tractator
tractātor, ōris, m. [tracto].
- A slave among the Romans, who manipulated and suppled his master’s limbs while anointing them; a shampooer, Sen. Ep. 66, 53.—
- II A handler, treater of any thing. esp. of literary matters (post-class.): Origenes scaevus cavendusque tractator, Sid. Ep. 2, 9; 4, 11; Hier. in Helv. 6; Spart. Get. 4; Sulp.Sev. 1, 6.
tractātor, ōris, m. (tracto), I) ein Sklave, der beim Baden u. Salben den Körper sanft reiben und drücken und die einzelnen Glieder ziehen u. renken mußte, Sen. ep. 66, 53. – II) der Behandler, Erörterer, Besprecher, Erklärer, Eccl.: divinarum scripturarum, Eccl.
concessimus ‥ aldermanno et burgensibus ‥ quod non ordinentur neque assignentur ‥ ductor, ~or, seu collector aliquarum custumarum ‥ decimarum ‥ aut aliarum †connocarum [(MS: †conuotarum; l. quotarum ] quarumcumque
janitori bracini, pistori, braciatori, ~ori cervisie, et molendinario
[] ~or cervisie [ R. de P., the drawer of beer ] in the cellar for the use of the convent
de familia in celariis ‥ ~or vini et cerevisie cum uno garcione
uno tract' salsi(
for 3 s. 4 d. paid for one salt drawer for 10 weeks at 4 d.
pauperem vitri ~orem et fere laicum ‥ abbas ad monachatum recepit
~oribus, compositoribus, ordinatoribus per ‥ regem deputatis
ut nos ad pacem ‥ reformandam tanquam ~ores amicabiles propria persona intendamus(
articuli in quadam indentura inter ipsos ~ores ex utraque parte facta contenti
si ‥ placeret conscendere in tractatum pacis admittereque in ~ores ‥ archiepiscopum
juxta allegoriam de ecclesia diximus sequentes exemplum doctissimi ~oris Gregorii
hoc ‥ de suscepto homine dictum esse J. ~or ejusdem epistolae affirmat in homiliis quas in eamdem epistolam ‥ composuit
nullatenus ‥ credam ‥ ~ores dialecticae ‥ scripsisse quod ‥ dicere erubescerent
omnes logice ~ores intendunt astruere quod argumenta ex propositionibus ‥ componuntur
~ores sacramentorum dum de septem sacramentis tractant(
tractātŏr, (16) ōris, m. (tracto), ¶ 1 masseur : Sen. Ep. 66, 53 ¶ 2 qui traite de, orateur, exégète : Eccl.
- 1. (Sen.) masseur;
- 2. (eccl.) uitlegger, exegeet [divinarum scripturarum].
Tracteutæ, quos dicimus apud Latinos, Tractatores, maxime in Africa sic dicuntur, id est Scriniarii, qui annonas publicas computant et tractant.Eustathius in Vita S. Eutychii Patriarch. CP. n. 68 :
Συνέβη πρὸς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Πόντου διοικοῦντας, τρακτεύτας φημὶ καὶ ἀνυτὰς τῶν δημοσίων,Itaetc.
Chartularioset
Tractatorespro iisdem dici in leg. 3. Cod. de Canone largit. titulor. (10, 23.) in leg. 10. de Numerariis, lib. ult. (12, 50.) eod. Cod. et Nov. 28. 30. 128. 129. 147. observat Cujacius ad d. leg. 3. Vide Nicolaum Alemannum ad Procopii Anecdota pag. 100. 1. edit. et Nov. 1. Theod. sub finem.
tractat, scribit, loquitur, disputat. Gloss. Gr. Lat. :
Sublimes materiæ subtilium ingeniorum exiguntInfra :Tractatores .
Aditum ad se temerariisS. Hieronymus adversus Helvidium :Tractatoribus vel scriptoribus interdicit.
Quæ non solum pene omnes GræciæSpartianus in Geta :Tractatores in suis voluminibus reliquerunt.
Fuit adolescens moribus asperis, a natura decorus,Monachus Sangall. lib. 1. de Carolo M. cap. 4 :Tractator , gulosus, etc.
De pauperibus supradictis quemdam optimumHoratius,Tractatorem et scriptorem in Capellam suam assumpsit.
Ethicus Tractatordicitur Ivoni Carnotensi Epist. 7.
Tractatores, de quibus hæc habentur in Privilegiis Ecclesiæ Rom. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 1232 :
Pacta et conventiones, concordata inter Regem ipsumOratores intelligo vel viros doctos, qui de negotiis prudenter et erudite tractare poterant.(Siciliæ Tancredum) et Ecclesiam Romanam, mediantibus Cardinalibus missis ad Regem et certis aliis Tractatoribus deputatis per Regem super appellationibus libere faciendis in toto regno ad Ecclesiam Romanam.
