necessarius
necessarius, unavoidable, inevitable, indispensable, pressing, needful, requisite, necessary, compulsory
- I Lit.: necessarius et fatalis, opp. voluntarius, Cic. Phil. 10, 9, 9; cf.: id quod imperatur necessarium; illud, quod permittitur, voluntarium est, id. Inv. 2, 49, 145: necessaria conclusio, id. Top. 16, 60: leges fatales et necessariae, id. Univ. 12: omnia quae sint ad vivendum necessaria, id. Off. 1, 4, 11: senatori necessarium est, nōsse rem publicam, id. Leg. 3, 18, 41.—So without dat., = necesse est: ne tam necessarium quidem est male meritis quam optime referre quod debeas, id. post Red. ad Quir. 9, 22: castra ponere necessarium visum est, Liv. 21, 58, 6; Plin. Ep. 10, 37, 3; Gai. Inst. 3, 216: necessariā re coactus, by necessity, Caes. B. C. 1, 40: quod tam necessario tempore ab iis non sublevetur, time of need or necessity, id. B. G. 1, 16: cum longius necessario procederent, farther than was necessary, too far, id. ib. 7, 16: res magis necessariae, Cic. Inv. 2, 49, 145: res maxime necessaria, id. Fam. 2, 6, 2: necessarior medela, Tert. Patient. 11: necessarior sententia, id. Test. Anim. 4: necessariores operas, id. Cult. Tem. 1, 5; id. Res. Carn. 31: aliquid necessarius, id. Carn. Christ. 7 med.—Subst.: nĕcessā-rĭa, ōrum, n., the necessaries of life: Persae armis positis ad necessaria ex proximo vico ferenda discurrunt, Curt. 5, 12, 6: plebes sic adcensa uti ... sua necessaria post illius honorem ducerent, Sall. J. 73, 6; Front. Strat. 3, 14, 4.—*
- B In partic.: necessariae partes, the private parts, Gai. Inst. 3, § 193.—
- II Transf., connected with another by natural or moral ties (of blood, friendship, clientship), belonging, related, connected, bound.
- α Adj.: cum utrique sis maxime necessarius, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 7, A: victoria hominis necessarii, of a friend, Mat. ap. Cic. Fam. 11, 28, 2; so, homo, of a father-in-law, Nep. Dat. 6: ut a latronibus redimeret necessarias mulieri personas, Dig. 24, 3, 21: necessarius heres = suus heres, the natural heir, who was in the potestas of the deceased (opp. to heres extraneus), Gai. Inst. 2, 37; 3, 153; 156; Dig. 38, 16, 1.—
- β Subst.: nĕ-cessārĭus, i, m., a relation, relative, kinsman, connection, friend, client, patron (cf. necessitudo, II.; syn.: familiaris, intimus): necessarii sunt, ut Gallus Aelius ait, qui aut cognati aut affines sunt, in quos necessaria officia conferuntur praeter ceteros, Paul. ex Fest. p. 162 Müll.; necessarius angustus, a very near relative, Fragm. Jur. Civ. p. 86 Mai.: L. Torquatus meus familiaris ac necessarius, Cic. Sull. 1, 2: in iis necessariis, qui tibi a patre relicti sunt, me tibi esse vel conjunctissimum, id. Fam. 13, 29, 1: nĕcessārĭa, ae, f., a female relative or friend: virgo Vestalis hujus propinqua et necessaria, id. Mur. 35, 73: Cerelliae, necessariae meae, rem commendavi tibi, id. Fam. 13, 72, 1.—Hence, adv.
