religionis; virtutis; officii; artium]; ➤ stilus optimus dicendi ~;
- 4. (a) civium ~ burgemeester; (b) operis ~ bouwmeester; (c) mensae regiae ~ baljuw; (d) primus ~ leraar (bij het begin v.h. onderwijs);
- 5. (metaf.) raadgever, gids, voorbeeld; ➤ habeo auctores et magistros maiores nostros (Cic.).
師傅。監督。掌事。— declamandi 數文章之師。— ludi 蒙館先生。— morum 御史。言官。— equitum 馬隊軍師。— scripturae 籍官畜牲。— navis 船主。舵エ。— pecoris 牧童首。 — militiae 元帥。— auctionis 監奉官賣物者。— populi 握王權之官。
Suggest a Translation
See an image
caurus, corus, argestes, dictus, nautis
Nordoëst, vent de Maëstre, maestrale, apud Sanutum lib. 2. part. 4. cap. 25.
Magister tramontanæ, in Charta Massil. :
Sed quod spectent ventum Græcum, vel tramontanam, vel Magistrum tramontane.
numerorumrationes tractabat, unde idem qui
Numerarius. Ita Henricus Valesius, ubi plura, pag. 84. Interdum apud eumdem Ammianum et alios pro
Magistro militumsumitur, ut idem observat pag. 108. Vide Jacobum Gothofredum ad l. 7. Cod. Th. de Re militari. (7, 1.)
Maître des Arrêts, in Curia Dalphinali, idem qui
Magister Rationalis, ad quem Hospitii Dalphinalis rationes conficere pertinebat. Computum ann. 1334. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 273 :
De quibus omnibus pecuniæ quantitatibus prædictus Thesaurarius petit collationem fieri cum quaterno arrestorum facto per Mag. Nicolaum de Aveyllino Magistrum Arrestorum tunc temporis, etc.Infra idem Aveyllinus
Magister Rationalisdicitur.
Vide Statuta Academiæ Parisiensis.Artibus in cunctis liberalibus, atque Magister In Hierarchia, nunc arca clauditur ista.
De calafatis et Magistris Asciæ quantum debeant accipere, per pan e beoure. Decernimus, quod Magistri seu Carpentarii daissa, etc.
Magister officiorumapud Latinos, aut
Curopalatasub CPolitanis Imperatoribus.
Monasterii. Charta Guillelmi Abb. Floriac. ann. 1316. ex Tabular. ejusdem loci :
Præsentibus religiosis viris... Stephano Guerefaus Magistro Aulæ ejusdem monasterii, etc.Cujus quidem officium ex Libro de modo loquendi per signa expiscari licet :
Pro signo Granatarii Conventus, sive Magistri Aulæ domini Abbatis simula cum ambabus manibus connexis quasi alicui vasi advenam infundere velis ad molendinum ;modo tamen idem fuerit officium
Magistri Aulæ Abbatisquod
Magistri Aulæ Monasterii; hic quippe non alius mihi videtur ab eo cui hospitum excipiendorum cura demandata erat ; illum vero rei annonariæ Abbatis præfectum fuisse existimo.
Item, ordinamus unum scutiferum idoneum, qui sit Magister Botellerius.... præfatus Magister Botellerius sit cum omni solertia diligens bona vina perquirere pro pretio, quo poterit meliori.Vide Butta 3. et infra
Magister Pincernarum.
Pro signo Magistri Cæmentariorum, præmisso generali, pugnum super pugnum pone vicissim, quasi simules construentes murum.
Magistri autem Cæremoniarum officium erit, tam assistentes choro quam altari ministros officii sui admonere, ut in eo unusquisque cæremoniarum ritum observet.
Magister Cubiculariorum. Ordinat. domus Dalphin. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalphin. ann. 393 :
Item ordinamus unum Magistrum Camerarium cum uno alio Camerario ejus socio, qui habeant duos bonos equos, et portet eorum quilibet malam trossam cum lecto nostro, et aliis opportunis.Infra pag. 393 :
Item, dicti Magistri Camerarius et socius, raubas et armaturas ac Cameræ vasa argentea, aliaque bona mobilia.... diligenter custodiant.
Magistro dictæ Capellæ obediant et intendant.Vide Capellani.
Pancirollum.
Ego Willelmus Criveus,(Test. Duranni Tymotei, Lugdun. 1245, mus. arch. dep. p. 145.)Magister Chori , rogatus a testatore, interfui.
Concedo eisdem(Pisanis) locum unum ad fabricandum sibi in eo ecclesiam ; si tamen dominus ac Magister Christianitatis patriarcha hoc ipsis concesserit.
Burgermeister.
Revocamus in irritum, et cassamus in omni oppidoLevoldus Northowius in Chronico Markano ann. 1320 :Alemanniæ Communia, Consilia, Magistros Civium seu Rectores, vel alios quoscunque Officiales.
Andreas Magister civium volebat occidere Scabinos.Occurrit præterea in Privilegiis Academiæ Viennensis in Austria Rubr. 38. in Metropoli Salisburgensi tom. 1. pag. 262. apud Maximilianum Henric. in Apolog. pag. 12. 21. etc.
Comme feu Laurens Lambert bouchier bourgois de Liege eust à son vivant esté Maistre de la cité de Liege qui est moult grant et notable office, et tel que quelconque personne qui ait ledit office, il a en partie le gouvernement de tout le païs de l'éveschié de Liege.Sed et ipsi ædiles,
Magistri civiumappellantur, in Charta ann. 1454. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 138.
defensæpotissimum invigilabat, in Stat. ann. 1376. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 220. art. 3. et 13.
Villa Machliniensis de cetero habeat in perpetuum communiam, duos Magistros communiæ... Magistri communiæ potestatem habebunt jus communitatis servandi, et eorum injuriam defendendi, in his quæ ad jus commune pertinent, ubi et a quibus injuriam eis contigerit irrogari.
Majores Communiæ, iidem qui supra
Magistri Civium.
conversispræpositus. Chartam Bereng. abb. Bolb. ann. 1246. in Reg. feud. senescal. Carcass. etc. fol. 297. v°. :
Subscribit Petrus Bellus-homo Magister conversorum.Vide supra in Conversio.
Item, ordinamus unum fidelem et probum scutifferum, qui sit Magister Coquinæ... Item, sit Magister Coquinæ sollicitus scire diebus singulis in horis convenientibus nostram supra comedendis ferculis voluntatem, ut si forte esset fiendum convivium, honor noster in talibus reservetur, et etiam possimus disponere quomodo cibaria nostra parentur. Item, quo advertat et præsentialiter videat diebus singulis carnes crudas truncari et scindi, antequam poni debeant ad coquendum, ita quod in dretectorio per consequens revideat, ne per coquos vel alios de coquina fraus committatur.Vide Coquus.
