spiritalis
spīrĭtālis or spīrĭtŭālis (the MSS. vary between the two forms), e, adj. [spiritus].
- Of or belonging to breathing, to wind, or to air (post-Aug.): machinarum genus spiritale, quod apud eos (Graecos) πνευματικόν appellatur, a kind of wind-instrument, Vitr. 10, 1: partes pulmonis, Veg. 5, 75, 1: fistula, an air-passage, Lact. Opif. Dei, 11: arteriae, Arn. 3, 108.—
- II Of or belonging to spirit, spiritual (eccl. Lat.): substantiae quaedam, Tert. Apol. 22: bellum, id. adv. Marc. 4, 20: si spiritali lacte pectus irriges, Prud. στεφ. 10, 13; Vulg. Gal. 6, 1; id. 1 Cor. 15, 44.—Hence, adv.: spīrĭtālĭter (spīrĭtŭāl-), spiritually: caro spiritaliter mundatur, Tert. Baptism. 4 fin., Vulg. 1 Cor. 2, 14; id. Apoc. 11, 8.
spīritālis od. (nach a. Hdschrn.) spīrituālis, e (spiritus), I) zur Luft gehörig, Luft-, machina, durch die Luft bewegt (wie eine Orgel), Luftmaschine, Vitr. 10, 1, 1. – II) zum Atem gehörig, fistula, Luftröhre, Lact.: arteriae, Arnob.: tractus, das Atemholen, Arnob. – III) geistig, d.i. nicht körperlich, auch geistlich (Ggstz. carnalis, fleischlich), Eccl.: neutr. pl. subst., spiritalia (spiritualia) nequitiae, die bösen Geister, Eccl. (s. Rönsch Itala p. 104.)
secunda anathomicorum intencio consideracionis circa ~ualia aut vitalia membra consistit, quorum primum et principale est cor ‥ pulmo autem est quoddam molle membrum
ab anima transmittuntur spiritus vitales et ~uales et quod a vitalibus est vita, a ~ualibus est sensus
suffocatum cum ferro plumbarii ‥ ignito trans tubam ductilem ad egestionis partes ‥ applicatam membra ~alia post intestinas combusserunt
ut ‥ cor et precordia membraque omnia ~ualia suffocaret
coste ‥ et pectus cor et cetera ~ualia protegunt ‥ in modum clipei anterius
vel est sputum per se, et est a stomacho et exit cum screatione, vel est ex ~ualibus et exit con [sic ] tussi
si est in ~ualibus detur oxizacara
dyafragma est pellicula dividens ~ualia a nutritivis
post mortem ~ualia in caelis corpora habituros esse speramus
substantia ~ualis nullam rationem habet ad locum corporalem neque divisibilem neque indivisibilem
episcopatum ‥ avaritiae gratia, non ~alis profectus obtentu cupitis
apostolis bis datur spiritus ‥ i. primum anima et inspiratio, postea ~alis gratia, sicut in apostolos sufflavit dicens “accipite spiritum sanctum”
duae nativitates sunt: naturalis ex carne, ~ualis ex baptismo
caelo aperto non reseratione elementorum sed ~alibus oculis intuens, sicut beatus Jacob ‥ in ‥ Bethel
nequaquam carnalis integritas comprobatur, nisi consors ~alis castimonia comitetur
fratres qui voluerint ad suam redeant requiem; qui autem ~uali [AS: gastlice ] exercitio noluerint, [agant quidem ] ‥ quod eorum animabus expediat
abbas cum ‥ archiatris ‥ de ~uali cum corporali salute regis sollicite tractabant
vitia ‥ ~ualia, ut superbiam, invidiam; carnalia, ut fornicationem, ebrietatem
arma ~ualia, quod est oracio, humiliatio, afflictio, sustollimus
ob contemplationem ~ualissime caritatis, qua ‥ circa ‥ fratrem J. ‥ affici compellor
qui ‥ bene norunt largiri ~alia conservis suis in tempore cibaria
venusta ‥ liniamentis ‥ corporalibus sed plus venusta suatim cicladibus compta ~alibus
sanctorum librorum munera transmittendo exulem ‥ ~ali lumine consolata est, quia, qui tenebrosos angulos Germanicarum gentium lustrare debet, nisi habeat lucernam pedibus ‥ verbum Domini in laqueum mortis incidet
