profundus
profundus, deep, profound, vast
profundus , a, um: (adj.), deep, 5.614; lofty, deep-vaulted, 1.58; subst., profundum, ī, n., the deep, the sea, 12.263.
prŏ-fundus, a, um, adj., deep, profound, vast (class.; syn. altus).
- I Lit.: mare profundum et immensum, Cic. Planc. 6, 15; Curt. 9, 4, 18: per inane profundum, Lucr. 1, 1108: pontus, Verg. A. 5, 614: Acheron, Lucr. 3, 978: Danubius, Hor. C. 4, 15, 21: fornax, Ov. M. 2, 229: valles, Stat. Th. 10, 95: terrae foramen, Just. 24, 6, 9: atque hiavit humus multa, vasta, et profunda, Sall. H. 4, 37 Dietsch: vulnera, Eum. Pan. Constant. 14.—Sup.: profundissimus libidinum gurges, Cic. Sest. 43, 93.—
- 2 Subst.: prŏfundum, i, n., depth.
- a In gen.: esse in profundo (aquae), Cic. Fin. 3, 14, 48, 4, 23, 64: maris, Suet. Tib. 40; Ov. Hal. 84: immensa ac profunda camporum, Just. 41, 1, 11.—
- b In partic.
- α The depths of the sea, the deep, the sea (class.): ex profundo molem ad caelum erigit, Att. ap. Cic. N. D. 2, 35, 89: jecissem ipse me potius in profundum, ut ceteros conservarem, quam, etc., Cic. Sest. 20, 45: profundo Vela dabit, Verg. A. 12, 263: vastum, Val. Fl. 8, 314; Sil. 4, 246: summum, Ov. M. 2, 267: indomitum, id. Tr. 1, 11, 39: pater ipse profundi, i.e. Neptune, Val. Fl. 2, 606: genitor profundi, Ov. M. 11, 202: Pamphylium, Col. 8, 16, 9: profundi imperium, Juv. 13, 49; Hor. C. 4, 4, 65; Ov. H. 18, 89; id. M. 5, 439; 11, 197.—
- β In comic. lang., an abyss, meaning the stomach, in a lusus verbb. with fundus, Plaut. Capt. 1, 2, 79 (188).—
- B Transf.
- 1 Thick, dense (poet. and in post-class. prose): Erebi nox, Verg. A. 4, 26: silvae, Lucr. 5, 41; Curt. 7, 7, 4: ursi villis profundioribus, Sol. 26.—
- 2 Like altus, high (poet.): caelum profundum, Verg. G. 4, 222: caelum, id. E. 4, 51; id. A. 1, 58; Val. Fl. 7, 478: altitudo, Liv. 38, 23; Tac. A. 2, 61.—
- b Subst.: prŏfundum, i, n., height: altum caeli, Manil. 5, 719.—
- 3 In a great quantity, copious, unlimited, without stint (poet.): merum, Stat. Th. 5, 262.—
- 4 Of the underworld, infernal (poet.): Manes, Verg. G. 1, 243: Chaos, Val. Fl. 7, 401: Juppiter, i. e. Pluto, Stat. Th. 1, 615: Juno, = Proserpina, Claud. Rapt. Pros. 1, 2.—
- II Trop.
