praeceptor
praeceptor, a teacher, instructor, preceptor
praeceptor, ōris, m. [praecipio].
- One who seizes beforehand, an anticipator (post-class.): servilium praeceptor operum (al. praereptor, al. praecerptor), Paul. Nol. Ep. 23, n. 4.—
- II A commander, ruler (post-class.), Gell. 1, 13, 8.—
- III A teacher, instructor, preceptor (class.): praeceptor tuus, qui te hanc fallaciam docuit, Plaut. Ps. 4, 7, 96 (1198): vivendi atque dicendi, Cic. de Or. 3, 15, 57: praeceptor et auctor omnium consiliorum totiusque vitae, id. Phil. 2, 6, 14: fortitudinis, id. Fam. 5, 13, 3: philosophiae, Nep. Epam. 2, 2: recti bonique, Petr. 88, 9: ut praeceptori verborum regula constet, Juv. 7, 230.—Of Christ: Jesu praeceptor, miserere nostri, Vulg. Luc. 17, 13 al.: nostri praeceptores putant, our authorities, Gai. Inst. 2, 219; 3, 87 et saep.
praeceptor, ōris, m. (praecipio), I) der Vorausnehmer, Paul. Nol. epist. 43, 2. – II) der Vorschreiber, A) = der Gebieter, Gell. 1, 13, 8. – B) = der Unterweiser, Lehrer, praeceptor virtutis, Colum.: educator praeceptorque (Neronis), Tac.: pr. domesticus, Quint.: Aeacidae pr. Chiron, Ov.: pr. philosophiae, Nep.: pr. rhetorīcae, Suet.: eidem erant vivendi praeceptores atque dicendi, Cic.: alqm auctorem et praeceptorem omnium consiliorum totiusque vitae habere, Cic.: cui (adulescenti) in hoc lubrico aetatis non praeceptor modo, sed custos etiam rectorque quaerendus est, Plin. ep.
monita tibi profecto non desunt, cum habueris ~orem paene totius Britanniae magistrum elegantem
reverentissimo patri meaeque rudis infantiae venerando ~ori Hadriano Aldhelmus ‥ salutem
inbuebantur ~oribus Scottis parvuli Anglorum
optime preceptor, verax et habebere doctor
puer ‥ ut disciplinam subterfugeret, et verbera crebra ~oris, in concava fluvii cujusdam ripa se fugitivus occultavit
Seneca ~or Neronis efficitur
Anaximander Peraxiadis, Milesius, philosophus, auditor Thaletis sapientissimus et Anaxamenis ~or fuit
de uno magistro sive ~ore et uno subpedagogo seu hypodidascalo
excepto auditorii loco, qui et ab hoc maxime eo censetur nomine, quod ibi audiendum sit quid a ~ore [AS: ] jubeaturbeodende
jussu abbatis primus hanc sacram porticum impulit; nec ille tam officiosus excusari potuit, quia ~ori obedivit
hec precepta superna homo pauper spiritu formidat referre ‥ . ‥ tertia nihilominus nocte adhuc dubitanti ‥ ~or idem astitit
absit ‥ ut contra stimulum calcitremus, quia sane contra ~ores nostros murmurare non jam Christum sequi est sed potius persequi
Herwardus dum se talium virorum ~orem conspiceret ac dominum ‥
Flandrenses ducem sibi ac ~orem constituerunt Petrum le Coning, qui eos more Moisy in certamine precederet
Willelmus ‥ civitatis Saresbirie ~or ‥ et municeps
Bajocensis pontifex Odo, frater regis, et sub rege absente ~or Anglie
totum dans Deo et nichil sibi, servum non ~orem se esse dicebat
qui aliorum erat ~or, factus est servus omnium
tenendum sibi et heredibus suis de domo militie Templi ‥ . ‥ his testibus, fratre R. elemosynario, fratre A. ~ore
rex ‥ magistro militie Templi in Anglia et ~ori Lond’ ‥
habere faciant fratri R. de S., ~ori milicie Templi in Hibernia ‥ unam navem ad denarios suos ad transfretandum in Hiberniam
sub ducatu ~oris Antiochie, W. de M. F., victi sunt
ut in eadem foresta habere faciat ‥ fratri Briano de Jaye ~ori militie Templi in Scocia quatuor quercus aptas ad meremium
in hoc ‥ proelio [sc. Faukirk ] occisus est ~or militie Templi Anglie, Brianus Jay
frater Garsias de Lisa ~or omnium fratrum hospitalis Jerosolimitan’ citra mare Miditerraneum et totum capitulum
~ores seu magistros ‥ domorum hospitalium S. Johannis Jerosolomitani
domorum ~ores, procuratores, et sindici totius capituli prioratus Anglie
~or de Torfichin
frater Ph. de V. L. ‥ sacre domus hospitalis S. Johannis Hierosolymitani magister ‥ precarissimis fratribus Th. D. ‥ priori ‥, et Johanni B. precepte nostre Dalby et Rodley ~ori ‥ salutem
Johannes de Stokes ad tit’ ~oris domus S. Thome de Acon Londonie
presentibus ‥ ffratre Michaeli Gray ~ore domus hospitalitat’ S. Antonii prope Leith
ipsi ‥ socii cancellarii ~ores esse debentur eo quod brevia ‥ remedialia fieri precipiunt
nullus ‥ preter prefatum custodem rotulorum et ~ores per dominum cancellarium nominandos et perficiendos
quod tres ~ores, sive duo ‥ ex duodecim ordinariis [sc. magistris ] et tercius ab extraordinariis, ad voluntatem domini cancellarii ‥ constituantur
præceptŏr, (10) ōris, m. (præcipio), ¶ 1 celui qui sʼattribue par avance : P. Nol. Ep. 43, 2 ¶ 2 a) celui qui donne un ordre, qui commande : Gell. 1, 13, 8 ; b) celui qui enseigne, maître : vivendi atque dicendi Cic. de Or. 3, 57, professeur de morale et dʼéloquence ; fortitudinis Cic. Fam. 5, 13, 3, professeur dʼénergie.
