spiritus

spīrĭtus, ūs (scanned spĭrĭtus, Sedul. Hymn. 1 fin.; dat. SPIRITO, Inscr. Orell. 3030; gen., dat., and abl. plur. only eccl. and late Lat., e. g. spirituum, Vulg. Marc. 6, 7: spiritibus, Aug. Serm. 216, 11 fin.; Vulg. Luc. 8, 2), m. [spiro], a breathing or gentle blowing of air, a breath, breeze (syn.: aura, flatus).

• I Lit.
• • A In gen.: spiritum a vento modus separat: vehementior enim spiritus ventus est, invicem spiritus leviter fluens aër, Sen. Q. N. 5, 13, 4; cf. Plin. Ep. 5, 6, 5: spiritus Austri Imbricitor, Enn. ap. Macr. S. 6, 2 (Ann. v. 423 Vahl.), Cic. poët. N. D. 2, 44, 114: Boreae, Verg. A. 12, 365: quo spiritus non pervenit, Varr. R. R. 1, 57, 2; cf.: silentis vel placidi spiritus dies, Col. 3, 19 fin.: alvus cum multo spiritu redditur, Cels. 2, 7 med.—
  • B In partic.
  • • 1 The air: imber et ignis, spiritus et gravis terra, Enn. ap. Varr. L. L. 7, § 37 Müll. (Ann. v. 511 Vahl.): proximum (igni) spiritus, quem Graeci nostrique eodem vocabulo aëra appellant, Plin. 2, 5, 4, § 10: quid tam est commune quam spiritus vivis? Cic. Rosc. Am. 26, 72; cf. Quint. 12, 11, 13: potestne tibi haec lux, Catilina, aut hujus caeli spiritus esse jucundus? Cic. Cat. 1, 6, 15.—
    • 2 An exhalation, smell, odor: spiritus unguenti suavis, Lucr. 3, 222: foedi odoris, Cels. 5, 26, 31 fin.: florum, Gell. 9, 4, 10: sulfuris, Pall. Aug. 9, 1; cf. Hor. C. 3, 11, 19.—
    • 3 Breathed air, a breath: quojus tu legiones difflavisti spiritu, Plaut. Mil. 1, 1, 17 (17).—Absol.: (equus) saepe jubam quassit simul altam: Spiritus ex animā calida spumas agit albas, Enn. ap. Macr. S. 6, 3 (Ann. v. 507 Vahl.): creber spiritus, Lucr. 6, 1186: ardentes oculi atque attractus ab alto Spiritus, Verg. G. 3, 505: petitus imo spiritus, Hor. Epod. 11, 10: in pulmonibus inest raritas ... ad hauriendum spiritum aptissima, Cic. N. D. 2, 55, 136: diffunditur spiritus per arterias, id. ib. 2, 55, 138: animantium vita tenetur, cibo, potione, spiritu, id. ib. 2, 54, 134: si spiritum ducit, vivit, id. Inv. 1, 46, 86: tranquillum atque otiosum spiritum ducere, id. Arch. 12, 30: longissima est complexio verborum, quae volvi uno spiritu potest, id. de Or. 3, 47, 182: versus multos uno spiritu pronuntiare, id. ib. 1, 61, 261: spiritus nec crebro receptus concidat sententiam, nec eo usque trahatur, donec deficiat, Quint. 11, 3, 53: lusit vir egregius (Socrates) extremo spiritu, Cic. Tusc. 1, 40, 96; cf. id. Sest. 37, 79: quorum usque ad extremum spiritum est provecta prudentia, id. Sen. 9, 27: quos idem Deus de suis spiritibus figuravit, Lact. Epit. 42, 3.—With gen.: ut filiorum suorum postremum spiritum ore excipere liceret, Cic. Verr. 2, 5, 45, § 118; Cels. 4, 4; 3, 27; Col. 6, 9, 3; Quint. 9, 4, 68; 11, 3, 32; 11, 3, 53 sq.—
  • C Transf.
  • • 1 In abstr., a breathing: aspera arteria excipiat animam eam, quae ducta sit spiritu, Cic. N. D. 2, 54, 136; cf. id. ib. 2, 55, 138: aër spiritu ductus alit et sustentat animantes, id. ib. 2, 39, 101: crevit onus neque habet quas ducat spiritus auras, Ov. M. 12, 517.—Esp.: spiritum intercludere (includere), to stop the breath, suffocate, choke, etc.: lacrimae spiritum et vocem intercluserunt, Liv. 40, 16, 1; 40, 24, 7; so, includere, id. 21, 58, 4.—
    • 2 The breath of a god, inspiration: haec fieri non possent, nisi ea uno divino et continuato spiritu continerentur, by a divine inspiration, Cic. N. D. 2, 7, 19; 3, 11, 28; cf.: poëtam quasi divino quodam spiritu inflari, id. Arch. 8, 18.—
    • 3 The breath of life, life: eum spiritum, quem naturae debeat, patriae reddere, Cic. Phil. 10, 10, 20: vos vero qui extremum spiritum in victoriā effudistis, id. ib. 14, 12, 32: dum spiritus hos regit artus, Verg. A. 4, 336; cf. Hor. C. 4, 8, 14: ne cum sensu doloris aliquo spiritus auferatur, Cic. Verr. 2, 5, 45, § 118: aliquem spiritu privare, Vell. 2, 87, 2: merula spiritum reddidit, to expire, die, id. 2, 22, 2: spiritus tenues vanescat in auras, Ov. H. 12, 85: non effundere mihi spiritum videbar, sed tradere, Sen. Ep. 78, 4: novissimum spiritum per ludibrium effundere, Tac. H. 3, 66 fin.; cf. supra, I. B.—
    • 4 Poet.,= suspirium, a sigh, Prop. 1, 16, 32; 2, 29 (3, 27), 38.—
    • 5 In gram., a breathing or aspiration (asper and lenis), Prisc. p. 572 P.; Aus. Idyll. 12 de Monos. Graec. et Lat. 19. —
    • 6 The hiss of a snake, Verg. Cul. 180.—
• II Trop.