- 1 nĕcessārĭē (rare), unavoidably, necessarily: necessarie demonstrari, Cic. Inv. 1, 29, 44: comparato cibo, Val. Max. 7, 6, 3.—
- 2 nĕcessārĭō (the most usual form): necessario reviviscere, Cic. Fam. 6, 10, 5: quibuscum vivo necessario, id. ib. 5, 21, 1: quod necessario rem Caesari enuntiārit, Caes. B. G. 1, 17: copias parat, Sall. J. 21, 1; Quint. 10, 1, 29; 5, 10, 80; Lact. 2, 12.
pauca ‥ de sapientia Salomonis ‥ huic opusculo inserere ~ium duxi
de multis vel diversis malis et quae non nocent ~ia
libello ‥ quem ‥ de ~iis ecclesiae causis utillimum composuit
emptis ~iis fratrum indumentis
diffusam et ~iam historiam studiosis exhibuit
juxta regulas supradictas posset invenire reliqua ~ia per se
contra quos librum contexuit de eadem ~ium
ea tantum quae victui ~ia videbantur ‥ accipiendo
~ia est ‥ homini peccatorum remissio
rex cui ~ior visa est pecunia illius quam persone presentia
fraterna dilectio saluti tam ~ia
aratrum humane vite ‥ ~ium [gl.: ]covenable
nullum aliud verbum est ~ium ad rem cognoscendam
ipsa quidem ad omne disserendi genus ~ia sunt
ad ipsum denique purificandum ignis illius eterne caritatis Dei summe ~ius est
investigationem ‥ eorumque ~ia sunt ad vivendum
nihil theologie est simpliciter ~ium ad salutem
ita oratione pro anima deposita; fiebat defuncto si tempus sineret sermo brevis et perfunctorius, vel longus et ~ius
quamdiu non querimus superflua sed ~ia, ministrabit Deus
primo ostendit quod hoc opus videatur [non esse ] superfluum. ‥ postea quod neccessarium sit hoc opus
valde ~ium est justum [sc. hominem ] in hac vita et vitiis tentari et verberari flagello
~ium est ‥ ecclesias Dei ‥ corrigere
cum ‥ de inherentia dubitatur, ~ium est aliquod inquiri medium
valde ~ium est scire significationes vocabulorum
nec est nececarium totam superfluitatem illam dispergi per membra
aliqui addunt modos alios, sed non est ~ium illos numerare
~ium ‥ erat ut ‥ ipse Deus salus ejus accederet ad eam
~ium ‥ fuit ut sanguini admisceretur
hi qui valde ~ii [AS: ] sunt ‥ nimia praegravantur infirmitateneodbehefe
amici ~ii mei et fidelissimi
socios ‥ ~ios [AS: ]geferan ‥ neodþearfe
pro ~iis personis, ut sunt consanguinei vel affines
~ius, amicus
scelus hominis istius a proximis suis et ~iis taceri non potuit
tempore Stephani regis, propinqui et ~ii sui, quamquam minus in hoc ~ii
cum adheserit quis uxori sue, quecumque est ad parentes sive ad alios ~ios, dormitat et languet affectio
rex ‥ noluit ut tunc consecretur [Gaufridus ], quod ‥ infra annos etatis erat, et nesciebat si ~ius esset ad regimen suscepti ordinis
volumus quod alius ‥ fidelis et officio [monetarii ] ‥ volens et ~ius loco ‥ Ricardi substituatur
bene scio ipsum esse ~ium ad domum vestram servandam aut manerium spectandum
J. dictus L. bonus est et ~ius domino ad custodiendum oves matrices
tunc ad vos veniemus cum duobus vel tribus famulis nostro proposito ~iis, R. Botilere, Mattheo Gowh, vel Johanne Lore
id ‥ quod erutum est ‥ impurum proveniat nec multo usui ~ium nisi multo igne conflatum
illi de S. emunt scienter porcos superseminatos et vendunt in foro N. ‥ hillas et pundinges non ~ias corporibus hominum
una trabium ~ia curtior aliis inventa fuit(
licet multas domi pro tempore ~ias habeam occupationes, tum ‥
expense ~ie(v.
