tarditas
tarditas, slowness, tardiness, sluggishness
- I Lit., of motion or action: celeritati tarditas, non debilitas (contraria est), Cic. Top. 11, 47: pedum, id. Rab. Perd. 7, 21: cursu corrigam tarditatem tum equis tum quadrigis, id. Q. Fr. 2, 13, 2: vehiculis tarditati, id. Rep. 3, 2, 3: navium, Caes. B. C. 1, 58: onerariae navis, Tac. A. 2, 39: mula effrenis et tarditatis indomitae, Plin. 8, 44, 69, § 171: occasionis, Cic. Phil. 2, 46, 118; cf.: moram et tarditatem afferre bello, id. ib. 5, 9, 25: tarditas et procrastinatio in rebus gerendis, id. ib. 6, 3, 7: cunctatio ac tarditas, id. Sest. 47, 100: nosti hominis tarditatem, id. Fam. 1, 5, b, 2: quid si etiam affert tarditatem ista sententia ad Dolabellam persequendum, id. Phil. 11, 10, 25; id. Brut. 42, 154: propter tarditatem sententiarum moramque rerum, id. Fam. 10, 22, 2: tanta fuit operis tarditas, id. Cat. 3, 8, 20: audientium, dulness, Plin. 20, 9, 33, § 83; so, aurium, id. 20, 13, 51, § 137; 23, 2, 28, § 59: veneni, slow effect, Tac. A. 16, 14 fin. —In plur.: celeritates tarditatesque, Cic. Univ. 9: cavendum est, ne tarditatibus utamur in ingressu mollioribus, id. Off. 1, 36, 131.—
- II Trop., of the mind, slowness, dulness, heaviness, stupidity: ingenii, Cic. Or. 68, 229; so, ingenii (connected with stupor), id. Pis. 1, 1; cf.: tarditas animi et stupor, Gell. 16, 12, 3: ingenii, Quint. 1, 1, 1: quid adjectius tarditate et stultitiā dici potest? Cic. Leg. 1, 19, 51: hominum, id. N. D. 1, 5, 11: opinio tarditatis, id. de Or. 1, 27, 125.
post centum viginti annos ~as solis, dum Arietem intrare debuisset, intrasset itaque Taurum
ubi nulla ~as sarcinae corporalis piae voluntati obsistit
ignavia est rigor et ~as corporis
Asael agilitas esset ibi pigra ~as
per asinam et pullum possumus ‥ accipere totam humanam naturam ‥ per asinam carnem propter ~em et gravitatem, per pullum animam, propter levitatem et mobilitatem
velocitas et ~as, debilitas et fortitudo
si dicis quod iste passiones, velocitas et ~as, non conveniunt motui alicujus indivisibilis
Deus vero sine labore sanat, sine ~ate medicamenta veniae prestat
sed omnem hanc ~em in pecuniis mittendis internuntiorum negligentie imponendam esse arbitror
nullatenus propter ingenii ~em potuit cathecizandi ‥ ministerium discere
nec tantum considerantes imperitae linguae in me ~em, quantum in testimoniis Patrum catholicae fidei veritatem
intentus ero quantum potero. si ‥ tardior ‥ exstitero, non te me exspectare pigeat, prout videris tarditatem meam expetere
multum itaque ~ati nostre intelligentie Spiritus Sanctus consuluit
arguit Jesus stultitiam et ~em cordis eorum et arguens vulnerabat
ad quas intelligendas et explicandas simplicioribus insufficientem reputo sensus mei penuriam et ~am
propter temporis ~em et hyemem supervenientem provisum est ut ‥
- 1. traagheid [navium; operis; veneni trage werking]; ➤ tarditatem afferre alci rei iets vertragen; ~ in rebus gerendis; — plur. langzame bewegingen;
- 2. (metaf.) traagheid, sloomheid [animi; audientium].
- tardus, slowness, tardiness, sluggishness: legatorum: pedum: navium, Cs.: moram et tarditatem adferre bello: operis: celeritates tarditatesque: cavendum est, ne tarditatibus utamur in ingressu mollioribus.—Fig., of the mind, slowness, dulness, heaviness, stupidity: ingeni: quid abiectius tarditate et stultitiā?: opinio tarditatis.
-
…differamus in crastinum. Cum ita placuisset, finis disputandi in eum diem factus est. Liber Tertius et vehiculis tarditati, eademque cum accepisset homines inconditis vocibus inchoatum quiddam et confusum sonantes, incidit has et distinxit in partis et…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…te ; quod sine ulla dubitatione, si Pompeius paulum modo ostenderit sibi placere, faciet ; sed nosti hominis tarditatem et taciturnitatem. nos tamen nihil, quod ad eam rem pertineat, praetermittimus. ceteris iniuriis, quae propositae…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…non expertem dignitatis gradum, in incisionibus vero multo magis et in membris ; paucitatem enim pedum gravitate sua et tarditate compensat. Sed hos cum in clausulis pedes nomino, non loquor de uno pede ex tremo adiungo, quod…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…omnino numerus a primo tum incitatius brevitate pedum, tum proceritate tardius. Cursum contentiones magis requirunt, expositiones rerum tarditatem. Insistit autem ambitus modis pluribus, e quibus unum est secuta Asia maxime, qui dichoreus vocatur, cum…
M. Tullius Cicero, Orator
-
…omnino dissolutum est quod decrevit senatus habet atrocitatis aliquid legatio utinam nihil haberet morae nam cum plerisque in rebus gerendis tarditas et procrastinatio odiosa est, tum hoc bellum indiget celeritatis. succurrendum est D. Bruto, omnes undique copiae…
Cicero, Philippicae
-
…arderet, defuerit civium studiis potius quam eos in armorum discrimen adduceret. itaque illi ipsi si qui sunt qui tarditatem Bruti reprehendant tamen idem moderationem patientiamque mirantur. sed iam video quae loquantur ; neque enim id occulte faciunt .…
Cicero, Philippicae
-
…agitur agamus. agitur autem liberine vivamus an mortem obeamus, quae certe servituti anteponenda est. quid si etiam tarditatem adfert ista sententia ad Dolabellam persequendum quando enim veniet consul an id exspectamus quoad ne vestigium quidem Asiae civitatum atque…
Cicero, Philippicae
-
…, hic eos quibus erat ignotus decepit, fefellit, induxit. pauci ista tua lutulenta vitia noramus, pauci tarditatem ingeni, stuporem debilitatemque linguae. numquam erat audita vox in foro, numquam periculum factum consili, nullum non…
Cicero, in Pisonem
-
…ita dum inertiae vituperationem, quae maior est, contemnunt, adsequuntur etiam illam, quam magis ipsi fugiunt, tarditatis. Equidem soleo dare operam, ut de sua quisque re me ipse doceat et ut ne quis alius adsit…
Cicero, de Oratore
-
…vestitus, in quo, sicut in plerisque rebus, mediocritas optima est. Cavendum autem est, ne aut tarditatibus utamur in ingressu mollioribus, ut pomparum ferculis similes esse videamur, aut in festinationibus suscipiamus nimias celeritates, quae…
M. Tullius Cicero, De Officiis