• • A (Class.) A haughty spirit, haughtiness, pride, arrogance; also, spirit, high spirit, energy, courage (esp. freq. in the plur.; syn. animi).
  • • • • α Sing. (in the best prose only in gen. and abl., which are wanting in plur.): regio spiritu, Cic. Agr. 2, 34, 93: quem hominem! quā irā! quo spiritu! id. Q. Fr. 1, 2, 2, § 6: illos ejus spiritus Siciliensis, id. Verr. 2, 3, 9, § 22: tantum fiduciae ac spiritūs, Caes. B. C. 3, 72: filia Hieronis, inflata adhuc regiis animis ac muliebri spiritu, Liv. 24, 22: patricii spiritūs animus, id. 4, 42, 5: ex magnitudine rerum spiritum ducat, Quint. 1, 8, 5: corpore majorem rides Turbonis in armis Spiritum et incessum, Hor. S. 2, 3, 311: cecidit spiritus ille tuus, Prop. 2, 3, 2: spiritu divino tactus, Liv. 5, 22, 5: non negaverim fuisse alti spiritūs viros, Sen. Ep. 90, 14.—
        • β Plur.: res gestae, credo, meae me nimis extulerunt ac mihi nescio quos spiritus attulerunt, Cic. Sull. 9, 27: noratis animos ejus ac spiritus tribunicios, etc., id. Clu. 39, 109; cf.: unius tribuni militum animos ac spiritus, id. Imp. Pomp. 22, 66: tantos sibi spiritus, sumpserat, ut ferendus non videretur, Caes. B. G. 1, 33 fin. in re militari sumere, id. ib. 2, 4: nam Dion regios spiritus repressit, Nep. Dion, 5, 5: cum spiritus plebes sumpsisset, Liv. 4, 54: si cui honores subdere spiritus potuerunt, id. 7, 40: remittant spiritus, comprimant animos suos, sedent arrogantiam, etc., Cic. Fl. 22, 53: spiritus feroces, Liv. 1, 31: quorum se vim ac spiritus fregisse, id. 26, 24: cohibuit spiritus ejus Thrasea, Tac. A. 16, 26: Antipater, qui probe nosset spiritus ejus, Curt. 6, 1, 19.—
  • B (Mostly poet. and in post-Aug. prose.) Spirit, soul, mind.
  • • • • α Sing.: quoslibet occupat artus Spiritus, Ov. M. 15, 167; Tac. A. 16, 34: spiritum Phoebus mihi, Phoebus artem Carminis dedit, poetic spirit or inspiration, Hor. C. 4, 6, 29; cf.: mihi Spiritum Graiae tenuem Camenae Parca non mendax dedit, id. ib. 2, 16, 38: qualis Pindarico spiritus ore tonat, Prop. 3, 17 (4, 16), 40: imperator generosi spiritŭs, Plin. 8, 40, 61, § 149: avidus (i. e. τὸ ἐπιθυμητικόν, the desiring, coveting soul), Hor. C. 2, 2, 10: quidam comoedia necne poëma Esset, quaesivere: quod acer spiritus ac vis Nec verbis nec rebus inest, Hor. S. 1, 4, 46: majoris operis ac spiritūs, Quint. 1, 9, 15: alti spiritūs plena, id. 10, 1, 44: virtus magni spiritus est et recti, Sen. Ep. 74, 29: qui spiritus illi, Quis vultus vocisque sonus, Verg. A. 5, 648.—
        • β Plur.: Coriolanus hostiles jam tum spiritus gerens, Liv. 2, 35; Curt. 5, 8, 17.—*
      • b Transf. (like anima, and the Engl. soul), a beloved object, Vell. 2, 123 fin.—
    • 2 Spiritus, personified, a spirit (late Lat.); so, esp., Spiritus Sanctus or simply Spiritus, the Holy Ghost, Holy Spirit, Cod. Just. 1, 1, 1; Aus. Ephem. 2, 18: jurare per Deum et per Christum et per Spiritum Sanctum, Veg. 2, 5: nocens ille Spiritus, an evil spirit, Lact. 4, 27, 12: Spiritus nigri, evil spirits, Sedul. Carm. 3, 41.