- A Deep, bottomless, profound, boundless, immoderate (class.): profundae libidines, Cic. Pis. 21, 48: avaritia, Sall. J. 81, 1: cupido imperii et divitiarum, id. H. 4, 61, 5: vitia animi, Plin. 30, 2, 5, § 14: cupiditas confundendi omnia, Vell. 2, 125, 2: securitas, Gell. 1, 15, 2: otium, Nazar. Pan. Constant. 35: profundissimā pace florere (=summā), Mamert. Pan. Maxim. 14: caedes, Stat. Th. 10, 831: tempestas, id. Achill. 1, 45: gula, Suet. Vit. 13: venter, Curt. 10, 2, 26: immensusque ruit profundo Pindarus ore, i.e. with inexhaustible copiousness of expression, Hor. C. 4, 2, 7: scientia, Macr. S. 3, 2, 7: cum me somnus profundus in imum barathrum demergit, Ap. Met. 2, 25, 14; in profundam ruinam cupidinis se praecipitare, id. ib. 8, 2, 21.—
- B Deep, obscure, unknown (post-Aug.): in profundo esse, to be unknown, Dig. 32, 15.—
- C Subst.: prŏfundum, i, n., a depth, abyss (class.): in profundo veritatem penitus abstrudere, Cic. Ac. 2 (Luc.), 10, 32: Democritus (dixit) in profundo veritatem esse demersam, id. ib. 1, 12, 44: in profundum ultimarum miseriarum abjectus, Val. Max. 2, 10, 6: immergere aliquem miserabiliter profundo cladium, id. 2, 6, 9, ext. 7: in profundum injuriarum et turpitudinis decidere, id. 2, 9, 1, ext. 2; cf.: de profundis clamavi ad te, Vulg. Psa. 129, 1.—Hence, adv.: prŏfundē, deeply (post-Aug.): in bibendo profundius nares mergere, Plin. 8, 42, 66, § 165; Vulg. Osee, 9, 9.
profundus, a, um, I) der Tiefe nach unergründlich, bodenlos, 1) eig.: altitudo maris, Sen.: mare, Cic.: praealtae fluvii et profundae voragines, Liv.: altus ac pr. alveus, Sen.: pr. puteus, Lact.: profundae altitudinis convalles, Liv.: gurges profundissimus, Cic. – dah. von der Unterwelt, in der Unterwelt befindlich, Iuppiter, v. Pluto, Stat.: nox, Verg.: manes, Unterwelt, Verg. – subst., profundum, ī, n., die bodenlose Tiefe, aquae, Cic.: maris, Suet.: profunda Cocyti, Amm.: profunda camporum, ganz tief liegende Felder, Iustin. – absol., α) die bodenlose Tiefe übh., Democritus (dixit) in profundo veritatem esse demersam (bildl.), Cic. Acad. 1, 44. – β) v. Bauch, ein bodenloser Abgrund, Plaut. capt. 182. – γ) die Meerestiefe, iacĕre se in profundum, Cic.: repente ex profundo cum calidis aquis insula emersit, Iustin.: moles praeceps in profundum ruit, Curt.: in profunda mergere (Ggstz. evehere in sidera), Amm. 14, 11, 29. – poet. = das Meer, Verg. u. Ov. – δ) profunda, ōrum, n., die Unterwelt (Ggstz. supera), commune profundis et superis numen, Claud. rapt. Pros. 1, 89. – 2) bildl.: a) bodenlos, unermeßlich, unmäßig, prof. et insatiabilis gula, Sen.: prof. venter, Curt.: libidines, Cic.: cupido, Sall. fr.: avaritia, Sall.: somnus prof. u. profundissimus, Apul. u. Hieron.: mero profundo incaluere, Stat.: profundo Pindarus ore, von unerschöpflicher Fülle des Ausdruckes, Hor.: u. so Pindarus profundissimi sensus, Acro Hor. – subst., profundum, ī, n., das Bodenlose, die bodenlose Tiefe, der Abgrund, ultimarum miseriarum, Val. Max.: cladium (des Elendes), Val. Max.: iniuriarum et turpitudinis, Val. Max. – b) unbekannt, ars, Ps. Quint. decl.: in profundo esse, unbekannt sein, ICt. – c) geistig tief eingehend, tief, intellectus profundior, Augustin. conf. 6, 5. – II) übtr.: A) (wie altus) in die Höhe gemessen = hoch, caelum, Verg. u. Val. Flacc. – subst., profundum, ī, n., die Höhe, altum caeli profundum, Manil. 5, 721. – B) (wie altus) in die Weite gemessen = tief, silvae, Lucr. 5, 41. Curt. 7, 7 (29), 4. – neutr. pl. subst., profunda silvarum, Frontin. 1, 3, 10. – C) in die Dicke gemessen = dicht, grando, Auson. grat. act. IV. 19. p. 22, 8 Schenkl: ursi villis profundioribus, Solin. 26, 3.
