modestia

modestia, moderation

neque modum neque modestiam victores habuerunt
the victors had neither boundary nor restraint

mŏdestĭa, ae, f. [modestus], moderateness, moderation; esp. in one's behavior, unassuming conduct, modesty (opp. immodestia, superbia, licentia; class.).

I In gen.: eam virtutem Graeci σωφροσύνην vocant: quam soleo equidem tum temperantiam, tum moderationem appellare, nonnumquam etiam modestiam, Cic. Tusc. 3, 8, 16; cf.: modestia est in animo continens moderatio cupiditatum, Auct. Her. 3, 2, 3: rectum dividitur in prudentiam, justitiam, fortitudinem, modestiam, id. ib.: disserebat de suā modestiā, want of confidence in himself, Tac. A. 1, 11 init.—
II In partic.
- A Unassuming conduct, discretion, moderation, sobriety of behavior (the predom. signif. of the word): sarta tecta tua precepta usque habui mea modestia, Plaut. Trin. 2, 2, 36 (311): sine modo et modestia, id. Bacch. 4, 3, 2 (613): temperantiae partes sunt continentia, clementia, modestia, Cic. Inv. 2, 54, 164; cf.: modestia est, per quam pudor honestus claram et stabilem comparat auctoritatem, id. ib.: non minus se in milite modestiam et continentiam, quam virtutem et animi magnitudinem desiderare, Caes. B. G. 7, 52: in dicendo, Cic. Phil. 2, 5, 10: modestia et humanitas, id. Att. 7, 5, 2: neque modum, neque modestiam victores habent, Sall. C. 11, 4.—
- B
- - 1 Shame, shamefacedness, modesty: et sententiarum et compositionis et vocis et vultūs modestia, Quint. 4, 1, 55: virginalis, Pac. ap. Cic. Div. 1, 31, 66; cf.: primaeque modestia culpae Confundit vultus, Stat. Th. 2, 232; poet.: vacui lecti, i. e. (chaste) celibacy, id. Silv. 1, 2, 162.—
  - 2 Sense of honor, honor, dignity: neque sumptui, neque modestiae suae parcere, Sall. C. 14, 6.—
- C As a transl. of the Gr. εὐταξία, in the lang. of the Stoics, the quality of saying and doing everything in the proper place and at the proper time, correctness of conduct, propriety: sic fit, ut modestia haec, quam ita interpretamur, ut dixi, scientia sit opportunitatis idoneorum ad agendum temporum, Cic. Off. 1, 40, 142 (v. the entire context).—
- D (Post-Aug)
- - 1 Of the weather, mildness: hiemis, Tac. A. 12, 43 (cf.: clementia hiemis, Col. 5, 5, 6).—
  - 2 Of the course of a stream, gentleness: aquarum modestia, gentle course, Plin. 6, 20, 23, § 71.

modestia, ae, f. (modestus), I) das Wesen u. Verhalten des modestus, A) im allg. = σωφροσύνη, die Mäßigung der Begierden u. Leidenschaften, die Selbstbeherrschung, Leidenschaftslosigkeit, Besonnenheit, Milde, Schonung u. dgl. (s. Cornif. rhet. 3, 3. Cic. Tusc. 3, 16; vgl. Non. 520, 22), neque modum neque modestiam victores habere, Sall.: ita cum potentia avaritia sine modo modestiaque invadere, Sall.: eos mores, eam modestiam viri cognovi, Sall.: non magis (praecipiunt) quam simplicitatem, quam modestiam ac moderationem, Sen. – B) insbes.: 1) das Sich – Bescheiden in Gesinnung u. Verhalten, a) übh. = maßvolle Haltung, Anspruchslosigkeit, Bescheidenheit, Sittlichkeit, das anspruchslose-, bescheidene (gesittete) Benehmen (Ggstz. impudentia), namentl. im polit. Sinne = die aufrichtige und redliche Gesinnung (vgl. Cic. de inv. 2, 164), verb. humanitas et modestia (Tironis), Cic.: si meam cum in omni vita, tum in dicendo moderationem modestiamque cognostis, Cic. – übtr., m. vitae, aufrichtiges Verhalten im Leben, anspruchsloses Leben, Cic. u. Tac. – b) bes., das Sich – Fügen in die Befehle eines Höheren, die bereitwillige Folgsamkeit, der willige Gehorsam, die Fügsamkeit in die gesetzlichen Schranken, das gesetzliche (ruhige) Verhalten; bei Soldaten, der Gehorsam, die Manneszucht (Ggstz. immodestia, licentia; vgl. Heräus Tac. hist. 1, 52, 10), tantā modestiā dicto audiens fuit iussis absentium magistratuum, ut si etc., Nep.: quorum superbiam frustra per obsequium et modestiam effugeritis, Tac. – in milite modestiam et continentiam desiderare, Caes.: militum in agmine laudare modestiam, Tac.: ex more et modestia militari, Liv.: adversus modestiam disciplinae corruptus, Tac. – 2) die Sittsamkeit, Züchtigkeit, das Gefühl für Ehre und Zucht, - für Anstand, die Ehrbarkeit, das Zartgefühl, virginalis, Pacuv. tr. fr.: neque sumptui neque modestiae suae parcere, Sall.: primae culpae, Stat. – übtr., vultus, Quint.: vacui lecti, Stat. – 3) als Übersetzungsversuch des griech. εὐταξία, im Sprachgebrauch der Stoiker, die Eigenschaft, alles am rechten Orte u. zur rechten Zeit zu sagen u. zu tun, die Zeitgemäßheit, Cic. de off. 1, 142. – II) die gemäßigte Beschaffenheit, die Milde, hiemis, Tac. ann. 12, 43. – m. quaedam aquarum, gemäßigter, gelinder Lauf, Plin. 6, 71.