spīritus, ūs, m. (spiro), der Hauch, I) der Hauch = Lufthauch, Luftzug, die wehende bewegte Luft, 1) übh.: spiritus Boreae, Verg.: spiritus purior, Frontin. aqu.: semper aër spiritu aliquo movetur, Plin. ep.: quo spiritus non pervenit, Varro: circumfusus nobis spiritus, Quint.: alvus redditur cum multo spiritu, Winden, Blähungen, Cels.: u. so digerere spiritum, die Blähungen abtreiben, Cels. – 2) das Einatmen der Luft, das Atemholen, der Atem, caeli, Cic.: aër spiritu ductus, Cic. – und die Luft, insofern sie eingeatmet wird, quid tam est commune quam spiritus vivis? Cic.: noxius caeli spiritus, ungesunde Luft, Pallad. – 3) der Atem, Hauch, angustior, kurzer Atem, Cic.: uno spiritu, in einem Atem, Cic.: spiritum reddere, den Atem von sich geben, Cic.: spiritum movere, atmen, Cels.: spiritum trahere, Atem holen, Cels., Curt. u.a. (s. Mützell Curt. 3, 6 [15], 10): spiritum intercludere, Liv. u. Curt.: spiritum includere, Liv. u. Plin.: spiritum intercipere, Sen. rhet.: quos idem deus de suis spiritibus figuravit, Lact. epit. 42, 3. – insbes., der Lebenshauch, das Leben, spiritum auferre, Cic.: extremum spiritum effundere in victoria, Cic.: ultimum spiritum reddere, seinen Geist aufgeben, Vell.: u. so spiritum patriae reddere, Cic., u. spiritum ponere, deponere, dimittere, Eccl. (s. Bünem. Lact. 4, 26, 31): ultimum spiritum trahere, Sen.: sub acerbissimi carnificis arbitrio spiritum ducere, hinschmachten, Liv.: reliquum spiritum exhaurire (v. einem Schlag), Cic.: filiorum suorum postremum spiritum ore excipere, Cic.: quorum usque ad extremum spiritum est provecta prudentia, Cic.: non effundere mihi spiritum videtur, sed tradere, Sen. – dah. a) das Seufzen, Hor. epod. 11, 10. Prop. 1, 16, 32. – b) das Zischen der Schlange, Ps. Verg. cul. 182 R. – c) als gramm. t.t., der Spiritus (asper od. lenis), Auson. edyll. 12. de litt. monos. 19. p. 138 Schenkl: sp. asper vel lenis, Prisc. 2, 12. – d) der Ton, Klang, die Stimme, Quint. – e) ein durch den Atem bestimmtes Zeitteilchen, Taktteilchen, Cic. de or. 3, 184. – 4) der Duft, Dunft, die Ausdünstung, Lucr. u. Cels.: sp. pestilens, Capit.: sp. florum, Gell.: aëris spiritus graves, böse Wetter, Schwaden in der Erde, Vitr. – II) prägn., der Geist, A) die Seele, 1) appell.: a) eig.: morte carens spiritus, Ov.: dum spiritus hos regit artus, Verg. – b) meton., der Geist, die Seele = Person, carissimi sibi spiritus, Vell. 2, 123, 2: religiosissimus spiritus tam crudeliter vexatus, Val. Max. 1, 1, 14. – 2) personif., der Geist, Sen. ep. 41, 2: Spiritus sanctus, Auson. ephem. 4. parecb. 18. p. 4 Schenkl. Cod. Iust. 1, 1, 1: u. so iurare per Deum et Christum et sanctum Spiritum (von den Soldaten, bei der Vereidigung), Veget. mil. 2, 5: nocens ille Spiritus, böse Geist, Lact. 4, 27, 12: Spiritus nigri, die bösen Geister, Sedul. carm. 3, 41. – B) übtr.: 1) der hohe Geist, die hohen Gedanken, im Guten u. Bösen, hochstrebender, kühner, unternehmender Sinn, dah. auch Übermut, Trotz, Stolz usw., qui spiritus illi (Dat.), qui vultus etc., Geist, Majestät, Ansehen, Verg.: spiritus regius, Cic.: spiritus tribunicii, Cic.: spiritus patricii, Kastengeist, Adelstolz, Liv.: ingentis spiritus vir, Liv.: spir. Dolabellae, anmaßendes Benehmen, Cic.: res gestae mihi nescio quos spiritus attulerunt, Cic.: tantos sibi spiritus, tantam arrogantiam sumpserat, ut ferendus non videretur, Caes.: etiam minus barbaro atque impotenti animo spiritus facere, übermütig machen, Liv.: altiores spiritus sumere, höher hinauswollen, Tac.: remittere spiritus, comprimere animos suos, sedare arrogantiam, Cic.: multis saepe bellis fractos spiritus esse, Liv.: cetera maioris operis ac spiritus, von größerer Wichtigkeit und höherer Art, Quint. 1, 9, 6. – 2) die Gesinnung, hostiles, Liv. 2, 35, 6. – 3) der Unwille, die Erbitterung, der Zorn, spiritus alcis mitigare, Tac. ann. 13, 21. – 4) der Hauch der Begeisterung, der Geistesaufschwung, die Begeisterung, der Enthusiasmus, das Feuer, divinus, Liv.: poëticus, Quint.: mihi spiritum Graiae tenuem Camenae Parca dedit, Hor.: carent libri spiritu illo propter quem maiora eadem illa, cum aguntur, quam cum leguntur, videri solent, Cic. – ➳ spĭrĭtus gemessen bei Prud. cath. 10, 8. Sedul. hymn. 1, 100. – Genet. Plur. spirituum, Prisc. de vent. (Rose Anecd. 2. p. 53, 10): Dat. od. Abl. Plur. spiritibus, Vulg. Luc. 6, 18; 7, 21; 8, 2 u.a. Augustin. serm. 216, 11 extr. – Nbf. spiritum, ī, n., Ital. act. apost. 16, 7, wov. Abl. spirito, Corp. inscr. Lat. 13, 1898.