~us putei latex aut gelida cisternae limpha
Orion ‥ talis fuisse confingitur ut ‥ potuisset ‥ ~issimi quamvis gurgitis undas superare humeris
duxit ‥ me in ~issimas valles
donec cadaver suffossum ‥ paludi ~e immerserint
oberat fugientibus ‥ fluvius ‥ rapidus et ~us
sed si aliquis fons imus est et ~us, calor estatis non potest ipsum desiccare et hoc ‥ accidit ‥ ex terre profunditate
quod ‥ est ~um existenti sursum, hoc est altum existenti deorsum
malefica illa fossam parari fecit ~am, ut nefandum propositum perduceret ad effectum
pons ~issimus tocius Anglie sub ponte et strictus
in fundum ergastuli ~um [gl. i. altum, ] retrususseaþ
idem J. fuit in ~o carcere, et quod ibi fregit carcerem et fere potuit exire
oculus ~us videt a remotis
spiritibus ‥ qui ‥ nunc relaberentur in ~a
qui rotat astriferum rapido cum turbine celum / atque sua magnum penetrat virtute profundum
ego bibam ad ~um
tam ‥ in ~o quam in superficie
de tartari profundo
Satanan demersum in ~is tartari
in ~um gehenne ignis(v.
W. le E. du C. cepit W. de B. et projecit eum in ~o de gayole
lanas, pelles lanutas et coria in ~o navium et batellorum suorum et buscam desuper, ut nos sic de custuma nostra defraudent, ponunt
quos ‥ obligatos egestate tabescere in ~o miseriarum
te, quia te de tam ~o iniquitatis eripuit; in se, quia sola gratia ejus, ne in idem ~um rueret tenuit se
~e cavee scelus detexit
usque ~as Guallias
in ~um nemoris
dum filius intras / ense profunda patris
cum ~o [gl.: i. intimo vel imo ] praecordiorum suspirio
gemitus ~os
~is gemitibus suspirabant
si promotus in imperatorem ‥ non esset ~us in noticia sacrarum scripturarum
ista deduccio videtur esse coloracior contra doctorem ~um concedentem quod Deus vult approbative et causative peccata
doctor ~us
maturiori tractatu, consilio ~iori
plures ~e sagacitatis viri
brevem et luculentam sensuque ~am super Cantica Canticorum expositionem dimisit in ecclesia
Petro ‥ et successoribus ejus precipitur ducere in altum rete, id est ~am sacre scripture intelligentiam in capturam hominum aperire
putabam ‥ antea per Aristotelica dogmata et argumentaciones quasdam ~as ‥ veritatis tue me penetrasse abyssos
ne ars opaca et ~a quae longa explanandarum rerum ratione indiget ‥ infametur
faris tam ~am Latinitatis loquelam, ut pene eam intelligere non valemus
~a Scripturarum sintagmata percipere nequibant
non intelligentes ~as Dei cogitationes
quamvis ‥ multi sint simplices sacerdotes qui non noverunt ~a misteria sacre Scripture
rimamini ‥ pectoris vestri ~a
Ambrosius, frater ~orum. ‥ quamdiu in ~um ingreditur fructum de alto capere videtur
tunc Priscianus ~a grammatice rimatur
qui ~a doctorum prolixaque rimari fastidiunt
noveritis juramenta ore salvatoris reprobata ‥ et ideo hujuscemodi adjuracione ~a vobis interdicimus
lupi ~a fame rabidi
~ae credulitatis frena relaxans
per noctes, id est in tenebris ~ae ignorantiae
quo magis ‥ injuriatur, eo ~iori caritatis affectu inferentibus sibi molestiam compatiatur?
etsi nomen diaboli in calculo scribas candido nihilominus tenebras significat ~as
ut quislibet diluculo de monasterio exiens ‥ adhuc luce ~a domum redeat
~a jam vespera
sicut gallus dormientes in ~a nocte cantando excitat
unumkoverlith cum testero viz. cum nodis de rubio super unoground de ~o blodio
sibi ~am in reliquum securitatem ‥ peperit
~o ‥ somno
tanto vehementiorem sompni ~ioris quietem incutit
faciendo contra ‥ legem ewangelicam magis peccant et per consequens ex majori contagione symonie sunt ~iores heretici
tres [acras ] juxta ~am viam
neque ad viam ~am que ducit ad Waldeley
vias concavas et ~as ‥ in quibus hujusmodi pericula transeuntibus imminere dicuntur(
villa de Strode ‥ pro defectu pavimenti ‥ adeo ~a et transeuntibus tam equitibus quam peditibus tediosa existit
mille marcas applicandas et exponendas super reparacionibus et emendaciones debilium et ~arum viarum
pro ‥ emendacione viarum concavatarum et magis ~arum
seysona ‥ ~a(v.
