moderamen

mŏdĕrāmen, ĭnis, n. [moderor], a means of managing or governing, e. g. a rudder, helm (poet. and in post-class. prose).

• I Lit.
• • A Innixus moderamine navis, Ov. M. 15, 726; so in plur., id. ib. 3, 644.—
  • B Management, direction, control: equorum, Ov. M. 2, 48.—
• II Trop.: rerum, the helm, i. e. the management of affairs, the government of the state, Ov. M. 6, 677; also, a means of moderating, mitigating, controlling: verum serenitas nostra certum moderamen invenit, Cod. Th. 11, 30, 64.

moderāmen, inis, n. (moderor), I) ein Mäßigungsmittel, Cod. Theod. 11, 30, 64. – II) ein Lenkungsmittel, gew. vom Steuerruder, navis, Ov.: dah. Lenkung, Regierung, m. subj. Genet., moderamina aurigae, Ambros. de off. 1, 47, 229: m. obj. Genet., equorum, Ov.: rerum (des Staats), Ov.: legum sanctius, Chalcid. Tim. 27 B: ingenium est, quod eget moderamine nostro, Ov.

moderamen [CL] 1 physical control. ignoratur opifex qui mundum in suum orbem absque ullo axis ~ine eregit Gl. Leid. 44. 10; conscendit lembum quem pari ~ine nisus remigiorum et prosperitas ventorum continuo alteri ripe intulit W. Malm. GP V 266. 2 governance. b (of the mind or spirit). c (w. subj. gen.). d (w. obj. gen.). rex ‥ Edwinus / disposuitque suas justo moderamine leges Alcuin SS Ebor 217; sunt alii quos summa Dei sic gratia firmat, / in quibus ipse opifex equo moderamine simplex / presideat Wulf. Brev. 196; rex vero Egfrid his diebus regnum Northanhymbrorum pio ~ine tenuit Byrht. HR 16; cum ‥ etiam duces nostri ~inis sui gubernacula desperati relinquerent Osb. Bawdsey clxxvii; regnum ‥ strenuo justoque rexerat ~ine Ciren. II 56.  b carnea lasciviae vincens ergastula mentis, / conservans geminum justo moderamine pondus Aldh. VirgV 831; presbiter egregius venerando nomine Plecgils / dilectam coluit justo moderamine vitam Mir. Nin. 375; isti vero ~ine sobrio motus illicitos cohibentes desideria carnalia spiritali virga castigant P. Waltham Remed. prol. 29; deliciis dedit et vitiis certum moderamen Nig. Paul. f. 47 l. 201.  c justitiae ~ina Gildas EB 26; ipse perplura catholicae observationis ~ina ecclesiis Anglorum sua doctrina contulit Bede HE III 28 p. 195; divinae increpationis ~ine perterriti Willib. Bonif. 8 p. 52; sic namque quamvis laboriose, una cum sublimibus in regali palatio diu degebat, binas habenas sacro ~ine tenens, legis videlicet et theoricae necnon et practicae vitae B. V. Dunst. 13 p. 23; 926 aeterni arbitris ~ine Ch. Burton 3; 1011 genuino naturalis potentie gubernante ~ine Ib. 34; a1077 adjuncto quod aecclesiastice disciplinae ~ina non bene vos tenere affirmo Lanfr. Ep. 17 (41); eapropter in regno consulendo vitari hoc diaboli virus oportet, quod justitie et pacis esse ~en debet G. Font. Inf. S. Edm. 37; ob claritatem ingenii, et litterature peritiam, et ~en honestatis, quibus divinitus est insignitus Ad. Marsh Ep. 198 p. 357; 1314 ut, per benignitatem et compassionis viscera, rigor discipline ~en assumat Lit. Cant. I 36; 1545 felix suscepte cure ~en Conc. Scot. I cclxi.  d gentis gubernacula tradidit et florentis imperii ~en regendum commisit Aldh. VirgP 53; dum de conversationis suae cotidiano ~ine meditaretur Felix Guthl. 30; sic bonus egregiae duxit moderamina vitae Alcuin SS Ebor 1019; regni ~ina gubernante Aðeldredo rege Anglorum Wulf. Æthelwold 41; rex novus Anglorum surrexit, vas vitiorum, / rex numero regum, non rex moderamine legum V. Anselmi Epit. 45. 3 moderation, restraint. summae mansuetudinis et pietatis ac ~inis virum Bede HE III 3 p. 131; quanto vero ~ine regiminis hujus rexit habenas, quam pium et humilem, salvo solum majestatis honore, se in cunctis exhibuit Gir. Æthelb. 3; ~en ‥ quod et temperantie subjacet, ‥ precipue motus corporis et gestus moderatur Id. PI I 13; 1235 ago gratias quod me ‥ corripere et increpare voluistis super correptione et increpatione mea, que, ut creditur et videtur a multis, modum et ~en excessit Gros. Ep. 11 p. 50; archiepiscopus Cantuariensis canonicos Londonie, eo quod eos visitare vellet, cum maximo gravamine potenter conatur confundere; tandem visitavit sed cum ~ine Flor. Hist. II 377; omnes cantus debito more festive et celebriter cum ~ine sustentando Cust. Westm. 32 (= Cust. Cant. 94); vicarias ‥ sub ~ine subsequenti taxavimus Reg. S. Thom. Dublin 319. 4 measure, order. frons altior latius preminet, nasusque lineari ~ine pendet, nec nimis acute videtur exsurgere R. Cold. Osw. 51 p. 380. 5 moderated adjustment, modified circumstance. 1226 solvent quidem monachi decem solidos illos hoc adhibito ~ine, quod quotiens dictam terram tradiderint ad firmam Melrose 226; 1247 habito super hoc ~ine proporcionali agnis in numero ovium et e converso computatis Reg. Ant. Linc. III 61; 1278 si idem ‥ episcopus superstes non fuerit ‥ fiat ‥ ut supra, viciniori episcopo suffragaret, hoc adhibito ~ine, quod ‥ Conc. II 32b; 1297 [procuracio cardinalium] si sine ~ine congruo cum dictis gravaminibus ‥ concurrerat ‥ totum clerum ‥ pregravaret Reg. Cant. 525; 1301 in colleccione residui ‥ vestram diligenciam continuare velitis ‥ juxta ~en in mandato ‥ conprehensum Ib. 738; 1317 prefatum statutum ad hoc reducere studeant ~en sc. ‥ FormOx 28; 1361 que quidem cista ‥ sit ejusdem condicionis cum cista de Langetone, hoc adjecto ~ine ut ‥ StatOx 163; nullum ‥ aliud hujusmodi numeri taxacionis monachorum ‥ scimus ~en nisi ‥ quod Willelmus ‥ unum molendinum ‥ ad augmentum unius monachi ultra numerum quinquaginta ‥ monachorum nobis conferebat Meaux II 28; 1446 in predictam [ecclesiam] admissus fuit sub condicione et ~ine, viz. quod per biennium ‥ litterarum studium exerceret Eng. Clergy 243.

mŏdĕrāmĕn, (16) ĭnis, n. (moderor), ¶ 1 ce qui sert à diriger, gouvernail : Ov. M. 15, 726 ¶ 2 direction, conduite : Ov. M. 2, 48 || [fig.] direction des affaires, gouvernement de lʼÉtat : Ov. M. 6, 677 ; Cod. Th. 11, 30, 64.

moderāmen inis, n

• moderor, a means of managing, rudder, helm: Innixus moderamine navis, O.—Management, control: equorum, O.— Fig.: rerum, the helm of the state, O.