superbia
superbia, loftiness, haughtiness, pride, arrogance
Frieze-Dennison Vergil
- In a bad sense, loftiness, haughtiness, pride, arrogance (syn.: arrogantia, insolentia, fastidium, fastus): num sibi aut stultitia accessit aut superat superbia? Plaut. Am. 2, 2, 77 (709): magnitudinem animi superbia (imitatur) in animis extollendis, Cic. Part. Or. 23, 81: divitiae dedecoris plenae sunt et insolentis superbiae, id. Rep. 1, 34, 51: abicio superbiam, Plaut. Merc. 5, 2, 10 (851): in rebus prosperis superbiam magno opere, fastidium arrogantiamque fugiamus, Cic. Off. 1, 26, 90; so (with fastidium) id. Rep. 1, 32, 48; (with arrogantia) id. Inv. 1, 54, 105; Caes. Fragm. ap. Gell. 4, 16, 8; (with avaritia) Liv. 43, 2, 2; (with insolentia, contumacia) Cic. Verr. 2, 4, 41, § 89; (with importunitas), id. Rep. 1, 40, 62; id. Lael. 15, 54; (with inhumanitas) id. de Or. 1, 22, 99; (with crudelitas) Liv. 8, 33, 11; (opp. moderatio) id. 8, 33, 13: domicilium superbiae, id. Agr. 2, 35, 97: pone superbiam, Hor. C. 3, 10, 9: superbiam alicujus retundere, Phaedr. 4, 23, 21: in vultu damnosa superbia vestro, Ov. A. A. 3, 509: silentium ipsius in superbiam accipiebatur, was interpreted as pride, Tac. A. 6, 19 (13) fin.: absit superbia, asperitas, Plin. Ep. 8, 24, 5: nec tanta superbia victis, Verg. A. 1, 529.—Plur.: secundas fortunas decent superbiae, Plaut. Stich. 2, 1, 28 (301).—
- 2 Conceit, vanity: legatos, velut ad ludibrium stolidae superbiae in senatum vocatos esse, Liv. 45, 3, 3.—
- 3 Rudeness, discourtesy: superbiam tuam accusant, quod negent te percontantibus respondere, Cic. Fam. 7, 16, 3.— *
- B Transf., of things: album opus propter superbiam candoris concipit fumum, the delicacy of white (as a color), Vitr. 7, 3, 4.—
- II In a good sense, lofty spirit, honorable pride (poet. and in post-Aug. prose): sume superbiam Quaesitam meritis, Hor. C. 3, 30, 14: nec tantam Vespesiano superbiam, Tac. H. 3, 66.—
- B Transf., of things: eadem causa in piris taxatur superbiae cognomine, Plin. 15, 15, 16, § 53; cf. superbus, II. B. 1.
non ita omnes episcopi vel presbyteri ‥ quia non scismatis, non ~iae, non inmunditiae infamia maculantur, mali sunt
ille [sc. diabolus pugnat ] ~ia, tu semper humilitate
~ia ideo vocatur, quia supra quam debeat graditur
qui sibi facit advocatum contra dominum suum per ~iam, perdat quod de eo tenet(
tunc etiam Berfrid consul restitit ~ie Pictorum
leva manus tuas in ~ias eorum qui malignantur in sancto [cf. ]Psalm. lxxiii 3
nunc ‥ capitalia crimina secundum canones explicabo. prima ~ia, invidia, fornicatio, inanis gloria, ira longo tempore, tristitia seculi, avaritia, ventris ingluvies, et Augustinus adjecit sacrilegium
primum est ~ia cum homo cor suum exaltat
dispersit ‥ superbos mente cordis sui quia initium omnis peccati ~ia
haec ‥ propria voluntas ‘~ia’ est illa, quam initium omnis peccati scriptura nuncupat
~ia ‥ radix omnium malorum est
~ia vitae est cum se quis jactat in honoribus
tres sunt generales anime corruptiones, concupiscentia carnis, concupiscentia oculorum, et ~ia vite. ‥ ~ia vite ‥ mentis generat elationem
nobilis ~ia est, nobilissima vero, si ipsa confusio contemnatur inconfusibiliter propter Christum
hic illam sibi precipue familiaritatis confidentiam ad suum conciliavit Jhesum, que illum in tantam extulerat ~iam ut de cetero ‥ omnem mundi gloriam ‥ arbitraretur ut stercora
quibus participans tamquam frater copiis bone sororis, positus est a Domino in ~iam seculorum [cf. ]Is. lx 15
dolor brachii diffugit, digitorum usus in solitum emicuit ‥ male sana ~ia colli resedit
Si quis ligatum per Superbiam, aut per virtutem a Gravione tulerit, etc.Est enim hoc loco
Superbia, dolus, nostris
virtuti, seu
vi, uti redditur in Edit. Pith. tit. 34. Eadem Lex tit. 41. § 16 :
Si quis per Superbiam aut per inimicitiam, caballos aut jumenta aliena tribatterit.Capitulare Pipini Regis Italiæ cap. 36 :
Et si fuerit aliquis, qui per ingenium fugitando de Comitatu ad alium Comitatum se propter istum sacramentum distulerit, aut per Superbiam jurare noluerint semoti, etc.Lex Longob. lib. 1. tit. 16. § 5.