non ‥ erat sermo ejus fatuus ‥ sed sale ~uali conditus [cf. ]Col. iv 6
gaudent in caelestibus, contemptis transitoriis, inhiabant perennibus et abhorrentes carnalia ‥ fruebantur ~ualibus
ut ~alis et incircumscripta necessitudo carnali et corruptibili parentelae praeferatur
presbiteris et ~alibus filiis Christi nomine consignatis(
fratres ‥ hortatur ‥ ut patris cujuslibet ~alis se subjungerent imperio
loquatur cum eo [monacho fugitivo ] abbas, vel prior, vel aliquis ~is frater cui injunctum fuerit
sicut ego te volo [sc. regem ] terrenum habere dominum ‥ ita et tu me ~ualem habeas patrem et anime tue provisorem
unde nimium tristis effectus, ut pote de filius nostris ~ualibus(
consilio patrum ~ualium, archiepiscopi Rotomagensis, episcopi Lexoviensis, plurimorum insuper abbatum
papa ‥ scripsit, significans ‥ ut ‥ patri suo ~uali ‥ obedienter obsecundarent [prelati ]
rex Æthelbertus cum eodem patre suo ~uali [i. e. Augustino ] consepeliri elegit
in baptismo spiritualis pater
matrem sibi ~ualem, de adulterio falso impetitam, monomachico certamine liberavit
~uales filii nostri sunt quos de sacro fonte levamus
infantem baptizavit ‥ et ait ‥ post baptismum “hunc meum ~alem filium diligenter nutrite”(
rex eorum baptizatus est ‥ et Alfredus factus est patrinus ejus ‥ filius ~ualis Alfredi ‥ mortuus est
celeberrimos ~alis [gl.: celestis ] militiae bellatores
cum divinis ~alibusque bonis
[Albanus ] accinctus armis militiae ~alis
Ælfegus ‥ ad vitam ~ualis saeculi [v. l. spiritualem ] dispositus est
ubi vos ‥ ab aliis ad ~ualem militiam instrui possitis
hujus seculi caduca contempnentes, ~aliaque imitantes, caelestia properemus ad regna
inter sacra missarum solemnia ‥ ~ualibus temporalia cuncta postponens ‥ omnibus veniam ‥ precabatur
regis animus celestia et ~ualia magis inhians, hujusmodi terrena [sc. coopertorium ad lectum suum cameralem ] postponens
~alis bibliothecae formulas et divinae legis regulas catholica praecessorum monimenta ‥ demonstrant
tam saecularium ‥ quam etiam ~alium ‥ voluminum(
pacem quam ‥ apostolus exponebat dicens “ipse est pax nostra etc.” [] ‥ verbis eum ~alibus erudiendo premonuit [ Eph. ii 14 angelus ]
palam erat quid eum ~ualis philosophia docuisset, dum ‥ omne regnum Deo decimaret
“gloria Patri” et alia quedam ~ualia [] ‥ dicendo om. ~ualia Cuthb. Ob. Baedae clxiv
sagacem ~ualium profunditatem patrum libris insertam servare neglexerunt
ad constabilitionem ~alis Israel
dominus per gratiam evangelii ~alem Israhel de toto orbe congregans ad caelestia regna perduceret
rex ut ~alis ille asinus ‥ supposuit humeros suos ad portandum [cf. ]Gen. xlix 14
colores ‥ quibus utriusque ~ualis tabernaculi, allegorici viz. et tropologici, spiritualitas congruentius possit denotari
humani generis descensum in ~alem Egyptum, hoc est in tenebras vitiorum
quamvis catholici patres ~alem sermonum medullam enucleantes latentemque in literis sensum perscrutantes allegorice ad sinagogae tipum retulerint
relictis dialectorum disciplinis ‥ canonicis scripturis et commentis ~alibus [gl.: mysticis ] instruitur
tam grammaticae artis eloquentia ‥ quam etiam historiae simplici expositione et ~alis tripertita intellegentiae interpretatione inbutus
Christus ‥ predicando ~ualem intelligentiam legis