in diversis ~iis per ipsos factis racione guerre ‥ viz. tam in stipendiis quam aliis expensis medicorum, cirurgicorum, carpentariorum ‥(
vicaria iiij m., nullo ~io deducto
domum ~iam
recepit ‥ unum cellarium cum solario desuper de petra, et ~iam tegulatam ‥ et re[tro ] in curia unam ~iam et unam magnam domum de terra
in domo ~ia
inter ~ias pertransiens et considerans ne quis ibi ‥ inordinate se habeat
W. B. pro emundacione gutture sub ~io infirmarie, vj d.
domus purgatoria ‥ que ‥ omnibus erat advenientibus pro officiis ~iis ‥ semper aperta
post prandium vero surgens a mensa abiit ad ~ia
ad ~ia nature secedenti adfuit ex more inimicus
supra modum gravatus est ‥ adeo ut cellulam ~iorum perhorrescens in olla sepius egereret
stratis exiliantes prius quidem ad ~ia nature eant, deinde, ablutis manibus ‥ oratorium petant
domus ~iorum
divertens per forum Constantii ad ~ia facienda se evisceravit, et ita miserabiliter expiravit
hoc ‥ ~ium est quod aliter esse impossibile est
videtur quod datio gratie ~ia sit, cum sit ex mera Dei voluntate immutabiliter
monstravi me non infirma sed satis ~ia argumentatione probasse
tua disputatio veris et ~iis apertisque rationibus concatenatur
immensam donacionem nulla causa utili vel ~ia suadente nec eciam aliqua causa ‥ facere presumpserit
tres ordines humane conversationis occurrunt, primus naturalis, secundus ~ius, tertius voluntarius
hoc unum ei non voluntarium tantum, sed et ~ium
fiat ‥ voluntarium quod est ~ium futurum
sunt [sententie tue ], licet non ~ie, tamen ‥ possibilitate nature probabiles
demonstrative ergo principia ~ia sunt, dialectice probabilia
si vero abfuit ex probabili et non ~ia causa, non restituetur
idcirco, adiciente ~io, subjungitur quia nec sanus est nec insanus
deinde habita modalium ratione transit ad commixtiones que de ~io sunt aut contingenti cum his que sunt de inesse ‥
ad hoc dicendum quod dupliciter est Deus esse ~iorum causa
alioquin ~ium dependeret necessario a non-necessario
triplex est proposicio de ~io. quedam de ~io condicionali ut, ‘vacuum, si est, ne necessitate est locus’; alia de ~io quando ‥ sed tercia est de ~io simpliciter(
ad judicandum ~ia cum eo
nolo ut vicecomes ‥ propter aliquod ~ium suum ‥ faciat ea sedere aliter. ‥ faciam ea satis summonere propter mea dominica ~ia ad voluntatem meam(
~iorum copia
divina gratia supra et contra merita mea et citra operam amicorum ~ia contulit etiam in exilio
et R.B. et R.T. xxxv li. et xiij d. ad inveniendum neccessaria in pannis et equis R. Navarie
illi qui ~ia capiunt ad carucas vel mortuum boscum
furtive cum hamo per fenestram ‥ abstraxit duo tapeta et alia ~ia
in ‥ factura in diversis ~iis
Willelmo de Couton, fabro, emendanti diversa ~ia ferrea iiij d.
ut ‥ sibi donec viveret ~ia vitae inde donaret
de vite hujus ~iis modico usu pro regno celorum didicistis esse contenti
quidam ‥ sunt artifices ‥, vite ~ia et suam sustentacionem arte et manuum labore acquirentes
de ~iis ecclesiae Anglorum ‥ tractaturus
cum ‥ Christus non defecerit in ~iis ecclesie militantis
➳ comp. necessarior Ambr. Off. 1, 18, 78 ; Tert. Pat. 11, etc.
