tardus
tardus, slow, not swift, sluggish, tardy
BWL
no one was so slow or averse to labor
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit., of motion or action: velox an tardus sit, Cic. Inv. 1, 24, 35: tardi sumus nos, Plaut. Poen. 3, 1, 66 (569): aetate tardiores, id. ib. 3, 1, 6 (509); cf. id. ib. 1 (504) and 4 (507): fatuus est, insulsus, tardus, stertit noctes et dies, Ter. Eun. 1079: redemptor non inertiā aut inopiā tardior fuit, Cic. Div. 2, 21, 47: qualem existimas, qui in adulterio deprehenditur? tardum, id. de Or. 2, 68, 275: nemo erat adeo tardus aut fugiens laboris, Caes. B. C. 1, 69: tarda aliqua et languida pecus, Cic. Fin. 2, 13, 40: asellus, Verg. G. 1, 273: juvenci, id. ib. 2, 206: aves, quas Hispania tardas appellat, Graecia ὠτίδας, Plin. 10, 22, 29, § 56: Caesar ubi reliquos esse tardiores vidit, Caes. B. G. 2, 25: ad injuriam tardiores, Cic. Off. 1, 11, 33: tardior ad judicandum, id. Caecin. 4, 9: ad deponendum imperium, id. Rep. 2, 12, 23: ad discedendum, id. Att. 9, 13, 4; cf.: Bibulus in decedendo erit, ut audio, tardior, id. ib. 7, 3, 5: proci loripedes, tardissimi, Plaut. Poen. 3, 1, 7 (510): Apollo, i.e. unpropitious, Prop. 1, 8, 41. —
- b Of things concr. and abstr.: tardiores tibicinis modi et cantus remissiores, Cic. de Or. 1, 60, 254: omnia tarda et spissa, id. Att. 10, 18, 2: fumus, Verg. A. 5, 682: frumenti tarda subvectio, Liv. 44, 8, 1: poena tardior, Cic. Caecin. 3, 7; Quint. 7, 2, 42: portenta deum tarda et sera nimis, Cic. poët. Div. 2, 30, 64 sic mihi tarda fluunt tempora, Hor. Ep. 1, 1, 23: noctes, coming on late, Verg. G. 2, 482: tardiora fata, Hor. Epod. 17, 62: anne novum tardis sidus te mensibus addas, i.e. to the long summer months, Verg. G. 1, 32: nox, Ov. P. 2, 4, 26: tarda Genua labant, Verg. A. 5, 432: podagra, i.e. that makes one move slowly, Hor. S. 1, 9, 32: senectus, id. ib. 2, 2, 88; Tib. 2, 2, 19; cf. passus, Ov. M. 10, 49: abdomen, Juv. 4, 107: onus, Sen. Phoen. 568: sapor, i.e. that lingers long on the palate, Verg. G. 2, 126: lingua, Sen. Oedip. 293.—Poet., with gen.: tardus fugae, delaying his flight, Val. Fl. 3, 547; and with inf.: nectere tectos Numquam tarda dolos, Sil. 3, 234. —
- II Trop., slow of apprehension, dull, heavy, stupid.
- A In gen.: Ch. Prorsum nihil intellego. Sy. Hui, tardus es, Ter. Heaut. 776: sensus hebetes et tardi, Cic. Ac. 1, 8, 31: nimis indociles tardique, id. N. D. 1, 5, 12: si qui forte sit tardior, id. de Or. 1, 28, 127: tardi ingenii est, rivulos consectari, fontes rerum non videre, id. ib. 2, 27, 117: tardo ingenio esse, id. Agr. 3, 2, 6: mentes, id. Tusc. 5, 24, 68: ingenium, Quint. 1, 3, 2.—
- B In partic., of speech or of a speaker, slow, not rapid, measured, deliberate: in utroque genere dicendi principia tarda sunt, Cic. de Or. 2, 53, 213: stilus, Quint. 10, 3, 5: tardior pronuntiatio, id. 10, 7, 22: tarda et supina compositio, id. 9, 4, 137: tardus in cogitando, Cic. Brut. 59, 216: Lentulus non tardus sententiis, id. ib. 70, 247.—Hence, adv.: tardē.