Raulin Boudart escuier et Maistre en la cuisine de nostre très cher seigneur et pere, etc.
Magistro Coquinæ. Ordinat. domus Dalphin. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalphin, pag. 394 :
Item, ordinamus in coquina nostra duos Magistros Coquos... Item, ipsos Magistros Coquos præcipimus debere Magistro nostri Hospitii et Magistro coquinæ nostræ in omnibus obedire.
In Curia D. Regis, in Parlamento,Occurrit ibi non semel.coram Magistris ipsius Curiæ.
Convocatis et congregatis ad invicem... honestis et religiosis viris, dominis Emerchone Priore... Godelmanno de Lorche, Brunone Magistro Curiæ, Heinrico dicto Albach... monachis conventualibus et capitularibus monasterii S. Albani.Idem videtur qui supra
Magister aulæ.
Ipsum secundum signum... longius pulsari debet... ut omnes possint de omnibus officinis ad Horæ principium convenire, et Magister Custos, per consuetudinem debet ipsum pulsare, aut talem rogare, qui bene sciat facere.Idem haud dubie qui apud eumdem Bern. cap. 51. Major et principalis Ecclesiæ custos dicitur :
Ut de Principali Ecclesiæ Custode, qui vulgo Sacrista, dignius vero et honorabilius Apocrisiarius vocatur, etc.Vide Custos.
Diluvii Magister.
Dispositiones.
TenebiturIbidem non semel occurrit.(Aquarius) providere flocos seu habitus nobis dicto Abbati et successoribus nostris ac singulis monachis et religiosis monasterii nostri ante dicti, ac etiam Magistris seu administratoribus domorum Abbatis videlicet de Mongeria, de Martineria, de S. Maximo ac de Pessoleria, aut aliarum domorum.
Magister Custos. Charta Frederici Colon. Archiep. ann. 1128. tom. 3. novæ Gall. Christ. inter Instr. col. 164 :
Ea propter materiam dissensionis, et discissionis resecare volentes, subministrante nobis fratre Wibaldo Stabulensis Ecclesiæ Magistro atque portario.
Jean Taillecourt Maistre joueur de l'espée à deux mains et du boucler, cognut... que pour la grant industrie, habileté et science qu'il a trouvé en la personne de Jehan de Beaugrant, demourant à présent à Chosy, touchant lesdiz jeux, et pour le bon rapport qui fait lui a esté de la personne dudit de Beaugrant par Jehan Perchel prévost desdiz jeux,... et autre du serement desdiz jeux, lesquels lui ont tesmoigné que icellui de Beaugrant est expert et suffisant pour estre passé prévost desdiz jeux. Pour ces causes ledit Jehan Taillecourt a fait, créé et institué ledit Jehan de Beaugrant prévost desdiz jeux de l'espée à deux mains et du boucler, et lui a donné povoir et auctorité de tenir escolles desdiz jeux par tous lieux en ce royaume, et montrer et enseigner lesdiz jeux à tous hommes qui les vouldroient apprendre ; en requérant par icellui Taillecourt à tous seigneurs, capitaines et gardes de villes, citez, chastels et autres lieux et à tous les maistres dudit mestier que audit de Beaugrant ils souffrent et lessent tenir ses escolles partout où mestier sera, et lui prestent et donnent conseil, confort... par ainsi que ledit prévost a promis qu'il tiendra, gardera et observera à son povoir les ordonnancesVide supra Ensiludium.faites sur lesdiz jeux, etc.
legationes Civitatum, consultationes, et preces tractat, ut est in Notitia Imp.
qui eas Epistolas, quæ Græce solent emitti, aut ipse dictat, aut Græce dictatas, transfert in Latinum. Notit. Imper. Vide Pancirollum.
Sitque unus ex dictis Scutiferis forrerius, et alius Magister Escuderiæ seu marescaliæ suæ.Vide Marescalcus.
Magister oblationum, dicitur is penes quem erat dispositio piarum fundationum et donationum. Vide Histor. Fuldens. pag. 54. et supra Fideliator.
Fourrier. Ordinat. domus Dalphin. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 395 :
Magister Forrerius supradictus habere in scriptis studeat... omnia nomina personarum de nostro Hospitio retentarum, et cum contingeret nos ad aliquas partes accedere, nostrum principaliter procuret Hospitium, quod lectis ac lignis et palleis muniat, sicut decet. Item, subsequenter designet et eligat alia Hospitia pro nostris gentibus et familiaribus secundum conditionem, qualitatem et decentiam personarum.
Item, ordinamus unum scutifferum pro fructuaria... Et quia dictum officium magnam requirit sollicitudinem, advertat dictus Magister Fructuarius, quod torchias et candelas diligenter custodiat, et nulli eas librare præsumat, nisi de nostro vel Magistri Hospitii nostri mandato. Item, advertat quolibet vespere quibus tradit torchias, et in suo memoriali transcribat, ut sciat de mane, de quibus requirere illas debeat. Item, die qualibet in arrestatione expensarum Hospitii, resignet Thesaurariis caudas seu residuum torchiarum consumptarum.
Magister Monetarum.
Maistre des Garnisons, in Edicto Johannis Reg. Franc. ann. 1355. tom. 3. Ordinat. pag. 28. Qui iis quæ ad muniendam urbem necessaria sunt invigilat. Vide Garnire.
de Cocetelezarmiger, in Lit. ann. 1357. tom. 4. Ordinat. reg. Franc. pag. 447. nunc
Grand-Maître des eaux et forêts. Vide infra Magistria 2.
Doctoret
Apostolus Gentium, vocatur, quod ad Gentes erudiendas Christoque subjiciendas potissimum missus fuerit. Libellus Episc. Italiæ contra Elipandum tom. 3. Conc. Hispan. pag. 98 :
Parvipendentes Magistri Gentium prohibitionem dicentis : Nolite adulterare verbum Dei.
Magister grammaticæ non solum lectiones grammaticæ et logicæ, ac alias assuetas in scolis legat ; sed etiam diebus Dominicis et festivis, maxime præcipuis, lecturam et accentum legentium in choro dictæ sedis corrigat et emendet.
Si quando pro communi terrarum utilitate... jussum fuerit fossata renovari, et hoc ipsum Magistro Grangiæ nuntiatum fuerit, etc.Regula Conversorum Ord. Cisterc. cap. 8. apud Marten. tom. 4. Anecd. col. 1649 :
Magister Grangiæ cum duobus tantum fratribus colloqui potest.Et cap. 9 :
Nullam equitaturam habet Magister Grangiæ, sed cum ad Abbatiam venit, quasi unus ex aliis graditur super pedes suos.Vide
Grangiain Granea.