historicus et carnalis sensus Scripture in ~alem intelligentiam clarescit
Anselmus quo ‥ nemo tam penitus ~ualis fuerit
sicut caro adversus spiritum, sic carnales adversus ~uales, sic Cesaris ministri Christi milites
heremitas et anachoritas abstinentie majoris, magisque ~uales, alibi non videras
in viros ‥ ~ales et carnales imaginationes supergressos ‥ hujusmodi dolorem cadere indignum est
hec omnia de humilitatis gestu a fratribus precipue magis ~alibus cotidiano jugiter habentur in usu
divicie vel delicie cedere debent libris in anima ~ali
viri ~uales [MS: ~ales ] ‥ modestiam ‥ karitatem, vultu verbisque pretendentes foris, intus pleni fuere ‥ rancore ‥ falsitate, ‥ fallacia ‥ et vindicta
si vis esse humilis, cogita semper quid tibi de sanctitate deficit et de ~alibus [ME: ] moribusgastliche
pontifex ‥ dans semper tam ~alibus quam saecularibus dona et munera
cum lites foveant ‥ serviant cupiditati ‥ nonne secundum carnem ambulant, licet se ~uales mentiantur?
missi fuerunt ad eundem ‥ duo legati ~uales, sc. Dunelmensis et nunc Winton., pro pace ‥ procuranda
per prefatum dominum regem et dominos in parliamento tam spirituales quam temporales
heredes et successores dominorum tam ~ualium quam temporalium prestabunt idem juramentum
littere ‥ dominorum temporalium et ~ualium, majori et aldermannis misse
in ipsis rebus ~alibus ‥ exemplum trahere a rebus etiam carnalibus possumus ‥ cur non ‥ in hac ~ali ordinatione, qua per sacrum ministerium homo Deo conjungitur
relicto habito saeculari monachicam elegit conversationem ‥ crescente fervore vite ~alis
vir Dei plus ~ualibus quam secularibus negociis intendebat
si peccata puniant prelati pena ~uali, veluti jejuniis, elemosinis, fustigacionibus, et consimilibus, neque per regem neque per proceres impediuntur
potestas ~is ‥ et laicalis
possunt ‥ clerici habere bona temporalia ‥ ad perficiendum officium ~ale
ne ullus ecclesiasticus ‥ immisceat se secularibus negociis ‥ quo rusticis laboribus a ~i exercitio, propria cura neglecta, abstrahatur
cause ‥ ~uales
sunt ‥ cause ~uales in quibus judex secularis non habet cognitionem neque executionem ‥ in his ‥ causis pertinet cognicio ad judices ecclesiasticos
cum dictum monasterium a nullo possessionem habeat ~ualem vel temporalem nisi tantum dotem sue ecclesie
cum ‥ ecclesia in bonis et proventibus, tam ~ualibus quam temporalibus ‥ depauperacionem ‥ paciatur
prelati ‥ in mundialibus sc. efficaces, in ~ualibus desides
episcopus nichil clamat in ecclesia illa preterquam ~ualia
duo parochiani ‥ assignentur imperpetuum hospitali Sancte Marie ‥ ut ibi deinceps percipiant ~ualia et sint parochiani ejusdem hospitalis
constituimus ‥ tres canonicos quorum unum presentavimus archidiacono ut responderet episcopo de ~ualibus, priori vero de temporalibus
legatus ‥ tractatum habuit cum conventu ipsius ecclesie de reformatione ~ualium et temporalium
omnia mobilia et inmobilia, ~ualia et temporalia, proteccioni ‥ domini pape subposuerunt
mere ~ualia domini pape mandato submitti possunt, temporalia vero non. ea etenim regie dignitati submissa sunt
quo minor pars ~ualis, hoc facilior erit dissolutio ‥ pars altera ~ualis est et volatilis
spīrĭtālis, e (spiritus), propre à la respiration : spiritalis arteria Arn. 3, 13, la trachée-artère || pneumatique : Vitr. Arch. 10, 1, 1 || [fig.] spirituel, immatériel : Tert. Apol. 22.