- 1. noodzakelijk, nodig (voor: ad; dat.) (a) onmisbaar, vereist, onontbeerlijk [praecepta eloquendi]; ➤ -um est Pompeium certiorem fieri (Caes.); — subst. necessāria, ōrum n levensbehoeften, levensmiddelen; (b) onvermijdelijk, onontkoombaar, noodgedwongen [lex]; ➤ -am mortem exspectare (Cic.);
- 2. dringend, dwingend [causa; tempus dringende omstandigheden, nood; alci iem. na aan het hart liggend];
- 3. (v. personen) nauw verbonden, verwant, goed bevriend (met: dat.); ➤ pepercit homini amico et -o (Cic.);
- 4. (v. niet-lev.) nauw verbonden met (m. dat.); ➤ locus huic disputationi ~; / comp. magis necessārius, a, um, superl. maximē necessārius, a, um; / adv. necessāriō, soms necessāriē noodzakelijkerwijs, noodgedwongen; II. subst. ī m verwant, (goede) vriend, relatie.
Magis necessarium, dixit Alcuin. Epist. 1.
- necesse, unavoidable, inevitable, indispensable, pressing, needful, requisite, necessary, compulsory: conclusio: leges: causa ad proficiscendum, Cs.: locus huic disputationi necessarius de amicitiā, essential: castra ponere necessarium visum est, L.: necessariā re coactus, by necessity, Cs.: tam necessario tempore, time of need, Cs.: longius necessario procedere, too far, Cs.: ut dilucide narremus necessarium est.— Plurn. as subst: ad necessaria ferenda, the necessaries of life, Cu.—Connected by natural ties, belonging, related, connected, bound: homo (a father-in-law), N.—As substm. and fa relation, relative, kinsman, connection, friend, client, patron: sui, S.: meus familiaris ac necessarius: virgo huius propinqua et necessaria.
-
…causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret ; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…suos habet potestatem, graviter eos accusat, quod, cum neque emi neque ex agris sumi possit, tam necessario tempore, tam propinquis hostibus ab iis non sublevetur, praesertim cum magna ex parte eorum precibus adductus bellum susceperit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nostra consilia quaeque in castris gerantur hostibus enuntiari ; hos a se coerceri non posse. Quin etiam, quod necessariam rem coactus Caesari enuntiarit, intellegere sese quanto id cum periculo fecerit, et ob eam causam quam diu potuerit…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quisquam in hac urbe poenam sui sceleris sufferat. sed si vis manifestae audaciae, si impendens patriae periculum me necessario de hac animi lenitate deduxerit, illud profecto perficiam quod in tanto et tam insidioso bello vix optandum videtur ,…
Cicero, in Catilinam
-
…propter propinquitatem et celeritatem hostium nihil iam Caesaris imperium expectabant, sed per se quae videbantur administrabant. Caesar, necessariis rebus imperatis, ad cohortandos milites, quam in partem fors obtulit, decucurrit et ad legionem decimam devenit .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…valebat, ut ad speciem alariis uteretur ; ipse triplici instructa acie usque ad castra hostium accessit. Tum demum necessario Germani suas copias castris eduxerunt generatimque constituerunt paribus intervallis, Harudes, Marcomanos, Tribocos, Vangiones, Nemetes ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…eorum in servitutem abduci, oppida expugnari non debuerint. Eodem tempore ; quo ; Haedui Ambarri, necessarii et consanguinei Haeduorum, Caesarem certiorem faciunt sese depopulatis agris non facile ab oppidis vim hostium prohibere. Item Allobroges…
Julius Caesar, Gallic War
-
…debetur. venisti paulo ante in senatum. quis te ex hac tanta frequentia, tot ex tuis amicis ac necessariis salutavit si hoc post hominum memoriam contigit nemini, vocis exspectas contumeliam, cum sis gravissimo iudicio taciturnitatis oppressus quid…
Cicero, in Catilinam
-
…tolerare potest illis divitias superare, quas profundant in exstruendo mari et montibus coaequandis, nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse Illos binas aut amplius domos continuare, nobis larem familiarem nusquam ullum esse Cum tabulas, signa, toreumata…
Sallust, Catilina
-
…consulatus petitionem, disparem fortunam provincialium negotiorum in Murena atque in Sulpicio fuisse, dicam iam apertius in quo meus necessarius fuerit inferior, Servius, et ea dicam vobis audientibus amisso iam tempore quae ipsi soli re integra saepe dixi…
Cicero, pro Murena