Inquisitor fidei. Reg. arestor. parlam. Paris. ex Cod. reg. 9822. 2. fol. 45. r° :
Se le Maistre des héreges requiert au juge lay qu'il prengne aucun pour ce qu'il a mespris contre la foy, si comme il dit, le juge lay n'y doit pas obéir, se l'official ne rescript avec lui.
Joannis Hierosolymit. ejusdem Ordinis primarius Magister, cujusmodi dignitatis insignia præcipua fuere zona et marsupium. In Bulla Alexandri III. PP. ann. 1172. fit mentio E. quondam Magistri Hospitalis,
qui eidem Magisterio renunciavit, zona cum marsupio, clavi, et sigillo resignata. In Chartul. Manoscensi.
Item, ad honorificum et expediens regimen nostri Hospitii, unum idoneum fidelem ac probum Militem ordinamus, qui sit Magister Hospitii, cum meri et mixti imperii potestate, cui omnes gentes et officiales ejusdem Hospitii subjaceant et obediant tanquam nobis, et qui de consilio judicis ordinandi per nos, in eodem Hospitio faciat de illis justitiæ complementum, Cancellario, capellanis, notariis et clericis, ac Consiliariis dumtaxat exceptis, quorum punitionem seu correctionem nobis specialiter reservamus.Apud nostros vero
Magistri Hospitii Regisdicebantur olim, quos nunc
Libellorum supplicum Magistros vocamus. Vide Spicileg. Acher. tom. 9. pag. 326.
Nutritosvocabant, præerat. Ordericus Vitalis lib. 3. pag. 462 :
Ad infantum Magisterium... promovit.Candidus Monachus in Vita Eigilis Abbatis Fuldensis cap. 21 :
Adde cap. 22. Vide... Et ipse simul infantum doctor honestus.
Oblatus.
Magister Infirmarius in coquina sua cum omnibus solatiis loquatur, stans et sedens.
Pro expensis Johannis Morelli Magistri Ingeniorum missi apud Goncelinum ex parte D. Dalphini, pro aliquibus mayeriis capiendis ad opus machinarum.
Mestre des engins, in Reg. Cam. Comput. Paris. sign.
Paterfol. 177. v°.
Legem ponitVide in Juratus.(Rex Carolus) regnicolis, novosque secretarios.... Magistros Juratos, bajulos, judices, etc.
Comitis Palatiivicem fungens. Fridericus Imp. in Constit. Sicul. lib. 1. tit. 57 :
Statuimus, ut magnæ Curiæ nostræ Magister Justitiarius nobiscum in Curia commoretur, cui quatuor Judices volumus assistere : et ut Magister Justitiarius Curiæ nostræ supradictus de crimine læsæ Majestatis nostræ, et de feudis quaternis, et de quarta parte ipsorum feudorum, et de appellationibus ordinariorum, seu delegatorum nostrorum ad Curiam nostram interjectis, et de quæstionibus nostrorum Curialium, qui immediate nobis assistunt, etc. causas audiat, et justitia mediante decidat, etc.Adde tit. 38. 39. 40. etc.
Magistri Justitiariidignitas et jurisdictio, quippe qui lites supremo dirimeret judicio, nec ab ejus sententia nisi ad Dalphinum esset appellationi locus. Litteræ Humberti II. Dalphin. ann. 1347. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 566 :
Imprimis volumus quod non tenearis obedire alicui, nisi Magistris Hospitii nostri, qui de commissis, vel committendis per te possint et debeant te corrigere, et punire, a quorum cognitione valeas ad Magistrum Justitiarium appellare, et a cognitione Magistri Justitiarii habeas ad nos reversum.Idem haud dubie qui
Major Judexdicitur in Ordinat. domus Dalphin. ann. 1340. ibid. pag. 398. et 399 :
Ordinamus in Hospitio et in comitiva nostra continue deputari unum doctorem seu jurisperitum sollempnem qui sit Major Judex Dalphinalis Hospitii et totius Dalphinatus, qui nobis semper assideat.Cætera quæ ad ejus dignitatem jurisdictionemve spectant ibidem fuse proponuntur. Nec ab eo denique distinctum existimo qui
Judex Appellationum et nullitatum totius Dalphinatusvocabatur. Vide in Judex.
Magister Justitiarius. Chron. Estense ann. 1345. apud Murator. tom. 15. col. 423 :
Tunc admiralius et comes assignaverunt et recommendaverunt dictos proditores comiti Novello, Magistro Justigerio, et fecerunt aperiri portas a latere maris.
Maître Maçon. Statuta Arelat. MSS. art. 132 :
Eligantur tres viri, quorum unus sit Magister Lapidum, quorum arbitrio et cognitione diffiniantur lites parietum et stillicidiorum.Statuta Massil. lib. 1. cap. 34 :
Statuimus... quod Consules, seu rector teneantur eligi facere, cum eligentur cæteri officiales, tres Magistros Lapidis bonos et legales, quorum arbitrio terminentur et sopiantur quæstiones omnes quæ in civitate Massiliæ, vel ejus suburbiisorientur inter cives Massiliæ occasione parietum communium factorum.
Nous à la relacion de deux des Maistres de la Loy desdis Juys et de quatre autres Juys, que il auront esleuz ad ce, le bannirons du royaume, etc.
Legum Doctoresdicti, qui in judiciis publicis advocati considebant. Vide Adrevaldum de Miracul. S. Benedicti cap. 20.
Cognitiones et preces tractat, in Notitia Imp. hinc dictus
Magister Libellorum et Cognitionum sacrarum, in veteri Inscript.
Magistri privatæ, sub dispositione Comitis sacrarum largitionum in Notitia Imperii. Priores linteariis et linifionibus, lintea, mappas, mantilia, et ejusmodi facientibus præerant.
Magistri linteæ vestis, in leg.
Privatæ, Cod. de Murilegulis, (11, 8.) ubi et
privatæ vestis Magistrorumperinde mentio est.
Præterea concessit D. Dalphinus prædicto domino Joanni et hæredibus et successoribus suis, quod ipsi sunt perpetuo Magistri Machinarum, et Machinatorum exercituum Dalphinalium quorumcumque.
Cum sedent(pueri) in scholis, nullus Magistrorum debet inde exire sine licentia Majoris Magistri, nisi pro sola necessitate corporis, nisi ad aliquod ecclesiæ, sive refectorii servitium sit scriptus in tabula. Nullus unquam faciet eis signum, nec etiam Magister Major nisi raro, et valde necessarium.
