paupertas
paupertas, poverty, small means, moderate circumstances
paupertas, ātis, f. [pauper], poverty, small means, moderate circumstances (opp. as well to egestas, inopia, penuria, as to abundantia and luxuria, v. Doed. Syn. 3, pp. 111 and 118; class.)
- I Lit.: pecuniaque erat parva; ab eo paupertas dicta, Varr. ap. Non. 43, 33: non video quid aliud sit paupertas quam parvi possessio, Sen. Ep. 87, 34; cf.: non est paupertas, Nestor, habere nihil, Mart. 11, 32, 8: paupertas est non quae pauca possidet, sed quae multa non possidet, Sen. Ep. 87, 35; cf. Scaev. Dig. 36, 1, 78, § 12: paupertatem eri tolerare, Plaut. Rud. 4, 2, 13 (918): paupertatem vel potius egestatem ac mendicitatem ferre, Cic. Par. 6, 1, 45; id. Tusc. 3, 23, 56: de paupertate agitur: multi patientes pauperes commemorantur, id. ib. 3, 24, 57; cf.: homines . . . patientiā paupertatis ornati, id. Agr. 2, 24, 64: me mea paupertas vitae traducat inerti, Tib. 1, 1, 3 (5): casta, Sil. 1, 609:-paupertatem inopiā mutare, Val. Max. 4, 8, 2: videbantur illis temporibus in magnā paupertate satis idoneae istae pecuniae poenae esse, Gai. Inst. 3, 223.—
- β Plur.: potes animo advertere et horum temporum divitias et illorum paupertates, Varr. ap. Non. 162, 20 (nove positum numero plurali, Non.): ex multis paupertatibus divitiae flunt, Sen. Ep. 87, 36.—
- B Transf., for egestas, inopia, need, want, indigence, Cic. Fin. 5, 28, 84: cum propter paupertatem sues puer pasceret, id. Div. 1, 17, 31: infelix, Juv. 3, 152.—
- II Trop., poverty of language (post-Aug.): paupertate sermonis laboramus, Quint. 8, 3, 33; 12, 10, 34; 2, 1, 4.
paupertās, ātis, f. (pauper), die Armut, I) eig. u. übtr.: A) eig., als spärliches Auskommen (Ggstz. divitiae), paupertas vel potius egestas ac mendicitas, Cic.: in paupertate vivere, Cic.: eum esse locupletem, qui paupertati suae aptus est et parvo se divitem facit, Cic. – Plur., potes animo advertere et horum temporum divitias et illorum paupertates, Varro de vit. P. R. 1. fr. 15 (bei Non. 162, 20): ex multis paupertatibus divitiae fiunt, Sen. ep. 87, 38. – prägn., paupertas, das bißchen Armut = das kleine Vermögen, Scaevol. dig. 36, 1, 78. § 12. – B) übtr. (= egestas, inopia), die Dürftigkeit, der Mangel, die Not, Cic. u.a. – II) die Armut der Sprache usw., Sulpic. in Cic. ep. u. Quint.