…, quae dixerit, studio rei publicae dixisse neque illum in tanta re gratiam aut inimicitias exercere eos mores eamque modestiam viri cognovi. Verum sententia eius mihi non crudelis quid enim in talis homines crudele fieri potest, sed aliena…

Sallust, Catilina
…, pars, quo senatus auctoritas maxuma foret, bonum publicum simulantes pro sua quisque potentia certabant. Neque illis modestia neque modus, contentionis erat utrique victoriam crudeliter exercebant. Sed postquam Cn. Pompeius ad bellum maritumum atque Mithridaticum…

Sallust, Catilina
…cuiusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta praebere, aliis canes atque equos mercari ; postremo neque sumptui neque modestiae suae parcere, dum illos obnoxios fidosque sibi faceret. Scio fuisse nonnullos, qui ita existumarent iuventutem, quae…

Sallust, Catilina
…malos eventus habuit, rapere omnes, omnes trahere, domum alius, alius agros cupere, neque modum neque modestiam victores habere, foeda crudeliaque in civis facinora facere. Huc accedebat, quod L. Sulla exercitum, quem…

Sallust, Catilina
…esset ; sibi magnum imperium, exercitum, bellum novum exoptabat, ubi virtus enitescere posset. At Catoni studium modestiae, decoris, sed maxume severitatis erat ; non divitiis cum divite neque factione cum factioso, sed cum strenuo…

Sallust, Catilina
…, pontifices, et hominem cum homine et tempus cum tempore et rem cum re comparate. ille erat summa modestia et gravitate censor hic tribunus plebis scelere et audacia singulari. tempus illud erat tranquillum et in libertate populi et…

Cicero, de Domo sua
…bella gerere, illa tamen praestare debebit, quae erunt in ipsius potestate, iustitiam, fidem, liberalitatem, modestiam, temperantiam, quo minus ab eo id, quod desit, requiratur. Optima autem hereditas a patribus traditur…

M. Tullius Cicero, De Officiis
…te umquam aut tibi sine me iucundum fuit quid, quod eodem tempore desidero, filiam qua pietate, qua modestia, quo ingenio effigiem oris, sermonis, animi mei. quid filium venustissimum mihique dulcissimum quem ego ferus ac…

Cicero, Epistulae ad Quintum fratrem
…utilitates mihi praebet, cum valet, in omni genere vel negotiorum vel studiorum meorum, tamen propter humanitatem et modestiam malo salvum quam propter usum meum. Philogenes mecum nihil umquam de Luscenio locutus est ; de ceteris rebus habes…

Cicero, Epistulae ad Atticum
…omni faece urbis ac servitio concitata. ab eodem homine in stupris inauditis nefariisque versato vetus illa magistra pudoris et modestiae censura sublata est, cum tu interim, bustum rei publicae, qui te consulem tum Romae dicis fuisse ,…

Cicero, in Pisonem

Frequency

2866th

most frequent word

Most used by

Tacitus
Sallust
Tertullian
Pliny the Younger
Apuleius

Collocations

etiam 21
meus 19
superus 18
per 18
animus 17
ita 15
aut 15
homo 15
tantus 14
magnus 14

modestia

Saved

Recent