A laquelle feste survint un varlet,... lequel faisoit porter une espée apres lui, comme un grant Maistre.
Ego N. electus in officium distributoris et Magistri Maranchiarum hujus universitatisVide Marancia.(Capellanorum) promitto... insuper defectus et Marancias si quas noverim commissas scripto denuntiare.
Escuderiæ. Vide supra.
Magister Massarius, in Chron. Domin. de Gravina apud Murator. tom. 12. col. 585.
annotationes omnes, id est, breves Principis manu subscriptos dictat,
emittit, et precibus respondet, ut est in Notitia Imperii.
Magister scriniorum memoriæ, Epistolarum, libellorum Græcorum, sub dispositione Præfecti Prætorio, ibidem.
Benevolus, qui apud Gaudentium Episc. Brixiensem in Præf.
Magister memoriæ,
Memoriæ scriniis præsidensappellatur. In Epistola Justiniani ad Hormisdam PP. post. Epist. 17.
Magister scrinii memoriæhabetur. Idem Benevolus apud Sozomenum lib. 7, cap. 13.
Magister memoriæ. Scholiastes Juliani Antecess. in cap. 64 :
Quatuor sunt scrinia : palatinum, quod dicitur libellorum : secundum memoriæ : tertium dispositionum : quartum epistolarum ; unde et quatuor antigrafei sunt.Occurrit non semel in vett. Inscript. apud Ammian. lib. 15. 27. 29. ubi
Magisterium memoriadicitur ea dignitas pag. 394. et alios.
Hugoni militi Christi et Magistro Militiæ Christi, Bernardus Claræ-vallis solo nomine Abbas, bonum certamen certare.
Magister Romanæ militiæ, Victori Tunnensi,
Magister militum ordinarius, apud eumdem. Scribit Zozimus lib. 2. Constantinum M. a Præfectis Prætorio imperium militare transtulisse ad Magistros militum, quorum alter equitibus, alter peditibus præerat :
Στρατηλάτας τὸν μὲν ἵππου, τὸν δὲ τῶν πεζῶν, εἰς τούτους τε τὴν ἐξουσίαν τῶν τάττειν στρατιώτας, καὶ τιμωρεῖσθαι τας ἁμαρτάνοντας μεταθεὶς, παρείλετο καὶ ταύτης τοὺς ὑπάρχους τῆς αὐθεντίας.Horum postmodum numerum Theodosius auxit, ut idem testatur lib. 4.
Magister militum. Hi posteriori ævo
Magistrorum militum, ut copiis militaribus præfectorum, mentio etiam apud recentiores : in Annalibus Francorum Metensib. ann. 823. apud Ordericum Vital. lib. 11. pag. 809. etc. Quæ quidem dignitas,
Magisterium militare, dicitur S. Ambrosio lib. 2. Epist. 15. et Sidonio lib. 1. Epist. 3.
Militaris magisteria, leg. 1. C. de Præpos. sacri cubic. (12, 5.)
Magisteria militum potestas, leg. ult. Cod. Theod. de Metatis. (7, 8.)
Magisteria in præsenti potestas, in Notitia Imperii.
Magisteria, nude in Novella 4. Theodosii et Valentin.
Vide Sirmondum ad Ennodium lib. 1. Epist. 24.Felix militiæ sumpsit devota Jovinus Cingula, virtutum culmen provectus in altum, Bisque datus meritis equitum peditumque Magister Extulit æternum sæclorum in sæcula nomen.
Magister equestris militiæinterdum Ammiano lib. 25. qui Equitatui, ut
Magistros Militum. Andreas Dandulus in Chron. MS. ann. 737 :
Dominicus Leo Magister militum præsidere cœpit ann. 737. quia Veneti occiso eorum Duce in novi Ducis electione discordes annualem rectorem sibi præesse statuerunt, quem Magistrum militiæ appellaverunt : Quæ quidem dignitas secundum Græcorum usum Tribunatu major super eos et cunctum populum potestatem obtinet.Vide auctorem Squitinii pag. 76. 177. Edit. 1677. et Hieronym. Ghlinum in Annalib. Alexandriæ pag. 50. 58.
Magistri Gardævocabantur, ea quæ ad monetam spectabant, curabant vel per se vel per alios. Ordinat. Humberti II. Dalphini ann. 1340. tom. 2. Histor. Dalphin. pag. 417 :
Quod dicti Magistri Monetarum teneantur et debeant de jure eorum superius declarato, dare et restituere pro qualibet marcha, quæ cudetur in dictis monetis, temporibus eorum, unum denarium Gardis Dalphinalibus ipsarum monetarum, quibus Gardis etiam dictus D. Dalphinus statuit et concessit de jure suo, pro qualibet marcha quæ cudetur, unum obolum, sic ut ipsæ Gardæ tam Magistri quam subrogati ab eisdem Magistris Gardis ipsarum monetarum, tam pro expensis, quam pro salario eorum, pro qualibet marcha tres obolos habeant... Quibus Magistris Gardis omnimodam potestatem alias gardas idoneas, dum vacare non poterint personaliter, ordinandi et ponendi loco eorum dictis monetis tribuit et concessit.
Posuimus supradictum donum in manu Radulfi monachi, Magistri monialium, et eum de dono investivimus cum annulo aureo.
Puppe procul summa vigilis post terga Magistri.
Magister fidelium.
Procopio lib. 1. de Bello Persico cap. 8 :Officiis regerem cum Regia tecta Magister, Armigerasque pii Principis excubias.
τῶν ἐν παλατίῳ ταγμάτων ἀρχηγός.Hinc Menandro Protectori in Excerpt. de Legat.
Magister, ut Philostorgio lib. 2. cap. 1. lib. 11. cap. 2. Vide Notas ad Alexiadem pag. 245.
Magisterium Palatinum, apud Sidonium lib. 1. Epist. 3.
operarum,
Convocatis et congregatis... honestis et religiosis viris... Herbordo Magistro operis.
Magistri operum Dalphinales, in Stat. ann. 1378. tom. 6. Ordinat. reg. Franc. pag. 377.
Item in una Festorum Sanctæ Crucis debet dictus Aquarius ministrare dicto Abbati et gentibus suis generale et pietantiam sicut aliis de Conventu, et quotiescumque Conventus non utetur Carnibus, debet Magister Ordinis serviri et ministrari pro duobus tam in generali quam in pietantia, et tam in prandio quam in cœna.Abbas subindicari videtur.
Magister ordinis, videlicet prior claustralis, etc.Sed et monachi ætate aut professione antiquiores
Magistri ordinisnuncupantur ibid. :
Tunc prior claustralis et alii Magistri ordinis monasterii, sive antiqui et provecti quatuor ex prædictis accipiant reverenter capsam, sub qua portatur Corpus Jhesu Christi.Vide supra
Domini ordinisin Dominus 11.