Antiphonarios duos, orationum, comicum, manual precum, alios Spiritales, bibliotheca moralium.
Espirital, pro Mens, animus, voluntas, in Vita J. C. MS. ubi de stabulo in in quo natus est Christus :
N'i ot ne coute, ne cendal, Se n'est de Dieu l'Espirital, Car il voloit pourement nestre.
-
…cum cophino ; ordinis res est, ut, dum in hac figuratae Babylonis fornace decoquimur, nos cum Ieremia spiritalem Ierusalem suspiriosis plangamus ululatibus et Assur fastu regio tonans sanctorum sancta proculcet. quibus ego praesentum futurarumque beatitudinum vicissitudinibus inspectis…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…iam presbyteri Agrippini, ne iniuriosum sit dixisse nequitiis, certe fatigatur argutiis ; qui abutens inbecillitate matronae non desistit spiritalis animae serenitatem saecularium versutiarum flatibus turbidare ; cui filii nec post multo nepotis amissi duae pariter plagae recentes ad diuturni…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…legat ipsum, de quo dixi, libellum uitae eius, et multum ex illo, ut reor, profectus spiritalis accipiet. In quibus tamen unum est, quod et nos in hac historia ponere multis commodum duximus. Cum…
The Venerable Bede, Historiam ecclesiasticam gentis Anglorum
-
…vindictam futuram, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. Ita prius movebuntur spiritales vel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantissimis admonitionibus cetera multitudo frangatur. Sed quoniam istae in…
Augustine, Saint, Epistulae. Selections.
-
…, ne nos ipsi in nostra potestate, sed deus in nostro sermone timeatur. Ita prius movebuntur spiritales vel spiritalibus proximi, quorum auctoritate et lenissimis quidem sed instantissimis admonitionibus cetera multitudo frangatur. Sed quoniam istae in cimiteriis ebrietates…
Augustine, Saint, Epistulae. Selections.
-
…praecipue, cum in Lugdunensis ecclesiae dedicatae festis hebdomadalibus collegarum sacrosanctorum rogatu exorareris, ut perorares. ubi te inter spiritales regulas vel forenses medioximum quiddam contionantem, quippe utrarumque doctissimum disciplinarum, pariter erectis sensibus auribusque curvatis ambiebamus, hinc…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…fuerunt et omnes mare transierunt et omnes in Mose baptizati sunt in nube et in mari et omnes eandem escam spiritalem manducaverunt et omnes eundem potum spiritalem biberunt bibebant autem de spiritali consequenti eos petra petra autem erat Christus sed non…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…. sic noster haerens sermo lingua debili balbutit et modis laborat absonis, sed si superno rore respergas iecur et spiritali lacte pectus inriges, vox inpeditos rauca laxabit sonos. evangelista scripsit ipsum talia praecepta Messian dedisse apostolis nolite verba…
Prudentius, Peristephanon Liber
-
…. ubi in silentio pugnant milites Christi, non ut occidant homines, sed ut expugnent principes et potestates et spiritalia nequitiae, id est diabolum et angelos eius. Hos enim hostes sancti vincunt, quos videre non possunt ;…
Augustine, Saint, Epistulae. Selections.
-
…continuas, experiere per dies, quanto antecellunt beluis homines, tanto anteferri rusticis institutos. de paginis sane quod spiritalibus vis ut aliquid interpres improbus garriam, iustius haec postulantur a sacerdotibus loco propinquis aetate grandaevis, fide claris opere…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII