moderor
moderor, to set a measure, set bounds, put restraint upon, moderate, mitigate, restrain, allay, temper, qualify
- I Lit., to moderate, mitigate, restrain, allay, temper, qualify; with dat. (class.): moderari linguae, Plaut. Curc. 4, 1, 25 (486): moderare animo, ne sis cupidus, id. Mil. 4, 5, 16 (1215): dictis, id. Curc. 1, 3, 39 (196): alicui, Cic. Att. 5, 20, 9; cf.: moderari uxoribus, id. Rep. 4, 6, 16 (also ap. Non. 499, 15): quis illi finem statuet aut quis moderabitur, Sall. C. 51, 36: irae, Hor. Ep. 1, 2, 59: fortunae suae, Liv. 37, 35, 5: animo et orationi, Cic. Q. Fr. 1, 1, 13: cursui, to sail slowly, Tac. A. 2, 70.—
- β With acc. (post-Aug.): gaudium moderans, Tac. A. 2, 75: duritiam legum, Suet. Claud. 14: pretia, id. Dom. 7.—
- II Transf., to manage, regulate, rule, guide, govern, direct (class. with acc.): senatum servire populo, cui populus ipse moderandi et regendi sui potestatem tradidisset? Cic. de Or. 1, 52, 226: deus, qui regit et moderatur et movet id corpus, id. Rep. 6, 24, 26: linguam, Sall. J. 82, 2: moderari equos ac flectere, Caes. B. G. 4, 33: habenas, Ov. M. 6, 223: hocine fieri, ut inmodestis te hic moderere moribus? i. e. immodeste te geras, Plaut. Curc. 1, 3, 44 (201): res rusticas, Cic. Verr. 2, 3, 98, § 227: officio consilia, id. Fin. 2, 25, 81: fidem blandius Orpheo, to strike more harmoniously, Hor. C. 1, 24, 14: mens quae omnia moderetur, Cic. Ac. 2 (Luc.), 37, 119: cantus numerosque, id. Tusc. 5, 36, 104.—With dat.: ego inscitus sum, qui ero me postulem moderarier, Plaut. Men. 2, 3, 88 (438): non vinum hominibus moderari, sed homines vino solent, id. Truc. 4, 3, 57 (831): pleni moderari frena theatri, Juv. 10, 128: funiculo navi moderari, Cic. Inv. 2, 51, 154.—Absol.: in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata (sunt), Sall. J. 73, 4: fortuna, cujus libido gentibus moderatur, id. C. 51, 25.
I tr., ¶ 1 tenir dans la mesure, être maître de, régler, diriger, conduire : equum frenis Lucr. 5, 1298, conduire un cheval avec le mors ; equos sustinere et brevi moderari ac flectere Cæs. G. 4, 33, 3, arrêter les chevaux et en un clin dʼœil régler leur allure et les faire tourner ; [fig.] Cic. de Or. 1, 226 ; Rep. 6, 26 ; mens, quæ omnia moderatur Cic. Ac. 2, 119, une intelligence qui a la haute main sur tout ; res rusticas non ratio neque labor, sed res incertissimæ, venti tempestatesque, moderantur Cic. Verr. 2, 3, 227, les choses de la campagne, ce nʼest pas le calcul ni le travail, ce sont les choses les plus variables, le vent et le temps, qui en règlent le cours ; linguam Sall. J. 82, 2, être maître de ses propos ; tuus dolor magnopere moderandus est Cic. Att. 12, 10, ta douleur doit être vigoureusement maîtrisée ; victoriam moderari Cic. Fam. 11, 27, 8, régler le cours de la victoire, en rester le maître || [abst ] nulla moderante natura Cic. Nat. 1, 67, sans que la nature dirige ; quid tandem in causis existimandum est, quibus totis moderatur oratio ? Cic. Or. 51, que penser alors des plaidoiries dans le cours entier desquelles le grand maître, cʼest le style ? cf. Sall. J. 73, 4 ¶ 2 imposer une limite à, modérer : gaudium Tac. Ann. 2, 75, modérer sa joie, cf. Suet. Claud. 14 ; Dom. 7.
II intr., avec dat., ¶ 1 imposer une limite à, apporter un tempérament à, réprimer les excès de : linguæ Pl. Curc. 486, retenir sa langue (se taire) ; animo, dictis Pl. Mil. 1215 ; Curc. 195, mettre un frein à ses sentiments, à ses paroles ; alicui Cic. Att. 5, 20, 9, tenir la bride à qqn, veiller sur sa conduite ; et animo et orationi Cic. Q. 1, 1, 38, réfréner à la fois ses sentiments et ses paroles ; uxoribus Cic. Rep. 4, 6, tenir la bride aux femmes ¶ 2 régler, diriger : Cic. Inv. 2, 154 ; Sall. C. 51, 25.
➳ inf. moderarier Pl. Men. 443 ; Lucr. 5, 1296 ; 1310.
- 1. matigen, beteugelen, in bedwang of in toom houden (m. dat.; acc.) [leonibus; orationi; irae; cursui navium; gentibus; incitatos equos; animos in rebus secundis; linguam];
- 2. leiden; besturen, hanteren (abs.; m. acc.; dat.) [frena imperii; fidem de snaar aanslaan; religionem bepalingen mbt. godsdienst maken];
- 3. reguleren, regelen (op grond van: abl.; ex) [suo arbitrio cantūs; non voluptate, sed officio consilia]; ➤ in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata (sunt) hadden bij de beoordeling de overhand.
節。制。減。管束。— sibi 自守。克己。— vino (dat.) 飲酒用節。— irae 歷怒氣。Sentio moderandum mihi esse jam orationi meae 自覺須停止此論。
Suggest a Translation
See an image
- modus, to set a measure, set bounds, put restraint upon, moderate, mitigate, restrain, allay, temper, qualify: moderari uxoribus: quis illi finem statuet aut quis moderabitur?S.: orationi: irae, H.: fortunae suae, L.: amori, O.: cursui, to sail slowly, Ta.—To manage, regulate, rule, guide, govern, direct: Ex suā libidine, T.: in utroque magis studia partium quam bona aut mala sua moderata (sunt), were controlling, S.: recitat, ita moderans, ne, etc., controlling(his voice), Ta.: corpus: equos, Cs.: habenas, O.: fidem blandius Orpheo, strike more harmoniously, H.: mens quae omnia moderetur: frena theatri, Iu.: funiculo navi, with a rope: gentibus, S.