Ordo fideiin Ordo 6.
Ego P. Leonis Burgensis, Magister in organo, de mandato et voluntate domini Burgensis episcopi et utriusque supradictarum partium hanc Cartam scripsi.Vide Organum.
Pro equo Magistri Organorum flor. 11.
OstiariisPalatinis præerat. In Annal. Eginhardi et Vita Ludovici Pii ann. 822. occurrit
Gerungusquidam hac donatus, qui in Epistolis 2. et 4. Frotharii Episcopi Tullensis appellatur
summus sacri Palatii Ostiarius: apud Wandelbertum denique lib. de Miracul. S. Goaris cap. 30.
Palatii Ædilis. Quæ quidem dignitas magna fuit, siquidem in Annalibus Francorum Bertinianis ann. 872. dicitur Carolus Calvus hac cohonestasse Bosonem fratrem uxoris, qui postmodum Provinciæ Rex fuit :
Bosonem fratrem uxoris Camerarium et Ostiariorum Magistrum constituens,Idem certe videtur quietc.
Curopalata.
Principalis Pædagogus, dictus olim in Academia Parisiensi, qui hodie
Principalis Collegiinude appellatur, in Statut. Cardinal. de Tutavilla, apud Stephanum Paschasium lib. 9. Disquisit. Francic. cap. 17.
Magistri pagorum Magistrati dicuntur. Gloss. Lat. Græc. :
, in vet. Inscript. 1007. 7.Magisterium Pagi
Major domus, in Aula Regum Franc. Godfridus Viterbiensis part. 12. Chronic. :
DumCharta ann. 1348. tom. 2. Hist. Eccl. Meldens. pag. 223 :Magistri Palatii omnia reipublicæ munera obirent, etc. Pipinus Magister Palatii, qui Regis nomine magna diuturnaque bella gesserat, etc.
Jehans Sire de Chasteillon, Souverain Maistre de l'Ostel Madame la Reyne de France.Vide plura in voce Major.
Panateriæpræerat, nostris
Item, unum sufficientem Scutifferum qui sit Magister Panaterius ordinamus... Item procuret et ordinet... fieri facere panem bene coctum et fermentatum ad pretium factum.
Magistri Curiæ Domini Regis Parlamentum ejus tenentium Parisius, in veteribus Arestis, qui hodie
Consiliarii Parlamenti. Vide Parlamentum et supra
Magistri Curiæ.
Comme eust esté ordené... que en nostre ville d'Aucerre avoit quatre Maistres, qui seroient nommez et appellez Maistres du patron de la jauge de laditte ville d'Aucerre, etc.Vide supra Jaugia.
Croixfol. 71. r°. :
Mestre Yves Mestre des paveillons prendra une provende d'avoine, fer et clou, et mengera à court.Charta Phil. V. ann. 1321. in Reg. 60. Chartoph. reg. ch. 159 :
Ivo Briconii Magister Pavillionum nostrorum, etc.Vide Papilio 1. et Pavilio.
Item quod dicti Consules Avinioneti, qui nunc sunt et erunt pro tempore, compellere seu compelli facere possint omnes Magistros Perrerios, tegularios et fusterios eorum jurisdictionis, ad operandum in clausuris et aliis edificiis predictis, mediante salario competenti secundum taxationem legitimam Consulum predictorum.
Adam Pincerna magister, in Hist. S. Martini de Campis pag. 17. aliam ann. 1075. apud Chiffletium in Tornutio pag. 325.
Erveus Magister Pincernarum. Eadem dignitas in aula Hungarica, in Charta Belæ Regis ann. 1251.
Magister Pincerna, in Charta Gallica ann. 1067. tom. 11. Spicilegii Acheriani pag. 296.
Concedimus etiam Stephano de Artiges quod sit(Litt. Richardi, regis Anglorum, p. 90, ann. 1189).Magister Pontenarius ibidem (Agenni) vita sua.
Que les procureurs ne se chargeront de causes, se ils ne sont bien instruiz et par bonne collation, et sentiront, s'ilz peuvent, quelles preuves leurs Maistres auront, pour les avoir quant mestier sera ; et mettront en mémoire, comme dit est, tout le fait de leurs Maistres,... et sauront où leurs Maistres demourront, ou là où ilz les pourront trouver et faire savoir l'estat de leur cause.
Infantum, passim apud Bern. Mon. in Ord. Cluniac. præsertim cap. 27. 1. partis.
Fredericus Dei gratia Rcx Siciliæ nobili Johanni de Claromonte Militi regni Siciliæ seniscallo magnæ suæ curiæ, Magistro Rationali, etc.Conventiones Ludovici Regis Siciliæ et Hierosol. cum Arelatensibus ann. 1385. ex cod. MS. D.
Brunetfol. 11 :
Domino Raymundo Bernardo Flamigi Milite, legum doctore, magnæ regiæ curie Magistro Rationali majore et secundarum appellationum Provinciæ judice.
Cameræ rationummeminit Charta ann. 1421. apud Vignerium in Alsatica Geneal. pag. 195.
Regii Hospitii Magister Rationalisinscribitur, in Charta Roberti Regis Siciliæ ann. 1314. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 286.
Apud Gratianopolim anno 1334. coram dom. Magistris Rationalibus magnæ curiæ Dalphinalis computavit Aynardus de Bella-comba, castellanus Cabeoli.Hinc plures exstitisse qui
Magistri Rationalesvocarentur constat ; idem etiam colligitur ex Ordinatione ejusdem Humberti ann. 1340. quo denique mediante anno penes unum nomen illud remanere atque ob rem aliis et gradu et officio illum præeminere statuit idem Dalphinus. Plura vide tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 286. et seq.
Rationalis. Concil. Dertus. ann. 1429. inter Hispan. tom. 3. pag. 660 :
Sexta litera patens regia, per quam D. Alphonsus Aragonum Rex illustris declarat Clericos et Ecclesiasticos virosactu in servitio regio non deservientes, nec in pitachio (f. pyctatio) Magistri Rationum domus suæ regiæ nominatim descriptos... non esse nec haberi debere pro familiaribus.
Magistri Hospitii Regis, an vero sic dicti quod a Rege ad rem aliquam dijudicandam delegati ?
Magistri curiævel
parlamenti, qui hodie
Consiliariinuncupantur.