spiritus [CL] 1 action or act of breathing. b breath, air inhaled or exhaled. c (also ~us ultimus) the final breath before death. d (phon.) aspiration, aspirate (also w. ref. to written representation). sillaba est vox sub uno ~u prolata Ps.-Gros. Gram. 29.  b spiritus in toto sed regnant corpore flabra Aldh. Aen. 68 (Salpix) 5; cum ‥ similis mortuo jaceret, tandem recepto spiritu revixit Bede HE IV 20 p. 250; anxius ut ‥ mallet carere ~u quam tanto curarum fluctuare estu W. Malm. GP I 48; 1188 barba ‥ gelu rigebat et de ~u oris concreto glacies prominebat prolixior Ep. Cant. 197; omnes quasi vox una simul finiant et resumpto ~u incipiant simul omnes Stat. Linc. II 352; suspensa stupore, respiracione tandem modica resumpsit ~um et judicem ‥ affatur Fortescue NLN II 39.  c Dominus ‥ nona hora ~um emisit Theod. Pen. V 5. 5; ut ‥ ~um vitae exhalaret ultimum Bede HE III 17 p. 160; 1005 villam ‥ quam ei ‥ suus consanguineus ~u in ultimo dedit CD 714; etiamsi in ultimo vitae ~u paeniteat Ælf. EC 35.  d ~us ponitur initio vocalium litterarum, rarius in medio, ut est hujus, traho, inveho Aldh. PR 140; ~us est productio vocis ‥ ~us sunt duo: dasia et psili. dasia ‥ ut est homo, habitans ‥ psili ‥ ut orator, adiit Ib.. 2 (also ~us vitalis) breath of life, animating or vital breath (esp. w. ref. to airy and fiery substance considered to originate in the heart and give life to organism); b (w. animalis, naturalis, or sim., dist. as to function or origin); c (~us visibilis or animalis, w. ref. to faculty of vision, considered to originate in brain); d (as one of a number of elements of which human body is composed). cadaveri ‥ suffocato ipse [Heliseus] leto sopitus vitalem reddidit ~um Aldh. VirgP 20; mortuus ex omni membrorum parte remansit, / spiritus excepto quod pectora fessa movebat, / frigida vix tenui geminans suspiria flatu Alcuin SS Ebor 1157; audaciam congressus morte propinqua luit, vitali statim ~u privatus W. Malm. GR IV 389; quia ~us est motio virtutum ad suas peragendas actiones, ipso destructo cessat earum operatio Quaest. Salern. B 95; in sinistro ‥ thalamo [cordis] ‥ continua est spiritus generatio Alf. Angl. Cor 6. 5; [spiritus] nec plene ‥ sensibile nec omnino incorporeum esse oportuit Ib. 10. 1; illa est anima mundi que etiam transmittit ~us per nervos et musculos corporis J. Blund An. 352; propterea calore agente in humiditatem fumus generatur qui ‥ alleviatur et depuratur et in ~um, scilicet substanciam levem et aeream, mutatur et rem in qua continetur reddit leviorem. hinc est quod corpora animalium vivencium incomparabiliter sunt leviora quam corpora mortuorum propter calorem et ~um contentum in arteriis et in venis Bart. Angl. IV 1.  b nervi qui suscipiunt ~um animalem a cerebro et deferunt ad singula membra, ad motum et sensum faciendum Bart. Angl. V 1; in illo reti [cerebri] digeritur ~us animalis et per ipsum ~um fit penetracio virtutum cerebri ad alia membra Ib. V 3; in ipsis [spermatibus] sunt tres ~us, naturalis, spiritualis, vitalis, qui movent materiam, quolibet genere motus ‥ quorum quilibet intendit ad generationem proprie cause materialis, sc. ~us vitalis ad generationem cordis, ~us naturalis ad generationem epatis, et animalis ~us ad generationem cerebri Ps.-Ric. Anat. 40; effimera ledit ~um vitalem ‥ vel animalem vel naturalem Gad. 20. 1; ~us vitalis a corde sursum vectus per arterias dum plenius coquitur rarescit et animalis fit ~us, sensus et motus caussa in universo corpore D. Edw. Anat. C 2v.  c in cerebro ‥ aerem subtilissimum nasci, ignee ‥ nature ideoque levissimum utpote qui ‥ ad exteriora videnda per nervos emittitur. unde et a physicis ‘~us visibilis’ nuncupatur Adel. QN 23; diversitas colorum [oculorum] istorum accidit ex ~us visibilis claritate vel obscuritate, vel profunditate Bart. Angl. XIX 9; aliter non congrueret subtilitati ~uum visibilium a cerebro venientium Peckham Persp. I 30; per concavum hujus [sc. optici] nervi decurrit ~us animalis, qui est unicum instrumentum anime, ad oculos Ric. Med. Anat. 215; nigredo est ~us visibilis aggregativa et ejusdem repercussiva Upton 115.  d expulsio naturalis caloris et ~uum et spermatis et sanguinis Gad. 70. 