si potest fieri candela ardebat ibi ‥ , si autem ~as loci non sinit, non nocet eis
neutrum reddunt quia prae ~ate non possunt
compatientes ~ati Henrici Poutrel, qui diversis Judeis in pluribus debitis tenetur
secundum usum vulgarem ~atem pro carencia temporalium ‥ que potest esse vel voluntarie vel involuntarie
in consideracione magna pauperitatis et decasus dictorum mercatorum per multa infortunita maris(
minoribus pro condescensione ~atis deposito regni supercilio affabiliter sobrius
ut sit virginitas divitiae, castitas mediocritas, jugalitas ~as
summa ‥ ~as est non habere Deum
inter plura ‥ doctrinae, orationum, voluntariae ~atis ‥ merita
o qualis murus ~as, quomodo nos defendit contra superbiam mundi
nec ‥ ~atem miseriam reputant sed salutis viam
si vultis in sancta religione et aurea ~ate transigere dies vestros, felicitati vestre non poterit regum comparari
plurima ‥ oblata ~atis amore respuerunt
priorem ut ~atem Christi sequeretur ‥ admonuerunt
~as Christi et humilitas ejus mundo vilis est
suos ‥ fratres ad sublimius vocans regnum pretiosiorem cunctis opibus induit ~atem
~as spiritus, pro Deo voluntaria mentis et corporis abjectio
prima ‥ beatitudo dicitur ~as spiritu que designat humilitatem et contemptum terrenorum
vitanda est ~as sensus carnalis ne forte putemus Deum vel manibus corporeis de limo formasse corpus hominis
in quibusdam partibus terre Sarracenorum, non habentes ligna eciam ex ~ate lignorum calefaciunt balneum cum stercoribus
serenissimus princeps ‥ nec in pigmee brevitatis ~atem dejectus, mediocri statura decenter enituit
rex autem, suam ~atem cognoscens, eorumque potenciam intelligens
ad nostrae ~atis accessit aures vestrae Latinitatis panagericus rumor(
non auderem ultra meae ~atis vires negotium attingere
litteris ‥ inserens ~atis mee salutare consilium
paupertās, (9) ātis, f. (pauper), ¶ 1 pauvreté [sens plus faible que egestas, inopia ], gêne : Cic. Tusc. 3, 56 ; Par. 45 ; nihil aliud est paupertas quam parvi possessio Sen. Ep. 87, 40, la pauvreté nʼest pas autre chose que posséder peu ; non est paupertas habere nihil Mart. 11, 32, 8, la pauvreté, ce nʼest pas ne rien posséder ¶ 2 = egestas, inopia, indigence, misère : Cic. Fin. 5, 84 ; Div. 1, 31 || [fig., en parl. de la langue] : Quint. 8, 3, 33 ; 12, 10, 34 || pl., Sen. Ep. 87, 38.
- 1. armoede; ➤ in paupertate vivere;
- 2. (metaf.) gebrek, nood [infelix]; ➤ paupertate sermonis laboramus.
Adolescentia, sive juventus, in Glossis MSS. ad Concilium Carthagin. cap. 16.
Pubertas.
Necessité jurée, id est,
necessitasvel
paupertas jurata, seu virorum legalium sacramento firmata. Lex Vervinensis ann. 1233. art. 8 :
Et sciendum quod nullus hominum hujus libertatis terram suam nisi Paupertate coactus, et etiam consideratione Villici et Scabinorum vendere poterit.Charta Hugonis Castellani Gandensis ann. 1238 :
Præfati Gerardus et Perona fidem et juramentum præstiterunt corporale, quod paupertate compulsi dictam werpitionem faciebant : quam Paupertatem bene et per legem sub meorum hominum testimonio probaverunt.Alia ann. 1252. in Tabular. Episcopat. Ambian. fol. 93 :
Noveritis, quod ego probata Paupertate seu necessitate mea sufficienter in Curia Pinchoniensi, et legitime per judicium hominum ipsius Curiæ vendidi, etc.Alia ann. 1302. fol. 125 :
Je Gilles de Canapes chevallier, sire de chelle mesme ville, fais sçavoir... que je par grant necessité jurée et prouvée suffisament, et pour pieur marché eschivier, ay vendu, etc.Similis Charta alia Gallica habetur in Probat. Hist. Bethuneæ pag. 162. Lex Saxonum tit. 15. § 2 :
Nulli liceat traditionem hæreditatis suæ facere, præter ad Ecclesiam, vel Regi : nec hæredem suum exhæredem faciat, nisi forte famis necessitate coactus, ut ab illo qui acceperit sustentetur.Leges Burgorum Scoticor. cap. 125. § 5 :
Omnia ista quæ ad jus hæreditarium pertinere dignoscuntur, vendi possunt in legitima sua potestate, si dominus eorundem Paupertate et necessitate compulsus fuerit, et hoc testificetur per 12. legales homines.Subditur cap. 127. § 5 :
Videlicet per 4. manentes ex una parte, et 4. ex alia parte, et 4. ex opposito domus seu mansionis : aliter enim venditio nulla est.Adde cap. 11. § 2. et Leges Luitprandi Regis Longob. tit. 117. § 1.