Si quis doloseAdde lib. 2. tit. 36. § 3. Leges Henrici I. Regis Angl. cap. 43 :(edit. Heroldi aut per Superbiam...... mulierem percutere præsumpserit, etc.malitiose)
Qui igitur facit advocatum contra dominum suum per Superbiam, perdat quod de eo tenet.
Puella quæ numquam habuit virum non possit nubere sine consilio parentum suorum, vel cognatorum, vel gadiatorum, et ille qui eam duceret sine consilio jam dictorum, incidat in manus domini persona ejus et tota sua Superbia.Legendum forte
Substantia. Vide Superbus.
Præcipimus quod de cætero non apponatis crocum in peplis, nec habeatis Superbias crispatas, nec zonas argenteas aut scacatas.
- superbus, loftiness, haughtiness, pride, arrogance: quae est ista superbia: divitiae plenae insolentis superbiae: illa tua singularis: increpans superbiam Papiri, L.: pone superbiam, H.: in voltu damnosa superbia vestro, O.—Conceit, vanity: ad ludibrium stolidae superbiae, L.—Rudeness, discourtesy: superbiam tuam accusant, quod negent te percontantibus respondere.—High spirit, honorable pride: sume superbiam Quaesitam meritis, H.
-
…; neque studere neque odisse, sed minume irasci decet ; quae apud alios iracundia dicitur, ea in imperio superbia atque crudelitas appellatur. Equidem ego sic existumo, patres conscripti, omnis cruciatus minores quam facinora illorum esse .…
Sallust, Catilina
-
…patres appellabantur. Post, ubi regium imperium, quod initio conservandae libertatis atque augendae rei publicae fuerat, in superbiam dominationemque se convortit, inmutato more annua imperia binosque imperatores sibi fecere eo modo minume posse putabant per licentiam insolescere…
Sallust, Catilina
-
…pollui consulatum credebant, si eum quamvis egregius homo novus adeptus foret. Sed ubi periculum advenit, invidia atque superbia post fuere. Igitur comitiis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius. Quod factum primo popularis…
Sallust, Catilina
-
…virtus, paupertas probro haberi, innocentia pro malevolentia duci coepit. Igitur ex divitiis iuventutem luxuria atque avaritia cum superbia invasere rapere, consumere, sua parvi pendere, aliena cupere, pudorem, pudicitiam, divina atque humana promiscua…
Sallust, Catilina
-
…crevit ea quasi materies omnium malorum fuere. Namque avaritia fidem, probitatem ceterasque artis bonas subvortit ; pro his superbiam, crudelitatem, deos neglegere, omnia venalia habere edocuit. Ambitio multos mortalis falsos fieri subegit, aliud clausum…
Sallust, Catilina
-
…finem statuet aut quis moderabitur Maiores nostri, patres conscripti, neque consili neque audaciae umquam eguere ; neque illis superbia obstat, quo minus aliena instituta, si modo proba erant, imitarentur. Arma atque tela militaria ab Samnitibus…
Sallust, Catilina
-
…propter magnitudinem aeris alieni volentibus omnibus bonis argentum aere solutum est. Saepe ipsa plebs aut dominandi studio permota aut superbia magistratuum armata a patribus secessit. At nos non imperium neque divitias petimus, quarum rerum causa bella atque certamina…
Sallust, Catilina
-
…artibus retinetur, quibus initio partum est. Verum ubi pro labore desidia, pro continentia et aequitate lubido atque superbia invasere, fortuna simul cum moribus inmutatur. Ita imperium semper ad optumum quemque a minus bono transfertur. Quae…
Sallust, Catilina
-
…adflictare sese, manus supplices ad caelum tendere, miserari parvos liberos, rogitare omnia, omni rumore pavere, superbia atque deliciis omissis sibi patriaeque diffidere. At Catilinae crudelis animus eadem illa movebat, tametsi praesidia parabantur et ipse…
Sallust, Catilina
-
…quousque tandem patiemini, o fortissumi viri Nonne emori per virtutem praestat quam vitam miseram atque inhonestam, ubi alienae superbiae ludibrio fueris, per dedecus amittere Verum enim vero, pro deum atque hominum fidem, victoria in manu nobis…
Sallust, Catilina