~i ‥ maris Rubri
bissum []: herba marina in ~um maris crescens : byssum Exod. xxv 4
Effrem dicit quod in Mari Rubro concae a ~o natantes super aquas ‥ ita ‥ se ‥ concipiant
tunc seipsum in ~um mergit et moritur
idcirco noli, moneo, dare vela profundo
pelagus, ‥ ~um, Neptunus
quod signat procerum ‘caelestis’ dogma ‘profundi’
maris quoque latitudinem sive ~um nemo est qui judicet
tante majestatis tam humile ~um tanteque humilitatis tam sublime fastigium
neque mors, neque vita ‥ neque fortitudo, neque altitudo neque ~um, neque tribulationes ‥ neque alia creatura poterit nos separare a charitate Dei
murorum altitudinem et fossatorum scrutatur ~um
prŏfundus, (10) a, um, ¶ 1 profond : mare profundum Cic. Planc. 15, mer profonde ; profundissimus gurges Cic. Sest. 93, gouffre sans fond || qui est au fond, sous la terre : profundi manes Virg. G. 1, 243, les mânes souterrains ; profundus Juppiter Stat. Th. 1, 615, = Pluton ; profunda Juno Claud. Pros. 1, 2, Proserpine ¶ 2 [poét.] a) dense, épais : Erebi nox profunda Virg. En. 4, 26, la nuit profonde de lʼÉrèbe ; silvæ profundæ Lucr. 5, 41, les forêts profondes ; b) élevé : cælum profundum Virg. G. 4, 222, les profondeurs, les hauteurs du ciel ¶ 3 [fig.] a) sans fond, sans bornes : profundæ libidines Cic. Pis. 48, le gouffre des passions ; profunda avaritia Sall. J. 81, 1, cupidité insatiable ; profunda gula Suet. Vitell. 13, gueule insatiable = gloutonnerie, voracité ; b) profunda scientia Macr. Sat. 3, 2, 7, science profonde ; profundus somnus Apul. M. 2, 25, sommeil profond.
- 1. diep, peilloos [mare; altitudo];
- 2. (poët.) diep; van de onderwereld, in de onderwereld wonend [chaos; Manes];
- 3. (poët.) uitgestrekt, grenzeloos [caelum; aether];
- 4. (poët.; postklass.) ondoordringbaar, diep, dicht, duister [silvae; nox];
- 5. (metaf.) bodemloos, onmetelijk, onverzadigbaar [avaritia; scientia; ōs Pindari van onmetelijke rijkdom]; ➤ in -am ruinam cupidinis se praecipitare;
- 6. duister, geheim, ondoorzichtig [natura rerum; consilium; vitium];
- 7. diep, intens [amor; somnus].
profundus , a, um. adj. c. s.
深。高。大。至大者。Profunda altitudo 高至極。Profunda libido 淫太過。
Suggest a Translation
See an image
深。高。大。至大者。Profunda altitudo 高至極。Profunda libido 淫太過。
Suggest a Translation
See an image
Foncé, Scriptores medii ævi,
fundatus. Valerianus Aug. apud Spart. :
Cape tunicam palmatam, togam pictam, subarmalem Profundum, sellam eboratam, nam te Consulem hodie designo :ubi Casaubonus, et ex eo Alexander Wilteimius
subarmalem profundumdici opinantur, quod tunica talaris fuerit. Alii ita dictum volunt, quod non modo purpureus fuerit, sed purpura vividiore, intensiore et subfusca intinctus. Proindeque
profundus subarmalisidem fuerit, quod Trebellius Pollio in Claudio,
subarmale cum purpura Mauravocat. Hesychius :
Τὸ βαθύ, καὶ τὸ μέγα, καὶ ὕψηλον, καὶ μέλαν.Idem :
Βυσσός, βυθός, ἄντρον, πύθμην, καὶ χρῶμα ἀντὶ τῆς ὕσγης παραλαμβανόμενον.Est igitur
subarmalis profundus,
Profondeadem notione dicimus. Rolandinus Patav. de factis in Marchia Tarvis. apud Murator. tom. 8. col. 360 :
Erant quoque tunc temporis Regentes in Padua viri venerabiles, magister Agnus, magister Johannes, magister Zamboninus, Profundi et periti Doctores in physica et scientia naturali.