1; radius solaris ‥ super Afros exhauriendo eorum humores efficit corpore breviores, cute nigriores ‥ et per evaporacionem ~uum facit animo defecciores Higd. I 7 p. 52; humanum utique corpus ‥ ex tribus partibus principaliter compaginatur, viz. humoribus, ~ibus, membris solidis ‥. ~us ‥ ex subtilioribus humorum partibus et ayere procreatus, quasi ventus ignitus existens vehiculum est virtutum et operacionum, singulaque membra solida vivificat Kymer 3. 3 immaterial, spiritual part of human being, soul (esp. as dist. from body); b (w. ref. to trance, vision, or state of ecstasy, esp. assoc. w. prophecy, or to perception of purely intellectual nature). postquam ~us hoc corpusculum deseruerit ‥ dices ‥ ut illa corpus meum imponat in sarcofago Felix Guthl. 50 p. 154; cerno omnia ‥ fastigia flammarum plena esse ~ibus hominum Bede HE V 12 p. 306; pontificis linquens ergastula carnis / spiritus alta petens scandit super astra polorum Alcuin SS Ebor 679; secundum Platonicos mors ~um non extinguat sed ad principium sui Deum tamquam e carcere mittat W. Malm. GR II 237; uno ~u gaudere ‥ paratus ‥ obedientiam quam promptus ~us et subjectio devota fecundat, infirma mei corporis valetudo retardat D. Lond. Ep. 4 (cf. Matth. xxvi 41); mors ‥ compagem ‥ carnis et ~us ‥ Dei manu consertam dirimit J. Ford Serm. 105. 4; tradatur Sathane in interitum carnis, ut spiritus salvus fiat in die judicii Cust. Westm. 206 (cf. I Cor. v 5); vobiscum ‥ sum ~u FormOx 413.  b didicit in ~u ‥ quale esset oraculum regi quondam caelitus ostensum Bede HE II 12; visiones quas extra corpus raptus in ~u vidit Bonif. Ep. 10; statim ‥ fui raptus in ~u et qui me sustulit in ~u fuit candidissimus ‥ post hoc factum mirabile reversus est ~us meus in corpore meo valde ‥ conterritus W. Malm. GR II 111; sanctus ‥ ~u previdit adventum ejus (Ciaranus de Cluain 22) VSH I 208; psalmista, per ~um previdens prophetice protestacionem ‥ Joannis Ockham Dial. 740; in extasi ‥ prescriptas visiones in ~u contemplantur Meaux I 149; in extasi raptus vidit dominum suum regem in ~u Bower XII 13. 4 incorporeal being, spirit; b (spec. as good or heavenly, also w. ref. to angel or holy souls); c (as malign, also Satan). d apparition, ghost. codices diversos per bonos sive malos ~us sibi vidit offerri ‥ quod ‥ prius candidum codicem protulerunt angeli, deinde atrum daemones Bede HE V 13 p. 313; dominatur ~ibus aeriarum potestatum Gosc. Transl. Mild. 11; repente disparuit, ut intelligeret non hominem esse qui sibi apparuisset, sed ~um Ciren. I 117.  b sublevabant me ‥ in aera sursum ‥ oculis ‥ splendore fulgentium ~uum ‥ reverberatis donec splendide visionis angelus ‥ caput meum ‥ tangebat Bonif. Ep. 10; tot piis operibus laborantes insudabant ut ‥ angelicis ~ibus mererentur associari Osb. V. Dunst. 3; nunc celestibus secretis admixtus, nunc beatorum ~uum crebra visitatione perfunctus Eadmer V. Osw. 11; angelo recedente, apparuit multitudo ~uum, dicentium “Gloria in excelsis Deo” Flor. Hist. I 88; hoc ‥ est privilegium singulare anime Christi, quod ipsa sola inter ~us videntes Deum habet prescienciam Ockham Dial. 746.  c cherubin ‥ i. angelorum praesidium arcendis ~ibus malis Comm. Cant. II 9; freneticum curavit, dira procul tetrorum explosa ~uum vesania Aldh. VirgP 53; mentis vesania et ~us inmundi invasione premebatur Bede HE II 5; ~us nequam arrectus ultionem de viro Dei nefandae meretricis impulsu exspectat. itaque mulieris animum diabolus instigat Osb. V. Dunst. 27; Judei ‥ demoniaco ~u arrepti MunAcOx 37; cavillacio ~us illusoris [sc. a nigromantico invocati] Meaux I 268.  d de quodam ~u cujusdam mercenarii ‥ qui adjuvit hominem ad portandum fabas Ghost Stories 414; visus est ei isdem rex ‥ sibi assistere ‥. hiis dictis ~us elapsus est. clericus evigilavit Bower VIII 11. 5 (~us Dei) the spirit of God, the essential power of God. b (~us Sanctus, almus, or sim.) the Holy Spirit. asinae eatenus elinguis non refugito ~u Dei afflatae Gildas EB 1; sciens in ~u Dei, quo plenus erat, diem sui transitus appropinquare Flor. Hist. I 342; 1360 ~us Dei ubi vult spirat [Joh. iii 8] Lit. Cant. II 497.  b coaevus patri ac ~ui Sancto, communis ejusdemque substantiae Gildas EB 74; 693 ante ‥ Deum et ‥ filium ejus et ~um Sanctum, id est inseparabilem trinitatem CS 81; pia domina, non crediderim te potuisse ‥ stimulos tanti cruciatus ‥ sustinere, nisi ipse ~us vite, ~us totius consolationis ‥ te consolaretur Eadmer Excell. B. M. 567B; regem sanctum septiformi ~us Sancti gratia doceamus esse repletum Ailr. Ed. Conf. 765C; non credimus ‥ aliam mundi esse animam quam ~um Sanctum regentem et vivificantem universum J. Blund An. 360; per electionem ~us Sancti Graystanes 3 (cf. Reg. Cant. I 104 (v. inspiratio 2c)); instinctu ~us almi Reg. Whet. I 150. 