Quæ inquesta ad ultimum venerabili viro Magistro Galterio Cantori Silvanectensi ad providendum, abbreviandum et rubricandum tradita et assignata, per ipsum Magistrum fuit Magistris Regalibus asportata, et deliberatione habita super ea, pronuntiaverunt dicti Regales dicta die Veneris in pleno Parlamenti consistorio, dictum Abbatem plene et bene probasse et fundasse intentionem suam, et dominum Regem nichil probasse.
Maître des requêtes de l'hôtel. Litteræ Caroli Reg. Franc. ann. 1408. apud Rymer. tom. 8. pag. 566 :
Magistri Requestarum Hospitii.Vita Jacobi
GeluArchiep. Turon. ab ipso conscripta ad ann. 1402. apud Marten. tom. 3. Anecdot. col. 1947 :
Illustrissimus Princeps D. Lud. Dux Aurelianensis me Magistrum Requestarum sui Hospitii retinuit.
Ordonnons que les Maistres des requestes de nostre hostel, de nostredite compagne et de nosdits enfans n'ayent aucune cognoissance, se ce n'est des personnes de nostre hostel, ou cas que l'on feroit quelques demandes pures personnelles... Nous ordonnons que nulle amende ue soit taxée par eux, se ce n'est en nostre présence, quant nous orrons nos requestes.
cui suberant Rationales rerum privatarum, Bastaga privata, Præpositi gregum et stabulorum, Procuratores saltuum, etc. In Notitia Imperii, ubi plura disserit Pancirollus.
Rotadicebatur, præfectus. Charta ann. 1468. apud Pez. tom. 6. Anecd. part. 3. pag. 222. col. 1 :
Mathias D. G. rex Hungariæ... fidelibus nostris capitaneis, belliducibus, levatoribusque et sollicitatoribus præsentis exercitus nostri, nec non Magistris rotarum, cunctisque aliis gentibus, equitibus, peditibus, etc.Vide Rota 8. et in Rumpere.
consuevit esse ex Ordine Prædicatorum, et ordinarie quando fit Consistorium, legit in Palatio publice aliquid in Theologia. Ad hunc spectat ordinare, qui debeat facere sermones in Capella Apostolica, et eorum sermones prævidere, curareque, ut nihil dicatur puritati fidei et gravitati illius loci contrarium, etc.Ceremon. Rom. lib. 3. pag. 319.
Maître Tailleur. Ordinat. domus Dalphin. ann. 1340. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 395 :
Item, ordinamus haberi debere unum Magistrum Sartorem seu Talliatorem, etc.
Scaci.
Scholaribus
Legem ponitVide Scholares.(Carolus Rex) regnicolis, novosque Secretarios... Magistros Scholariorum, magistros juratos,... statuit.
Scholasticus, et
Caput Scholæ. Vide V. Cl. Jacob. Petitum post Pœnitentiale Theodori, pag. 610.
Nullus scolaris qui non est canonicus, præter assensum Magistri scolas ingredi præsumat.Confer
Magister Infantumet
Magister Major.
Volumus etiam quod Magister Scholarum de cantu, non possit ipsam portionem, quæ debetur in dictis festivitatibus scholaribus suis, aliquatenus retinere.
Item, ordinamus unum scutifferum qui sit Magister Scutiferiæ.... cujus requirit officium, tempore quo nos equitare contingit, nostrum palafredum habere paratum cum ense, stivalibus, calcaribus et capello, nostrumque deferre mantellum et capellum, nostram sequendo comitivam debeat, etc.Vide Scutiferi.
Magister custos. Bernardi Mon. Ordo Cluniac. part. 1. cap. 27 :
Secretarius Magister dat pueris in manibus tunicas, in festis quæ fiunt in cappis.
Magistri Scholariorum.
Item, ordinamus pro camera nostra tres Magistros Somerios et honorabiles sicut decet, quorum unus arma nostra deferat, et reliqui duo raubas et alia arnesia necessaria nobis.
Item duos sextarios frumenti censualis cum accaptamento, quos debet gener Magistri qui facit les Sots, ratione cujusdam vineæ.
Pour lequel(testament) acomplir icellui suppliant a esté convenu en la court de l'évesque de Poictiers pardevant son official audit lieu, pardevant le Maistre des Testamens.
Decens est ut ipsorum (Magistrorum Theologorum) numerositas refrenetur ; ne forsitan propter onerosam multitudinem, quæ nihil habet onesti, velQuod quidem ita posthac visum est : admodum enim excrevit Ecclesiæ bono eorum numerus. Sed et hicvilescat eorum officium, vel minus composite impleatur, cum Deus omnia fecerit in numero, pondere et mensura. Hac consideratione prudenter inducti, auctoritate præsentium firmiter inhibemus, ut Parisius Magistrorum Theologiæ numerus octonarium non transcendat, nisi forte multa utilitas et necessitas hoc exposcat.
octogenarium, pro
octonarium, legendum censeo.
magistridicebantur, vel
magistri regentesqui postea Professores. Vide Savin. Histor. Jur. Roman. tom. 3. cap. 21. § 77. not. i. et passim.
Dicti tres Magistri valleti operati fuerant pluries in dicta moneta ad partem.
Dominus genitor noster confisus ad plenum de probitate dilecti et fidelis Joannis de Meudon militis, Magistri venatoris nostri, aquarumque et forestarum nostrarum, etc.Memor. G. Cam. Comput. Paris. fol. 140. v°. ad ann. 1410 :
Dominus Guillelmus de Gamachiis miles cambellanus domini regis, ordinatus et stabilitus Magister venator et gubernator veneriæ regis, loco Roberti de Franconvilla.
de CléomadesMs. :
Lié sont de chou qu'il n'y a Péril et que bien garira : Car li Maistre ainsi dit leur ont.
Mestriedicitur Ars curandi, in Mirac. S. Ludov. edit. reg. pag. 438 :
Quant il(le chirurgien) aperçut que c'estoit maladie non mie curable par nature et par Mestrie et par médecine, etc.
hoc est Villanus, in Chron. Vulturn. ad ann. 779. apud Murat. tom. 1. part. 2. pag. 363. B. Vide Major.
Le Maistre qui estoit venu ès dittes prisons pour exécuter icellui Wastelier, qui estoit condempné, etc.Aliæ ann. 1463. in Reg. 199. ch. 315 :
Maistre Jehan de Tours en son vivant exécuteur de la haulte justice de Thoulouse, etc.
Guillaume Vernis prist audit lieu, où estoit ledit tumbereau, le fer et coultre de une charrue, le vennelier, la Maistre, le tirot et l'esparre qui se tient au vennelier, à quoy on atelle trois chevaux. Maiestre,Magister, pro
Maître, in Lit. Phil. VI. reg. Franc. ann. 1346. ex Bibl. reg.
Maistire, eadem acceptione, in Vita J. C. Ms. :
De Jhesu Crist vostre Maistire, Qui resours est comme boins sire.