Hom ou feme qui a fié ne peut vendre partie de son fié, mais tout son fié peut l'on bien vendre par ladite assise. Et l'assise de la vente des fiés est tel, que l'on peut, et doit fié vendre pour dethe conue, ou provée en court, se celui de qui est le fié ne n'a autre chose que ce que il puisse la dethe paier que de la vente dou fié, etc.Butillerius lib. 2. cap. 7 :
Par coutume locale l'homme ne peut vendre son patrimoine, et heritage qui de par pere et de par mere luy écheu, sinon par le gré et consentement de son hoir, ou par Pauvreté, au cas que verité seroit. Et selon l'usage d'aucuns lieux, en fief conviendroit que de ce il jurat en tierce main, et que ce fut pour employer en suffisans heritages, etc.Fori Navarræ rubr. 20. art. 2. 3. tit. 20 :
Alienation universala de bees avitins de tout le fonds et proprietat, ne sera valable, en deguna sorta, si no es porVide Joan. Stiernhookum lib. 2. de Jure Sueonum vetusto cap. 5. pag. 245. ubi idem observatum apud Suecos tradit ; Speculum Saxonicum lib. 1. art. 34. § 1. art. 52. § 3.grandes necessitatz, et ab connetxença et permission de justicis, lo quoalle conneixença le parra far sommairemene pardevant les gens de la Chancelleria, per le regoard des nobles, et per les autres pardevant les baillis ou autres magistrats, et juges ordinaires deux locs, ou losdits bees seront assis.
propriaseu
proprietatesalienari non potuisse, nec dari vel distrahi, nisi proximis affinibus, ex causa paupertatis, evincit præterea Charta ex Tabulario Vindocinensi, quam descripsit Gallandus lib. de Francoalodio pag. 21. 22. Utinam hæc hodie adhuc obtineret Jurisprudentia : non enim tam facile viri nobiles sua prædia oppignerarent, ac distrahere judicis decreto cogerentur, et familiarum illustrium bona sarta tecta permanerent, et ad posteros, ut olim, dum ea lex vigebat, transirent.
Je Engerrans de Rainvilers.... ai vendu bien et loiaument au dien et au capitre de l'eglyse saint Ouffran en Abbeville.... les coses que j'avoie ou reclamer pooie à Rainvilers.... Cheste devant dite vente j'ai fait par Poverté et pour le soustenanche de moi, de me femme et de nos enfans. Lequele Poverté fu sousffisamment prouvée en le court noble homme le conte de Pontieu,... présent les pars et les hommes de Pontieu.
Vovimus circa domum nostram construere ad divinum honorem Ecclesiam, et juxta vires Paupertatis nostræ ditare.Charta Witlafii Regis Merciorum, apud Ingulfum pag. 856 :
Offero et ego magno altari prædicti Monasterii de Paupertate mea calicem aureum, crucem auream, etc.Stephanus Episcopus Rhedonensis in Vita S. Guillelmi Firmati n. 17 :
De mea, inquit, Paupertate quod potui Sanctitati vestræ detuli munusculum.Vita S. Materniani Episcopi Remensis n. 11 :
Filiosque ejus duos in gravi custodia recluserat, eo quod segetes Paupertatis suæ ab illius potentis famulis vel animalibus defendere auderent.Adde S. Anselmum lib. 4. Epist. 86.
Semipræbenda; quia mediocris redditus, sic appellata. Vide supra Pauper 2. et mox Paupertacula. Charta ann. 1484. ex Tabul. eccl. Remens. :
Fundavit dimidiam præbendam seu Paupertatem in ecclesia Remensi ad collationem capituli.In libello apologetico, vulgo
les Pauvretez S. Rigobert.
Proinde cido tibi de rem Paupertatis meæ tam pro Sponsalitia, quam pro largitate tua, etc.Ibid. form. 38 :
Ut tibi aliquid de re Pauperticola mea concidere debirent.Charta ann. 778. apud Perardum pag. 11 :
Ut aliquid de Paupertaticula nostra ad ipsum locum, vel suis custodibus concedere valeamus, etc.