- 1. leraar (in: gen.) [philosophiae; recti bonique];
- 2. (postklass.) opdrachtgever.
Magistrum solent sibi præficere, et eligere Præceptorem, quem.... Senem vocant.Vincentius Belvac. lib. 31. cap. 93 :
Assasini et eorum Præceptor Vetulus de Montanis.Adde Jacobum de Vitriaco lib. 3. pag. 1142.
Comites Palatii. Walafridus Strabo lib. de Reb. Eccl. cap. 31 :
Quemadmodum sunt in palatiis Præceptores, vel Comites Palatii, qui secularium causas ventilant, etc.Exstat ejusdem Walafridi Carmen
Ad Thomam Præceptorem Palatii, tom. 6. antiq. Lection. Canisii pag. 630. Vita S. Aldrici Episcopi Cenomanensis cap. 9. apud eruditum Mabillonium tom. 5. Vitar. SS. Ord. S. Benedicti :
Super quibus jocundatus Imperator Augustus, eum Præceptorem Palatinum instituit, ut vita Imperialis Aulæ, et majora negotia suæ discretionis arbitrio definirentur.Vide Præcentor.
PræceptoremMabillonius in terpretatur Cancellarium, seu conditorem regiorum diplomatum, quæ pleraque
Præcepta, ut infra dicetur, vocabant. Sane Aldricus Pippini Aquitaniæ Regis Cancellarius fuit, ut invenitur in binis litteris quas Labbeus refert in Miscellaneis curiosis. Posset et
Præceptorhic intelligi Præfectus scholis palatii ; sed utrum Aldricus hanc obtinuerit dignitatem alibi non legitur.
Ea vero ratione, ut Præceptores prædicti monasteriiHæc quippe in solos Abbates convenire opinor.(Gemblacensis) ab hac die hoc habeant, teneant atque possideant, vel quidquid inde facere voluerint, liberam ac firmissimam, Christo propitio, in omnibus habeant potestatem.
Præceptoremet
Vicarium. Charta ann. 948. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. novæ edit. col. 296 :
Cluniacum denique monasterium hujus facti delego atque constituo Præceptorem et vicarium, quatenus ab hac die et deinceps domnus Aymardus abbas, qui prædicti cœnobii gubernacula pro moderamineEadem habentur in Charta ann. 1065. ibid. col. 297.nunc Deo annuente administrat, cunctique successores ejus easdem res omnibus diebus regant, ordinent, atque ut sibi placuerit in servitio Dei omnipotentis disponant.
Pari modo summo et principali Magistro Hospitalis S. Joannis, Procuratores domorum, quos Præceptores nominant, certam pecuniæ summam singulis annis transmittunt.
Commandeurs, distinctos iisque superiores fuisse certo efficitur ex Tabular. Prioratus S. Joan. Tolos. ejusd. Ordin. :
Cum questio verteretur inter dominum Bertrandum de Opiniano militem ex parte una, et dominum Raimundum de Libra Præceptorem hospitalis S. Johannis de Ulmis ex altera.In eadem Charta :
Cunctis sit notum hoc audientibus, quod lis et controversia verteretur inter fratrem Guillelmum Commendatorem hospitalis S. Johannis de Ulmis, etc.
Et ego Bernardus Catalanus Præceptor domus Templi, etc.Charta ann. 1265. in Tabul. Latiniac. :
Frater Almaricus Præceptor domorum militiæ Templi in Francia, salutem in Domino, etc.Testam. Gaufridi ann. 1252. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. pag. 399 :
Constituo etiam fratrem Guidonem de Bona Carmierna Præceptorem militiæ Templi in Aquitania executorem testamenti mei.Epist. Ludovici Roman. Reg. ann. 1326. in Chron. Siciliæ apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 95 :
Ad illustrem Fridericum Regem Siciliæ amicum nostrum, generosum virum fratrem Albertum de Avaretburch, Ordinis S. Johannis Jerosolymitani per Alamanniam Præceptorem.... destinavimus.Chron. Trivetti ann. 1298. apud Acher. tom. 8. Spicil. pag. 700 :
In principio autem prælii Præceptor militiæ Templi in Anglia, et socius ejus qui erat Præceptor Scotiæ.... sunt perempti.