- A Slowly, tardily: tarde percipere (opp. celeriter arripere), Cic. Rosc. Com. 11, 31; Plaut. Pers. 5, 1, 20 (772); id. Ps. 4, 3, 15 (1031); Cic. Fam. 14, 5, 1; id. Att. 3, 7, 3; 5, 15, 3; 11, 22, 2; id. Mil. 20, 54; Verg. G. 2, 3. — Comp.: tardius moveri, Cic. N. D. 2, 20, 51; id. Tusc. 1, 31, 75; 4, 14, 32; id. Prov. Cons. 14, 35; Caes. B. G. 4, 23; id. B. C. 3, 28 al.— Sup.: tardissime judicare, Cic. Caecin. 2, 7. —
- B Late, not in time, not early, Pall. 11, 14, 3.—Sup.: tardissime, at latest, Plin. 18, 7, 10, §§ 51 and 56: quam tardissime, as late as possible, Asin. Poll. ap. Cic. Fam. 10, 33, 1.
quia sidus ejus [sc. Saturni ] ~issimum sit
Saturnus xxx annos in circuli sui peragratione consumit
sic dicitur [pulsus ] velox, ~us et medius ‥ ~us quia magnum continet temporis intervallum
sic staret argumentum Zenonis, quod mobile velocissimum numquam attingeret mobile ~issimum
~us,slowe
multum mihi placent salutationes tue, placentiores tamen fierent si lingua dicerentur ~iori quod ipsa audiens, pauciores dixit ‥ sed devociores
[vox ] tarda enim notat hominem vilem et luxuriosum
tertius irregularis est una longa nimia cum duabus longis ~is (irrespective breves dicuntur)
terra, aqua, aer et ignis ‥ reddunt ‥ corpus obscurum, passibile, ~um et rude
~a et infirma est terra quam gerimus
quedam earum [creaturarum ] ~iores fuere in suscipienda forma
rex noster Edwardus / velox est ad veniam, ad vindictam tardus(
si usque nunc fuisti ~us ad ecclesiam, a modo debes esse assiduus
solvite vincla mee sancti rogo tarda loquele
[Solomon ] otia tarda fovet non fera bella movet
quando ferie devenerunt ~iores, ballivi ‥ circa horam nonam solebant intrare feriam ultra pontem ‥ ita tamen quod semper per diem illum erat contentio ‥ scilicet ante nonam sed non post nonam
expensas nuncii ultra terminum racione ~e solucionis demorantis ‥ acquietabit
cum solus esset ‥ nec socium ‥ habens, ~um tamen archiepiscopo fuit quod interventu magnorum virorum concordiam cum ipso demum inire potuit
jam quasi ~o tempore in diebus memoralibus dominus Edwardus tertius nuper rex Anglie ‥ concessit
ne in plurimis tum ~us compertor tum durus intellector inveniatur
licet scientia ~iora [(MS corr. to ~ior ], meritis viliora [MS corr. to vilior ] illo sim tamen ‥ dispar non sum
➳ tardissimus Pl. Pœn. 510.
- 1. langzaam, traag [plaustrum; agmen; iuvenci; vulnere gehinderd door; (in, bij: in m. abl.) in scribendo; (mbt.: ad) ad discedendum; ad iudicandum; ad danda beneficia]; ➤ -e navigare; -e credere langzaam, eindelijk; tardissime iudicare;
- 2. (poët.) langdurend, langzaam voorbijgaand [nox; sapor lange tijd nawerkend; menses];
- 3. laat (komend, intredend) [fata]; meestal adv.; ➤ -e ad alqm scribere; tardissime venire;
- 4. (poët.; postklass.) traag makend, verlammend [onus; senectus; podagra]; — subst. tarda, ōrum n hindernissen;
- 5. (metaf.) traag, sloom, suf, langzaam [mens; sensus]; ➤ -o ingenio esse; — subst. ī m (poët.) sufferd;
- 6. (retor. t.t.) bedachtzaam [stilus; in cogitando; pronuntiatio]; ➤ -a et supina compositio.