6 power or principle (of some emotion, frame of mind or mental condition) as operating on or in person. b (w. prophetiae or sim.) the spirit of prophecy (cf. 3b supra, Apoc. xix 10). c inspiration. nimie cupiditatis et protervie ~u inflatus imperium invasit Ord. Vit. VII 5 p. 166; 1155 in ~u erroris et ~u mendatii [III Reg. xxii 23] indebitam sibi vendicant libertatem Lit. Cant. III 367; hauserat ‥ apud vos ~um vertiginis [Is. xix 14] et furoris P. Blois Ep. 7. 19B; 1263 non levem suscitat ‥ displicencie ~um (v. displicentia); 1326 fiat quod vobis dederit ~us consilii sanioris Lit. Cant. I 194; 1365 parvulos discrecionis ~u sufficienter preditos StatOx 164; accidit ‥ ut ~us humilitatis in cor archidiaconi ‥ discenderet Reg. Whet. I 6.  b profetico afflatus ~u Aldh. Met. 2 p. 69; coepit ‥ inter ista vir Dei Guthlac prophetiae ~u pollere, futura praedicere Felix Guthl. 43; oraculi quod ‥ nunc ~us vaticinii Paulino infuderit W. Malm. GP I 72; Boisilus ‥ virtutum culminibus et ~u prophetie pollens Ric. Hex. Hist. Hex. I 8; tempore quoque presentia, sed loco absentia, quasi prophetico quodam ~u arte miranda cognoscunt Gir. IK I 11 p. 87; nolunt dicere se ~um prophecie habere nec reputant divinare Ockham Dial. 505.  c s946 Dunstanus ‥ ~um sibi solito influentem hauriens, regis obitum intellexit Chr. Rams. 18; ille ‥ diaboli fraudes divino ~u previdens M. Par. Maj. I 474. 7 mind or heart as seat of feelings, emotions, or sim.. b (in quot. pl.) morale, spirits. c attitude, frame or state of mind. d character. fervore ~us actus W. Malm. GP I 54; ~u contribulato, qualem Deus diligit, finem erumnarum optabat Ib. V 277; exhilaratus ~u, gratias egit pietati Ord. Vit. VI 9 p. 62; ~us contribulatus, cor contritum et humiliatum acceptissimum Deo sacrificium est Diceto YH 383; monachi ‥ cum fervore ~us speciosa frutecta ‥ sectantes, ignem maximam construxerunt (Geraldus 9) VSH II 111; diu ‥ in amaritudine suorum ~uum conturbati Diceto YH 345; 1335 ut ‥ in humilitate ~us ‥ laboretis Lit. Cant. II 101; ~um contritum ac humiliatum Plusc. VII 12.  b illi ‥ quasi divinitus accensis ~ibus rapuerunt ex ore illius verbum quasi divinum oraculum W. Malm. GP III 130.  c c795 alios in ~u mansuetudinis ammone, alios in virga pastorali corripe Alcuin Ep. 79; ? 803 beatus Petrus consentanea, utpote eodem ~u, scripsit Ib. 265; ad eum depredandum inflatiore ~u animatus erat. sed uno tanto aspectu ejus emollitus omnem exhalavit superbiam W. Malm. GP I 51; Deum ‥ exorans ut a se ~um ignorantie dignaretur tollere (Mochua 2) VSH II 184; gaudii et exultacionis ~um assumemus Lit. Cant. I 6; Johannes electus Cantuarie ‥ libenter et in ~u humilitatis facte electioni renunciavit Flor. Hist. II 203; s1307 pro pallio laudis induit ~um meroris et confusionis Ib. III 138; in ~u lenitatis eum supportet Conc. Scot. II 32.  d Willelmus ‥ comitatum dedit filio ‥ crassioris ingenii. Raimundus ‥ vivacioris ~us Caturcensem accepit W. Malm. GR IV 388. 8 desire, inclination, enthusiasm, spirit, intent. b aspiration (in quot. w. ref. to Apoc. v 6). c (also pl.) courage, strength, confidence. ad hec enarranda ferventiore opus est ~u ut consummem feliciter quod incipio tam hilariter W. Malm. GR IV 343; omnes ferventiore ~u in regis fidem animati sunt ut si oporteret ‥ devotis dextris in ferrum pro rege ruerent Id. GP I 55; quis digno improperio tantam persequatur audatiam! ‥ sed cohercebo stilum, frenabo ~um Ib. V 265; juvenis ‥ ~um habens in avibus caeli ludere Diceto YH 102; diabolum in specie pulcherrime mulieris ad se venientem et in ~u fornicationis [Os. v 4] illum temptare volentem, ignitis forcipibus per nasum arripuit M. Par. Maj. I 474 (cf. W. Malm. GP I 19: femineas ‥ sordes insusurrantem ignitis forcipibus adurens); s1098 hostibus uno ~u occurrebant Wend. II 102 (= M. Par. Min. I 101); 1453 graciam et ~um corrigendi Pri. Cold. 179.  b ~us dicuntur, id est aspirationes que precedunt virtutes et sunt dona tamen et non merita J. Sal. SS 954B.  c [Cerditius] cum domesticis conflictationibus ingentes ~us aluisset, statuit ‥ armis famam dilatare W. Malm. GR I 16; Christiani cultus infantiam ‥ vivacitate regia erigere et pleno ~u animare contendit Ib. I 50; cum beatus ‥ valitudine ‥ decumberet, ‥ recollecto ~u torvisque luminibus minax, hanc orationem habuit Ib. II 201; quasi ~us suos ad interiora recolligens Fortescue NLN II 58. 