Bona temporalia ejusdem monasterii et exteriora regantur per dictum Præceptorem ab Episcopo et Capitulo supradictis instituendum et destituendum pro suo libito voluntatis : qui Præceptor sororibus de victu et vestitu, et aliis necessariis et servitoribus ejusdem monasterii et hospitalis eisdem Episcopo et Capitulo rationem reddat, quando et quoties per ipsos fuerit requisitus.Sed et apud sæculares eodem intellectu usurpatur Præceptor, ut videre est in voce Manaderius.
Præceptoribusassignata ;
Commanderies. Vide tom. 2. Monast. Anglic. pag. 546. et seqq.
Ipsasque bajulas, Præceptorias, commendatorias et domus dicti prioratus ac membra acgrangias earumdem religioso in Christo nobis carissimo fratri Fulconi de Villareto dictæ domus (Hospitalis S. Joan. Hierosol.) priori dicti prioratus Capuæ damus.
præceptoriasinter beneficia proprie non censeri scribit auctor Compendiosæ Expositionis beneficiorum fol. 7.
cum a Papa legatove ejus et alio Ordinario non conferantur, nec obnoxiæ sint nominationibus, mandatisque apostolicis.Charta ann. 1373. apud Lobinell. tom. 3. Hist. Paris. pag. 486 :
Considerantes quod domus et Præceptoria Parisiensis nova est plantatio,.... præfatam domum et Præceptoriam S. Antonii Parisiensis... Præceptoriæ et bailliviæ Flandriæ univimus. Præceptorat de Montmorillon,apud Catherinot. Patronag. Bituric. Vide Præcepta.
praeceptor ōris, m
- prae+CAP-, a teacher, instructor, preceptor: vivendi atque dicendi: fortitudinis: philosophiae, N.: Aeacidae, O.
-
…et multum disputata summorum hominum prope consensu est tributum ; repetamque non ab incunabulis nostrae veteris puerilisque doctrinae quendam ordinem praeceptorum, sed ea, quae quondam accepi in nostrorum hominum eloquentissimorum et omni dignitate principum disputatione esse versata ; non…
Cicero, de Oratore
-
…recentibus praeceptorum studiis flagrantem iam usus flectet, dies leniet, aetas mitigabit. etenim isti ipsi mihi videntur vestri praeceptores et virtutis magistri finis officiorum paulo longius quam natura vellet protulisse ut, cum ad ultimum animo contendissemus, ibi…
Cicero, pro Murena
-
…illa doctrina eadem videtur et recte faciendi et bene dicendi magistra ; neque disiuncti doctores, sed eidem erant vivendi praeceptores atque dicendi, ut ille apud Homerum Phoenix, qui se a Peleo patre Achilli iuveni comitem esse datum dicit…
Cicero, de Oratore
-
…animi tui perspexi ; quam non imitari turpissimum existimo. itaque hoc etiam fortiorem me puto quam te ipsum, praeceptorem fortitudinis, quod tu mihi videre spem non nullam habere haec aliquando futura meliora casus enim gladiatorii similitudinesque eae ,…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…, quantum ego opinione auguror, nunc et animi quodam impetu concitatum et vi naturae atque ingeni elatum et recentibus praeceptorum studiis flagrantem iam usus flectet, dies leniet, aetas mitigabit. etenim isti ipsi mihi videntur vestri praeceptores et…
Cicero, pro Murena
-
…vel externis auxiliis de salute urbis confiderent. Commisso proelio Massiliensibus res nulla ad virtutem defuit. sed memores eorum praeceptorum, quae paulo ante ab suis acceperant, hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur…
Julius Caesar, Civil War
-
…, qua constantia, qua gravitate sententiam dixit in sororis suae virum, vitricum tuum hunc tu cum auctorem et praeceptorem omnium consiliorum totiusque vitae debuisses habere, vitrici te similem quam avunculi maluisti. huius ego alienus consiliis consul usus…
Cicero, Philippicae
-
…ante, cum eloquentiam laudarem, dixi oratoris esse, neque habent suum locum ullum in divisione partium neque certum praeceptorum genus et agenda sunt non minus diserte, quam quae in lite dicuntur, obiurgatio, cohortatio, consolatio ,…
Cicero, de Oratore
-
…possit tribuere incorrupta natura, ut pulchritudo corporis venire videatur ex malis morum. neque solum haec ipse debebit docere praeceptor sed frequenter interrogare et iudicium discipulorum experiri. sic audientibus securitas aberit nec quae dicentur superfluent aures, simulque ad…
Quintilian, Institutio Oratoria
-
…a te meque admonebitur, quibus imaginibus oneretur, quae nomina et quanta sustineat. Proinde faventibus dis trade eum praeceptori, a quo mores primum mox eloquentiam discat, quae male sine moribus discitur. Vale. C. PLINIUS…
Pliny the Younger, Letters