- 1 MAC-, a master, chief, head, superior, director, president, leader, commander, conductor: populi (dictator), chief of the people: dictatoris magister equitum, master of the horse: equitum cum dictatore magistri, Iu.: (censor) morum, master of morals: sacrorum, chief priest, L.: scripturae, comptrollor of revenues from farmed lands: pro magistro esse, deputy comptrollor: in eā societate, manager: pecus magistri Perfundunt, herdsmen, V.: cui magistri fiunt et domini constituuntur, trustees and guardians.—A captain, master, pilot: navium onerarium magistri, captains, Cs.: navis, H.: magistri navium, L.: spoliata magistro (navis), pilot, V.—A teacher, instructor, master: tuus: pueri apud magistros exercentur: te uti in hac re magistro: peragere dictata magistri, i. e. rules for carving, Iu.: stilus optimus dicendi magister: si usus magister est optimus.— A tutor, guardian, pedagogue: senes me filiis Relinquont quasi magistrum, T.: saevus, H.: Fingit equum docilem magister, trainer, H.—Fig., an adviser, instigator, author: ad eam rem inprobus, T.: ad despoliandum Dianae templum.
-
…quasi dictata redduntur, quae Epicurus oscitans halucinatus est, cum quidem gloriaretur, ut videmus in scriptis, se magistrum habuisse nullum. quod et non praedicanti tamen facile equidem crederem, sicut mali aedificii domino glorianti se architectum non…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…valeamus. Ciceronem et ut rogas amo et ut meretur et debeo ; dimitto autem a me et ut a magistris ne abducam et quod mater Porcia non discedit, sine qua edacitatem pueri pertimesco. sed sumus una tamen valde…
Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
-
…in his magis adsidue versari hanc nostram dictionem, sed tamen in his ipsis rebus permulta sunt, quae ipsi magistri, qui rhetorici vocantur, nec tradunt nec tenent. Quis enim nescit maximam vim exsistere oratoris in hominum mentibus…
Cicero, de Oratore
-
…S. D. P. SILIO PROPS. Cum P. Terentio Hispone, qui operas in scriptura pro magistro dat, mihi summa familiaritas consuetudoque est, multaque et magna inter nos officia paria et mutua intercedunt. eius…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…causas exercitationes et accuratae ac meditatae commentationes ac stilus ille tuus, quem tu vere dixisti perfectorem dicendi esse ac magistrum, multi sudoris est ; et illa orationis suae cum scriptis alienis comparatio et de alieno scripto subita vel laudandi…
Cicero, de Oratore
-
…fore, cum vel in omnibus is uno tempore esse possit non igitur facile concedo neque Bruto meo neque communibus magistris nec veteribus illis, Aristoteli Speusippo Xenocrati Polemoni, ut, cum ea quae supra enumeravi in malis numerent ,…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, qui de ratione vivendi disserunt, magni homines, ut sunt, sint eruditi, sint veritatis et virtutis magistri, dum modo sit haec quaedam, sive a viris in rerum publicarum varietate versatis inventa sive etiam in istorum…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…morem novorum iudiciorum in rem publicam inducimus erat enim haec consuetudo nota vobis quidem omnibus, sed, si usus magister est optimus, mihi debet esse notissima. accusavi de pecuniis repetundis, iudex sedi, praetor quaesivi, defendi…
Cicero, pro Rabirio Postumo
-
…acutas, crebras quidem certe sententias, ut nihil posset ornatius esse, nihil expeditius. Atque hic parum a magistris institutus naturam habuit admirabilem ad dicendum ; industriam non sum expertus, studium certe fuit. Qui si me audire…
M. Tullius Cicero, Brutus
-
…annorum per quos iste in Sicilia fuisset ; dein quaesivi, quod erat inventu facillimum, qui per eos annos magistri illius societatis fuissent, apud quos tabulae fuissent. sciebam enim hanc magistrorum qui tabulas haberent consuetudinem esse, ut…
Cicero, in Verrem
MAGISTERwhich contains the same root as mag-is and mag-nus, was applied at Rome to persons possessing various kinds of offices, and is thus explained by Festus (s. v. Magisterare):--Magisterare, moderari. Unde magistri non solum doctores artium, sed etiam pagorum, societatum, vicorum, collegiorum, equitum dicuntur; quia omnes hi magis ceteris possunt. Paulus (Dig. 50, tit. 16, s. 57) thus defines the word: Quibus praecipua cura rerum incumbit, et qui magis quam ceteri diligentiam et sollicitudinem rebus, quibus praesunt, debent, hi magistri appellantur. The following is a list of the principal magistri:--
MAGISTER ADMISSIONUM. [ADMISSIONALES.]
MAGISTER ARMORUM appears to have been the same officer as the Magister Militum. (Ammian. 16.7, 20.9-Z2.)
MAGISTER AUCTIONIS or BONORUM. [BONORUM EMPTIO.]
MAGISTRI AUGUSTALES or LARUM AUGUSTORUM. [AUGUSTALES.]
MAGISTER BIBENDI. [SYMPOSIUM.]
It should be noticed that these private offices in the imperial household were in the earlier Empire discharged charged by slaves or by freedmen (some of whom, Narcissus and Parthenius, had exceptional official rank); in the later Empire they gradually assumed a higher public standing. Vitellius thus employed men of equestrian rank (Tac. Hist. i. 58), and therefore the statement that Hadrian ab epistulis et a libellis primus equites Romanos habuit (Spart. Hadr. 22) is not correct; but it probably marks the date from which, this became the rule. The three chief departments were a rationibus, a libellis, ab epistolis. (See for a full account, Friedländer, Sittengeschichte, i. pp. 51 ff.)
MAGISTER A CENSIBUS (or praepositus a censibus) was an official who examined the qualifications of persons who applied to be enrolled among the knights. He is sometimes connected with the a libellis, who received the application in the first instance. [EQUITES]MAGISTER COLLEGII was the president of a collegium or corporation. [COLLEGIUM]
See note in preceding page.
MAGISTER EPISTOLARUM (or AB EPISTOLIS), a private secretary, answered letters on behalt of the emperor. (Orelli, Inscr. 2352.)MAGISTER EQUITUM. [DICTATOR, Vol. 1. p. 633 b. ]
MAGISTER FANI in coloniae and municipia was appointed each year by the duumviri of the town (one for each temple or shrine), to arrange the ceremonies, sacrificia, pulvinaria, &c. (Lex Col. Genet. 100.128, Orelli, 2218.) They were equivalent to the Roman aedituus, who was also called magister fani. (Marquardt, Staatsverwaltung, 3.215.)