Timentes ne iniquius eis accideret super Paupertaticulam quam ad præsens in suo habebant dominio, etc.
Inconvulsa custodiatis ea quæ de Paupertacula nostra non secundum velle, sed secundum posse restaurare cœpimus.
Proclamare cœpit, ne eis suam Paupertatiunculam tolleret.
Et te Paupertatulæ suæ, imo per te pauperes reliquit hæredes.
Sancti Benigni domus fugam filiorum ecclesiæ in Christi gratia benigne suscipiet, et Paupertatulam nostram voluntati vestræ non dicam dare, sed quasi vobis reddere vel ministrare sumus parati.
Quoniam filii sospitatem admodum desiderabat, de Paupertacula sua medium bovis pedem repromisit, si filius ejus servi Dei meritis sanaretur.
Cum de mea Paupertacula non sim vobis adeo inhumanus, ut militari beneficio habeam.
Aucuns d'iceulx jeunes gens se vergonnoient de jouer l'esbatement, pour ce qu'il se failloit descouvrir jusques au ventre et montrer ses Pauvretez.
paupertās ātis, f
- pauper, poverty, small means, moderate circumstances: paupertas probro haberi, S.: patientia paupertatīs.—Need, want, indigence: Paupertas mihi onus visumst, T.: infelix, Iu.
-
…ante Romanos fuisse. Ac mihi multa agitanti constabat paucorum civium egregiam virtutem cuncta patravisse eoque factum, uti divitias paupertas, multitudinem paucitas superaret. Sed postquam luxu atque desidia civitas corrupta est, rursus res publica magnitudine sua imperatorum…
Sallust, Catilina
-
…victoriae temperarent. Postquam divitiae honori esse coepere et eas gloria, imperium, potentia sequebatur, hebescere virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. Igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere rapere…
Sallust, Catilina
-
…, qui epistulas accipiant, fieri scribis ne ad nos perferantur ; illam partem excusationis, qua te scribis orationis paupertate sic enim appellas isdem verbis epistulas saepius mittere, nec nosco nec probo, et ego ipse, quem tu…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…hic Socrates commemoratur, hic Diogenes, hic Caecilianum illud saepe est etiam sub palliolo sordido sapientia. cum enim paupertatis una eademque sit vis, quidnam dici potest, quam ob rem C. Fabricio tolerabilis ea fuerit, alii…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…an omnium rerum tollenda omnino aegritudo, ut, si quis aegre ferat se pauperem esse, idne disputes, paupertatem malum non esse, an hominem aegre ferre nihil oportere. nimirum hoc melius, ne, si forte de…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…lateribus suasissem. Annos septuaginta natus, tot enim vixit Ennius, ita ferebat duo quae maxima putantur onera, paupertatem et senectutem, ut eis paene delectari videretur. etenim, cum complector animo, quattuor reperio causas cur senectus…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…honesta oratio, Socratica, Platonis etiam. Audeo dicere, inquit. Non potes, nisi retexueris illa. paupertas si malum est, mendicus beatus esse nemo potest, quamvis sit sapiens. at Zeno eum non beatum modo…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…, alterum de maiore et minore. De ex petendo et fugiendo huius modi Si expetendae divitiae, si fugienda paupertas. De aequo et iniquo Aequumne sit ulcisci a quocumque iniuriam acceperis. De honesto et turpi Honestumne sit pro…
M. Tullius Cicero, Topica
-
…Latine perturbatio, non morbus sqq. . v. perturbatio patientia et v. fortitudo patria, patriae eversio paupertas sqq. pavor percipere καταλαμβάνειν sensibus perc. al. perfectus et v. ratio, mens perturbatio v .…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…Tarquinio quis veterum scriptorum non loquitur, quae sit ab Atto Navio per lituum regionum facta discriptio qui cum propter paupertatem sues puer pasceret, una ex iis amissa vovisse dicitur, si recuperasset, uvam se deo daturum, quae…
M. Tullius Cicero, De Divinatione