Debet divinarum Scripturarum Tractator et dictor, defensor rectæ fidei, ac debellator errorum, et bona docere, et mala dedocere.Vincentius Lirin. Commonit. 1 :
Doctores, qui Tractatores nunc appellantur, quos hic idem Apostolus etiam Prophetas interdum vocat, eo quod per eos Prophetarum mysteria populis aperiuntur.Ruffin. de adulteratione Librorum Origenis :
Quoscunque veterum nobilium Tractatorum invenerunt de his, quæ ad gloriam Dei pertinent, plene et fideliter disputasse, etc.Facundus Hermianensis lib. 4. cap. 2 :
Hieronymus quoque noster, vir admodum doctus, qui etiam tantæ fuerat lectionis, ut omnes, aut pene omnes, sive in Græco, sive in Latino eloquio divinarum Scripturarum Tractatores legeret, etc.Idem lib. 9. cap. 5 :
Proinde melius facimus, si quemadmodum divinam Scripturam, sic etiam ejusdem Scripturæ Tractatores locutos contra hæreticos fuisse credamus.Arnobius Junior in Psal. 67 :
Cleros enim hoc loco dictos et Judæi dicunt, et nostri plurimi Tractatores.Senator lib. de Divin. Instit. cap. 17 :
Habent etiam post Tractatores,Nicolaus I. PP. Epist. 42 :(SS. Patres) diversos relatores temporum studia Christiana, etc.
Si enim ipsorum decreto cæterorum opuscula Tractatorum approbantur, etc.Didymus apud S. Hieronymum in Epist. 51. ad Domnionem,
Scientia Scripturarum omnes sui temporis Tractatores vinceredicitur ; adde Epist. 52. 61. 62. 64. etc. Idem Hieronymus Claudiano Mamerto lib. 2. de Statu animæ cap. 9.
Potissimus Tractatorumappellatur : Lupo Servato de Trib. quæst.
Alterum lumen Tractatorum. Beda, Monacho Sangallensi lib. 1. de Carolo M. cap. 2.
Peritissimus post sanctum Gregorium Tractator.S. Eulogius, Alvaro Cordubensi in ejus Vita n. 10.
Tractator peritissimus et dictator.Origenes, Sidonio lib. 2. Epist. 9.
Scævus cavendusque Tractator,Sulpitio Severo Dial. 1. cap. 3.
Tractator sacrarum Literarum peritissimus. Ecclesiastici Tractatores,apud Vigilium Tapsensem lib. 5. contra Eutychem. Adde Auctorem Prædestinati pag. 36. 82. etc. Mitto, quæ alii de hac voce observarunt, Juretus, Savaro, Sirmondus, Jacobus Gothofredus, Joan. Filesacus, Baluzius, et alii.
tractatus, seu homilias habet ad populum. Petrus Chrysologus serm. 91 :
Vacat humanus sermo, silet prædicatio Tractatoris, quando angelico præconio Joannis(Baptistæ) profertur gloria, virtus insonat, laus collaudatur.
Decet enim Tractarores habere doctissimos, quibus summa potestas committitur, etc.Ita alibi
Tractatum, pro Consilio, usurpat.
Conservator. Vide in hac voce. Litteræ Johannis Fr. Regis ann. 1356. tom. 4. Ordinat. pag. 178 :
Nec tamen nostre intencionis existit, quod per hoc antique consuetudini, per quam dicti Decanus et Capitulum asserunt se habere debere in dicta nostra curia Tractatores, etc.Quæ sic Gallice utcumque redduntur in Litteris Caroli V. ann. 1367. tom. 5. earumd. Ordin. pag. 26 :
Et toute-voyes n'est pas nostre entente, que pour cause de noz presens don, grace et octroy, aucun prejudice soit fait, ou puisse estre mis de present, ne pour lein aliis ejusd. Reg. Litteris ann. 1372. ibid. pag. 516.temps à venir, aux autres privileges anciens de ladicte Eglise, par lesquelz lesdiz Doïen et Chapitre ne sont tenuz de plaidier audit Parlement, fors comme pardevant Traicteurs de leurs causes. Traicteurs esleuz,
Puisque je estoye Traiteur moyen, il me convenoit essayer de mouvoir plusieurs voyes, afin de procurer l'acort d'une partie et d'autres.
De querelis episcopi et capituli contra comitem consuevit rex committere Tractatores, qui ex parte sua querelas inter eos et discordias amicabiliter pacificarent.Ibidem :
Clausuram claustri quam faciebant canonici, comes impedire voluit : sed post inquestam per Commissarios ex parte regis propter hoc Carnotum destinatos factam, fuerunt fundamenta reperta et clausura facta, contradictione dicti comitis non obstante.Rursum :
Omnem justitiam in omnibus exercuerent episcopi et capitulum in terris suis, absque eo quod ad comites vel ballivos regios appellaretur ab eis : sed si fuisset controversia, rex per se vel per nuntios et speciales Commissarios negotium matura deliberatione in se suscipiens advocabat.Nostris
Traicteur. Charta ann. 1312. ex Tabul. episc. Carnot. :
Erart de Tyenges,...... Pierre Honnovre,... Geffroy de Foucheis,... et Renaut de la Broce, Traicteurs des contens meus entre les gens de noble prince et puissant monseigneur Challes, fils de roy de France, conte de Chartres d'une part, et R. P. en J. C. l'evesque de Chartres d'autre. Traiteur,Qui negotia principum tractat, apud Froissart. 1. vol. cap. 64 :
Si se devoient assembler ces appointeurs en une chappelle.... Le jour ordonné, après la messe et après boire, ces Traiteurs vindrent ensemble, etc.
Paciarius. Vide in Pax. Transactio inter Dominum et incolas de Mazalguis ann. 1501. e Schedis Præs.
Licitum sit.... annis singulis creare unum vel duos Tractatores pacis.
Ac dicti ipsius Comitis servitores ac dictarum venditionum Tractatores ad requestam dicti Morinoti in vino rubeo ipsius Comitis vinum album loco aquæ pluries posuerant seu miscuerant.
Tractātor
A masseur; a slave who kneaded the body and limbs after the bath (Seneca, Epist. 66).