9 (alch.) kind of active material that vaporizes on heating, used by alchemists to transform metals, or its vapour; b (defined as one of four, viz. mercury, sulphur, orpiment (yellow arsenic sulphide), or sal ammoniac); c (defined as one of seven, viz. mercury, yellow, red, or white sulphur, realgar (red arsenic sulphide), orpiment, or sal ammoniac). d (~us vitae) quicksilver, mercury (i. e. argentum vivum). convertet Martem in Lunam et constringet omnes ~us volantes M. Scot Lumen 242; sunt quidam ~us qui ad ignem in fumum convertuntur et converti faciunt alias res, sulphur et arsenicum et ex illis est argentum vivum Ib. 262; de ~ibus volantibus: sunt ‥ quidam ~us qui recedunt ab igne et in fumum convertuntur et faciunt convertere alias res sicut est sulphur arsenicum ex illis est argentum vivum Ib. 263; postea est sublimatio cum attritione et mortificatione, deinde sequitur corruptio olei vel separatur a ~u, ut post intendatur virtus ignea Bacon Min. 314; virtus ‥ metallica est que ‥ operatur in ~ibus subtilissimis, ut sulphure ac vivo argento Ps.-Gros. Summa 594; omnis ~us figitur cum calcibus sui generis Ripley Axiom. 111.  b sophysticantur metalla doctrina artis alchimie cum quibusdam additamentis pulverum, mediantibus ~ibus quorum species sunt 4, scilicet argentum vivum, sulphur, auripigmentum et sal ammoniacum M. Scot Part. 295; in minoribus mineralibus, scilicet in quatuor ~ibus, ut sulphure vulgi et arsenico et auripigmento et sale ammoniaco Correct. Alch. 10 p. 393; ~us ‥ dicuntur que evolant ab igne, ut argentum vivum, sulphur, sal ammoniacum, et auripigmentum Bacon Tert. sup. 83.  c et si eligeremus aliquem ex septem ~ibus per se, ut solum argentum vivum aut sulphur solummodo, aut argentum vivum et unum e duobus sulphuribus, aut sulphur vivum, aut auripigmentum aut arsenicum citrinum, aut rubeum solum vel compar, nequaquam perficeremus Spec. Alch. 380.  d si ‥ velis tua corpora exaltare, illa sublima primo ~u vite Ripley Axiom. 116. 10 vapour, fluid or substance produced by distillation. b (~us vini) ethanol. ros ‥ est liquida materia ‥ passibilis valde. unde de facili infrigidatur a fumis, ~ibus Gilb. I 70. 2.  b animus illius est ut dissolucio fiat cum ~u vini; sed intencio ‥ est quod in hoc ~u habeatur aliud menstruum resolubile Ripley 169. 11 air (as element), atmosphere. b wind. villa ‥ hinc inde veniente temperie refrigerata ‥ pestiferi nichil habet ~us W. Malm. GP I 52; an ex aqua sit terremotus ut Taleti visum est, an ex igne ‥ an ex ~u Balsh. AD rec. 2 152; nec ~us hic pestilens nec aura corrumpens Gir. TH I 33 p. 67.  b ~um ventum dicit, quia multae infirmitates in corpore ex corrupto aere veniunt Comm. Cant. II 28; imber ac ~us procellarum [Psalm. cxlviii 8] celos obduxerunt caligine P. Blois Ep. 52. 158B.

spīrĭtŭs, (8) ūs, m. (spiro), ¶ 1 souffle [de lʼair, du vent] : Sen. Nat. 5, 13, 4 ; Virg. En. 12, 365 ¶ 2 air : Plin. 2, 10 ; quid tam est commune quam spiritus vivis ? Cic. Amer. 72, est-il chose plus commune que lʼair pour les êtres vivants ? hujus cæli spiritus Cic. Cat. 1, 15, lʼair de ce ciel [que nous respirons ici] || air aspiré (respiré): spiritum haurire Cic. Nat. 2, 136, respirer ; spiritus diffunditur per arterias Cic. Nat. 2, 138, lʼair se répand dans les artères ; spiritum ducere Cic. Pomp. 33, respirer, vivre ; [fig.] nullum otiosum spiritum ducere Cic. Arch. 30, nʼavoir pas un moment de vie tranquille || souffle, respiration, haleine : animantium vita tenetur cibo, potione, spiritu Cic. Nat. 2, 134, la vie dʼun animal est entretenue par trois fonctions, manger, boire, respirer ; alicujus postremum spiritum ore excipere Cic. Verr. 2, 5, 118, recueillir sur les lèvres le dernier souffle de qqn ; uno spiritu Cic. de Or. 3, 182, dʼune seule haleine ; spiritum intercludere Liv. 21, 58, 4, couper la respiration || acte de la respiration : aer ou anima spiritu ducitur Cic. Nat. 2, 101 ; 2, 138, lʼair est amené par la respiration [est aspiré], cf. Cic. Nat. 2, 136 ¶ 3 souffle = vie : Cic. Phil. 10, 20 ; Verr. 2, 5, 118, etc.; Virg. En. 4, 336 ¶ 4 a) [poét.] = soupir : Hor. Epo. 11, 10 ; Prop. 1, 16, 32 ; b) [gramm.] aspiration : Prisc. Gramm. 2, 12 ; Aus. Idyll. 