See note in preceding page.
MAGISTER LIBELLORUM (or A LIBELLIS) was an officer or secretary who read and answered petitions addressed to the emperors. [LIBELLUSp. 57 a. ] He is called in an inscription Magister Libellorum et Cognitionum Sacrarum. (Orelli, l. c.)See note in preceding page.
MAGISTER MEMORIAE, an officer whose duty it was to receive the decision of the emperor on any subject and communicate it to the public or the persons concerned. (Ammian. 15.5, 27.6-Z2.)MAGISTER MILITUM, the title of the two officers to whom Constantine entrusted the command of all the armies of the Empire. One was placed over the cavalry, and the other over the infantry. On the divisions of the Empire their number was increased, and each of them had both cavalry and infantry under his command. In addition to the title of Magistri militum, we find them called Magistri armorum, equitum et peditum, utriusque militiae(Zosim. 2.33, 4.27; Vales. ad Ammian. 16.7). In the 5th century, there were in the Eastern empire two of these officers at court and three in the provinces; in the Western empire, two at court and one in Gaul. Under Justinian, a new magister militum was appointed for Armenia and Pontus. (Walter, Geschichte des römischen Rechts, § 342, 2nd ed.)
MAGISTER NAVIS. [EXERCITORIA ACTIO.]
See note in preceding page.
MAGISTER OFFICIORUM was an officer of high rank at the imperial court, who had the superintendence of all audiences with the emperor, and also had extensive jurisdiction over both civil and military officers. They originally took part of the duty of the court cubicularius; the other part went to the praefectus sacri cubiculi. [See also ADMISSIO] (Cod. 1, tit. 31; 12, tit. 16;--Cod. Theod. 1, tit. 9; 6, tit. 9;--Ammian. 15.5, 20.2-Z2, 22.3-Z2; Cassiod. Variar. 6.6.)MAGISTER PAGI. [PAGUS.]
MAGISTER POPULI. [DICTATOR.]
See note in preceding page.
MAGISTER A RATIONIBUS, more usually called procurator, had the charge of the emperor's private expenses [see FISCUS].See note in preceding page.
MAGISTER SCRINIORUM had the care of all the papers and documents belonging to the emperor. (Cod. 12, tit. 9; Spartian. Ael. Ver. 4; Lamprid. Alex. Sev. 26.)MAGISTER SOCIETATIS. The equites, who farmed the taxes at Rome, were divided into companies or partnerships; and he who presided in such a company was called Magister Societatis. (Cic. Ver. 2.7. 4, 182; ad Fam. 13.9; pro Plancio, 13, 32.) [SOCIETAS]
MAGISTRI VICORUM. These officials had existed under the Republic, and we have no account of their beginning. Livy (Liv. 34.7) introduces them into a speech of the year 195 B.C. as officials of an inferior class, but allowed to have the magisterial insignia--no doubt at the festivals which were under their charge. The magistri vicorum were, however, entirely re-organised by Augustus in the year B.C. 7, when he divided the city into 14 regions and 265 vici, and assigned 4 magistri vicorum to each vicus (the number may be gathered from inscriptions, C. I. L. 6.445, 975), who were elected annually by the inhabitants of the vicus (Suet. Aug. 30). The first so appointed entered upon their office on August 1, B.C. 7, and accordingly in several inscriptions we find mentioned magistri anni secundi, tertii, &c., equivalent to the years B.C. 6, 5, &c. (C. I. L. 6.764, 282). Those of the year B.C. 7 are magistri qui primi Kal. Aug. magisterium inierunt. The total number of magistri vicorum remained 1060 till the beginning of the 4th century, when it was reduced to 672, and 48 were assigned to each region: the title magistri vicorum was, however, retained. Their functions were partly civil, partly religious. When Augusti appointed them, they had (with servi publici under them) especially to guard against fires. This had been a function of the old magistri vicorum, who accordingly were in charge of the worship of Stata Mater, the protectress against fire (see Fest. p. 317; Preller, Röm. Myth. 531; Mommsen, Staatsrecht, 1.328). They had other duties, as to the limits of which we have not very clear information, regarding the maintenance of order within their district. The duty of watching against fire was in A.D. 6 transferred to the newly constituted cohortes vigilum.
As regards their religious duties (their most characteristic function), they presided over the Compitalia in honour of the Lares Compitales [COMPITALIA], besides the worship of Stata Mater mentioned above, and these offices were continued to the newly constituted magistri vicorum under Augustus, with increased importance when the Genius Augusti was included in the same worship. They had also to superintend the building or repairs of the Sacella of the Lares, as churchwardens, so to speak, of their vicus: but in this they had to obtain the approval of the praetor or of the official over the region who was appointed by lot from the aediles, tribunes, and praetors (see Suet. Aug. 30; Dio Cass.; Mommsen, Staatsrecht, 2.516). In the exercise of their religious office they wore the toga praetexta, and had two lictors assigned to them. (Dio Cass.. c.; Liv. 34.7; Marquardt, Staats-verwaltung, 3.203.)
[W.S] [G.E.M]A Latin word very generally applied to any person who has command or authority as the chief over a number of others. The following are the principal officials and others who were styled magistri:
(1) Magister Admissiōnum. See admissio.
(2) Magister Bibendi. See symposium.
(3) Magister a Censĭbus. An official who examined the qualifications of candidates for enrolment among the equites.
(4) Magister Collegii. The presiding officer of a collegium (q. v.).
(5) Magister Epistolārum or ab Epistŏlis. The emperor's private secretary (Orelli, Inscr. 2352).
(6) Magister Equĭtum. The assistant to the Roman dictator appointed by him immediately on taking office and bound to obey him in everything implicitly. In the absence of the dictator he acted as his representative. In battle he commanded the cavalry, as the dictator did the infantry, whence his peculiar title. He was attended by six lictors, and had the sella curulis and the praetexta. See dictator.
(7) Magister Libellōrum or a Libellis. A clerk or secretary who read and replied to petitions (libelli) addressed to the emperor.
(8) Magister Memoriae. An official who made known the emperor's pleasure on any subject (Ammian. Marc. xv. 5).
(9) Magister Milĭtum. The title of two officers under Constantine. They had command of all the imperial forces, one taking charge of the infantry and one of the cavalry. Later, their number was increased and their functions modified (Zosim. ii. 33; iv. 27).
(10) Magister Officiōrum. See admissio.
(11) Magister Pagi. See pagus.
(12) Magister Popŭli. See dictator.
(13) Magister a Rationĭbus, also called procurator. One who had charge of the emperor's private expenses. See fiscus.
(14) Magister Societātis. See societas.
(15) Magister Vicōrum. See vicus.