懶。慢。緣。怵者。Tardi menses 夏天之月。Tardae noctes 冬天之夜。
Suggest a Translation
See an image
Tarda hora, a Gallico
Heure tarde, in Lit. remiss. ann. 1450. ex Reg. 180. Chartoph. reg. ch. 151.
Tost et Tart,Mane et sero. in Lit. ann. 1372. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 559.
- with comp.and sup, slow, not swift, sluggish, tardy: velox an tardus sit: tardus aut fugiens laboris, Cs.: iuvenci, V.: ubi reliquos esse tardiores vidit, Cs.: tardior ad iudicandum: in decedendo tardior: tardiores tibicinis modi et cantūs remissiores: fumus, V.: frumenti tarda subvectio, L.: tarda Genua labant, V.: senectus, H.: passus, O.: abdomen, Iu.—Slow of approach, delaying, late: noctes, V.: tardiora fata, H.: eo poena est tardior.—Slow to pass, lingering, long: tempora, H.: menses, i. e. the long summer months, V.: sapor, i. e. lingering in the palate, V.—Fig., slow of apprehension, dull, heavy, stupid: vah, tardus es, T.: si qui forte sit tardior.—In speech, slow, not rapid, measured, deliberate: in utroque genere dicendi principia tarda sunt: sententiis: illi Tardo cognomen pingui damus, H.
-
…Sextio Baculo, fortissimo viro, multis gravibusque vulneribus confecto, ut iam se sustinere non posset, reliquos esse tardiores et non nullos ab novissimis deserto ; loco ; proelio excedere ac tela vitare, hostes neque a…
Julius Caesar, Gallic War
-
…sedari poterat ita conscientia mentem excitam vastabat. Igitur color ei exsanguis, foedi oculi, citus modo, modo tardus incessus prorsus in facie vultuque vecordia inerat. Sed iuventutem, quam, ut supra diximus, illexerat, multis…
Sallust, Catilina
-
…velit. dum tibi deceptis augetur fama puellis, certus et in nullo quaeris amore moram, perditus in quadam tardis pallescere curis incipis, et primo lapsus abire gradu. haec erit illarum contempti poena doloris multarum miseras exiget una…
Propertius, Elegies
-
…non auro, non Indis flectere conchis, sed potui blandi carminis obsequio. sunt igitur Musae, neque amanti tardus Apollo, quis ego fretus amo Cynthia rara mea est nunc mihi summa licet contingere sidera plantis sive dies seu…
Propertius, Elegies
-
…documenta haec habeo, quod in bello saepius vindicatum est in eos, qui contra imperium in hostem pugnaverant quique tardius revocati proelio excesserant, quam qui signa relinquere aut pulsi loco cedere ausi erant ; in pace vero, quod…
Sallust, Catilina
-
…vento et rapida scribere oportet aqua. Si cui iure bono sacer alarum obstitit hircus, aut si quem merito tarda podagra secat, Aemulus iste tuus, qui vestrum exercet amorem, mirifice est a te nactus utrumque malum .…
Catullus, Carmina
-
…sepulcro Ardoris nostri magne poeta, iaces. tu cave nostra tuo contemnas carmina fastu saepe venit magno faenore tardus Amor. Tune igitur demens, nec te mea cura moratur an tibi sum gelida vilior Illyria et tibi iam…
Propertius, Elegies
-
…Arcadiis rupibus ingemuit. ergo velocem potuit domuisse puellam tantum in amore preces et bene facta valent. in me tardus Amor non ullas cogitat artis, nec meminit notas, ut prius, ire vias. at vos, deductae…
Propertius, Elegies
-
…, moneo, vitate malum sua quemque moretur cura, neque assueto mutet amore locum. quod si quis monitis tardas adverterit auris, heu referet quanto verba dolore mea Quid iuvat ornato procedere, vita, capillo et tenuis Coa…
Propertius, Elegies
-
…abiectus Tiberina molliter unda Lesbia Mentoreo vina bibas opere, et modo tam celeres mireris currere lintres et modo tam tardas funibus ire ratis ; et nemus omne satas intendat vertice silvas, urgetur quantis Caucasus arboribus ; non tamen ista…
Propertius, Elegies