12, 12, 19 ; c) exhalaison, émanation, odeur : Lucr. 3, 222 ; Cels. Med. 5, 26, 31 ; Gell. 9, 4, 10 ¶ 5 [métaph.] souffle, inspiration : quasi divino quodam spiritu inflari Cic. Arch. 18, être pénétré comme dʼune sorte de souffle divin, cf. Cic. Nat. 2, 19 ; 3, 28 ¶ 6 [fig.] a) suffisance, assurance, présomption, arrogance, orgueil ; [au sing.] : qua adrogantia ! quo spiritu ! Cic. Phil. 8, 24, avec quelle arrogance ! quel orgueil ! his rebus tantum fiduciæ ac spiritus Pompeianis accessit, ut Cæs. C. 3, 72, 1, cet avantage donna tant de confiance et de suffisance aux Pompéiens, que..., cf. Cic. Q. 1, 2, 6 ; Liv. 24, 22, 8, etc.; Hor. S. 2, 3, 311 || au pl.: Cic. Verr. 2, 1, 75 ; 3, 22 ; Clu. 109 ; Sulla 27 ; Pomp. 66 ; Nep. Dion 5, 5 ; Liv. 2, 35, 8 ; 26, 24, etc. ; tantos sibi spiritus sumere, ut Cæs. G. 1, 33, 5, concevoir un tel orgueil que, cf. Cæs. G. 2, 4, 3 ; Liv. 4, 54 ; b) disposition dʼesprit, sentiment : hostiles spiritus gerere Liv. 2, 35, 6, nourrir des sentiments hostiles, cf. Liv. 1, 31, 6 ; Curt. 5, 8, 17 ; Sen. Ep. 90, 44 ; avidus spiritus Hor. O. 2, 2, 10, esprit avide, avidité : c) souffle créateur, esprit poétique, génie, inspiration : spiritum Phœbus mihi dedit Hor. O. 4, 6, 29, Phœbus mʼa donné le souffle (lʼinspiration), cf. O. 2, 16, 38 ; d) [poét.] esprit, âme : Ov. M. 15, 167 ; Tac. Ann. 16, 35 || esprit = personne : Vell. 2, 123, 2 ; Val. Max. 1, 1, 14 ; e) le Saint-Esprit : Eccl.

➳ spiritus Prud. Cath. 10, 8 ; Sedul. Eleg. 110 || n. spiritum Itala Act. 16, 7 ; CIL 13, 1898.

spiritus , us. m.
口氣。息。呼吸。嘯。神靈。精神。歎息。風。胆自高。生命。嗅。— attractus ab alto 深歎氣。— teter 臭口氣。— avidus 慳吝心。Versus multos uno spiritu pronuntiare 一息吟幾行詩。Spiritum recipere 呼吸。Spiritum ducere 呼吸。生活。Spiritum reddere 斷氣。Spiritum frangere 壓其傲。Spiritum reliquum exhaurire 絕氣。Usque ad extremum spiritum 到斷氣之時。Spiritu privare 斃。Spiritu divino afflari 有神默啓。

Suggest a Translation
See an image

spīrĭtus, ūs, m.: soffio, brezza, aria; vehementior spiritus ventus est Sen il vento è una brezza più forte; Boreae spiritus Virg il soffio di Borea; quo spiritus non pervĕnit Varr dove non entra l'aria; interficiet spiritu oris sui Vulg ucciderà con il soffio della sua bocca

● aria; proximum (igni) spiritus Plin subito dopo (il fuoco), l'aria

● fiato, respiro, soffio; creber spiritus aut ingens raroque coortus Lucr respiro frequente o profondo e interrotto; spiritus quoque nec crebro receptus concīdat sententiam Quint e il prendere spesso fiato non tronchi il periodo; extremus spiritus, l'ultimo respiro; ut filiorum suorum postremum spiritum ore recipĕre licēret Cic di poter raccogliere con un bacio l'ultimo respiro dei loro figli; uno spiritu, d'un sol fiato; cum nullum tranquillum atque otiosum spiritum duxerimus Cic non avendo mai potuto respirare tranquillamente e senza affanni; non habebat ultra spiritum Vulg rimase senza fiato; et non remansit in eis spiritus Vulg e non rimase in essi spirito (i.e. coraggio).

spīritus ūs, m

• cf. spiro, a breathing, breath: anima ducta est spiritu: aër spiritu ductus: neque habet quas ducat spiritus auras, O.: spiritum includere, suffocate, L.: ut nihil sit ne spiritu quidem minimo brevius, etc., i. e. not an instant: latere petitus imo spiritus, i. e. a sigh, H.: si spiritum ducit, vivit: usque ad extremum spiritum: filiorum postremum spiritum ore excipere.—A gentle breath, breeze: Aram, quam flatu permulcet spiritus austri, C.poët.: Boreae, V.—The air: quid est tam commune quam spiritus vivis?: diffunditur spiritus per arterias.—Fig., of a god, breath, inspiration: uno divino spiritu contineri, by a divine inspiration: Spiritum Phoebus mihi dedit, H.—The breath of life, life: eum spiritum, quem naturae debeat, patriae reddere: extremum spiritum in victoriā effundere: dum spiritus hos regit artūs, V.: surget spiritus in lacrimis, a sigh, Pr. —Disposition, spirit, character: avidum domando spiritum, i. e. covetousness, H.: qui spiritus illi, V.: hostilīs spiritūs gerens, L.—Spirit, high spirit, energy, courage, haughtiness, pride, arrogance.— Sing. (in prose only gen.and abl., which are wanting in plur.): regio spiritu: illos eius spiritūs Siciliensīs quos fuisse putetis: tantum fiduciae ac spiritūs, Cs.: filia inflata muliebri spiritu, L.— Plur.(only nom.and acc.): res gestae meae . . . mihi nescio quos spiritūs attulerunt: magnos spiritūs in re militari sumere, Cs.: regios spiritūs repressit, N.: cum spiritūs plebs sumpsisset, L.: remittant spiritūs, comprimant animos suos: quorum se vim ac spiritūs fregisse, L.