Paulus de Lazanis etiam doctor Profundissimus Decretorum, qui super Clementina valde notabilem lecturam composuit.Vide supra Profundare.
pro-fundus
adj.
- with sup, deep, profound, vast: mare: pontus, V.: Danuvius, H.: fornax, O.: profundae altitudinis convalles, L.: profundissimus libidinum gurges.—Thick, dense: Erebi nox, V.: silvae, Cu.—High: caelum, V.—Of the under-world, infernal: Manes, V.—Fig., deep, bottomless, profound, boundless, immoderate: libidines: avaritia, S.: venter, Cu.: ruit profundo Pindarus ore, i. e. voluminous in expression, H.
-
…celsa sedet Aeolus arce sceptra tenens, mollitque animos et temperat iras. Ni faciat, maria ac terras caelumque profundum quippe ferant rapidi secum verrantque per auras. Sed pater omnipotens speluncis abdidit atris, hoc metuens, molemque et…
Vergil, Aeneid
-
…, si non longe absunt a summo, ut iam iamque possint emergere, quam si etiam tum essent in profundo, nec catulus ille, qui iam adpropinquat ut videat, plus cernit quam is, qui modo est natus…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…turn omnia fore incerta, respondent quid ergo istud ad nos num nostra culpa est naturam accusa, quae in profundo veritatem ut ait Democritus penitus abstruserit. alii autem elegantius, qui etiam queruntur quod eos insimulemus omnia incerta dicere…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…facturum paulo ante dixeris, videare menititus. Sed ut ad ea quae clariora sunt veniam, res iam universas profundam, de quibus volumina inpleta sunt non a nostris solum sed etiam a Chrysippo de quo queri solent Stoici ,…
M. Tullius Cicero, Lucullus
-
…respirandum, qui ad summam iam aquam adpropinquent, sed nihilo magis respirare posse quam eos, qui sint in profundo nihil igitur adiuvat procedere et progredi in virtute, quo minus miserrimus sit, ante quam ad eam pervenerit ,…
M. Tullius Cicero, de Finibus Bonorum et Malorum
-
…nullorum iniuria scribendum mihi esse arbitror ; quid enim aut me ostentem, qui, si vitam pro tua dignitate profundam, nullam partem videar meritorum tuorum adsecutus, aut de aliorum iniuriis querar, quod sine summo dolore facere non…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…, quae etiam nunc civis Romani sanguine redundat, quae fixa est ad portum urbemque vestram, revellistis neque in profundum abiecistis locumque illum omnem expiastis, quam Romam atque in horum conventum adiretis in Mamertinorum solo foederato atque pacato monumentum…
Cicero, in Verrem
-
…nisi quas terrestres pontus strages conciet aut forte Triton fuscina evertens specus subter radices penitus undanti in freto molem ex profundo saxeam ad caelum eruit dubitat primo quae sit ea natura quam cernit ignotam ; idemque iuvenibus visis auditoque nautico cantu…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…, si id vectores negarent ac mecum simul interire quam me tradere hostibus mallent, iecissem ipse me potius in profundum, ut ceteros conservarem, quam illos mei tam cupidos non modo ad certam mortem, sed in magnum vitae…
Cicero, pro Sestio
-
…nihil cognosci nihil percipi nihil sciri posse dixerunt, angustos sensus imbecillos animos brevia curricula vitae et ut Democritus in profundo veritatem esse demersam, opinionibus et institutis omnia teneri, nihil veritati relinqui, deinceps omnia tenebris circumfusa esse dixerunt…
M. Tullius Cicero, Academica