χρυσός

χρῡσός, ὁ,

• gold, τιμῆς Il. 18.475, etc.; coupled with other precious things, e.g. χαλκός, σίδηρος, 6.48; ἐσθής, Od. 5.38; χρυσὸν κέρασιν περιχεύας (of a victim) Il. 10.294 = Od. 3.384, cf. 437; ὡς δʼ ὅτε τις χρυσὸν περιχεύεται ἀργύρῳ 6.232; χ. δαμασίφρων Pi. O. 13.78; κοῖλος ἄργυρος καὶ χ. silver and gold plate, Theopomp.Hist. 283a, cf. Luc. Nav. 20; λευκὸς χ. white gold, i.e. gold alloyed with silver, opp. χ. ἄπεφθος refined gold, Hdt. 1.50; χ. ἑψόμενος Pi. N. 4.82; χρυσὸν καθαίρειν Pl. Plt. 303d; βασανίζειν ἐν πυρί Id. R. 413e.
• • • 2 gold, to express anything made of gold, e. g. golden armour or raiment, χρυσὸν . . ἔδυνε περὶ χροΐ, of Zeus, Il. 8.43; of Poseidon, 13.25; τὸ ἐμὸν σῶμα μήτε ἐν χ. θῆτε . . X. Cyr. 8.7.25; ἀραρότως σύνδεσμα χρυσὸς (a gold crown) εἶχε E. Med. 1193; ἐν χρυσῷ πίνειν Luc. Merc.Cond. 26.
    • 3 freq. used by Poets to denote anything dear or precious, ταῦτα μὲν . . κρείσσονα χρυσοῦ . . φωνεῖς A. Ch. 372 (anap.); ὁ χ. ἧσσον κτῆμα τοῦ κλάειν ἂν ἦν S. Fr. 557; ὡς χρυσὸς αὐτῷ τἀμὰ . . κακὰ δόξει ποτʼ εἶναι E. Tr. 432, cf. D.H. Rh. 9.4; cf. Pi. O. 1.1, 3.42, Plu. Sert. 5: metaph. also, χρυσὸς ἐπῶν golden words, Ar. Pl. 268; χρυσῷ πάττειν τινά Id. Nu. 912 (anap.); ὗσαι χρυσόν τινι Pi. O. 7.50. [ῡ] in χρυσός and all derivs., though Lyric Poets sts. made υ short in the Adj. χρύσεος (q.v.); once we have χρῠσός, Pi. N. 7.78.] (Borrowed from Semitic, cf. Hebr. chārūts, Assyr. ḫurāšu ‘gold’, Aram. hara ‘yellow’.)

χρυσός, [ῡ], ὁ, Gold ; oft bei Hom. und Folgdn ; neben χαλκός u. πολύκμητος σίδηρος unter den κειμήλια genannt, Il. 6.48 ; δύω χρυσοῖο τάλαντα 18.507, u. öfter in solchen Vrbdgn ; χρυσὸν κέρασιν περιχεύας 10.294 ; χρυσὸν τιμῆντα 18.475 ; αὐτόρυτος, δαμασίφρων, Pind. P. 12.17, Ol. 13.75 ; μεγασθενής I. 4.3 ; Tragg.; χρυσῷ πάττειν τινά Ar. Nub. 902 ; in Prosa ; – auch übertr., ἐπῶν Ar. Plut. 268 ; – χρυσὸς κοῖλος, zu Gefäßen verarbeitetes Gold, ἄπεφθος, reines, geläutertes Gold, Her. 1.50, im Ggstz von λευκὸς χρυσός, weißes, mit Silber gemischtes Gold.
[Die Lyriker brauchen zuweilen υ kurz, Pind. nur einmal, N. 2.115, öfter im adj. χρύσεος]

χρυσός

-οῦ, ὁ.

• • 1

    Gold : δέκα χρυσοῖο τάλαντα Il. 9.122, χρυσὸν περιχεύας (gold foil) Il. 10.294. Cf. Il. 2.229, Il. 6.48, Il. 9.126, Il. 11.25, Il. 17.52, Il. 18.574, etc. : ὅθι νητὸς χρυσὸς ἔκειτο Od. 2.338. Cf. Od. 1.165, Od. 3.301, Od. 4.73, Od. 5.38, Od. 10.35, Od. 13.218, etc.

  • 2

    Applied collectively to things made of gold.

  • • a

      To golden articles or ornaments : χρυσὸν δεδεγμένος, ἀγλαὰ δῶρα Il. 11.124. Cf. Il. 2.872, etc. : Od. 3.274, Od. 15.448, etc.

    • b

      To golden armour : χρυσὸν ἔδυνεν Il. 8.43= Il. 13.25.

χρυσός (-ός, -οῦ, -ῷ, -όν: χρῡσ-, but χρῠσ- N. 7.78)

• gold ὁ δὲ χρυσὸς αἰθόμενον πῦρ ἅτε διαπρέπει νυκτί O. 1.1 ἄνθεμα δὲ χρυσοῦ φλέγει O. 2.72 κτεάνων δὲ χρυσὸς αἰδοιέστατος O. 3.42 πολὺν ὗσε χρυσόν O. 7.50 ἔτραπεν καὶ κεῖνον ἀγάνορι μισθῷ χρυσὸς ἐν χερσὶν φανείς P. 3.55 πειρῶντι δὲ καὶ χρυσὸς ἐν βασάνῳ πρέπει καὶ νόος ὀρθός P. 10.67 υἱὸς Δανάας· τὸν ἀπὸ χρυσοῦ φαμὲν αὐτορύτου ἔμμεναι P. 12.17 ὁ χρυσὸς ἑψόμενος αὐγὰς ἔδειξεν ἁπάσας N. 4.82 Μοῖσι τοι κολλᾷ χρῠσόν (i. e. τὸν ὕμνον) N. 7.78 χρυσὸν εὔχονται, πεδίον δʼ ἕτεροι ἀπέραντον (sc. κτήσασθαι) N. 8.37 τριπόδεσσιν ἐκόσμησαν δόμον καὶ λεβήτεσσιν φιάλαισί τε χρυσοῦ I. 1.20 Θεία, σέο ἕκατι καὶ μεγασθενῆ νόμισαν χρυσὸν ἄνθρωποι περιώσιον ἄλλων I. 5.3 οἰνοδόκον φιάλαν χρυσῷ πεφρικυῖαν I. 6.40 ἢ χρυσῷ μεσονύκτιον νείφοντα δεξαμένα τὸν φέρτατον θεῶν (sc. Θήβα) I. 7.5 βασανισθέντι δὲ χρυσῷ τέλος[ Pae. 14.38 διδάξαμεν χρυσὸν καθαρᾷ βασάνῳ fr. 122. 16. Διὸς παῖς ὁ χρυσός fr. 222. 1. and so, a golden object, παῖς ἔπορεν δαμασίφρονα χρυσόν (cf. χρυσάμπυκα χαλινόν v. 65.) O. 13.78

χρυσός : gold; collectively for utensils of gold, Od. 15.207.

χρυσός .χρῡσός, οῦ, ὁ,

• gold, Lat. aurum, Hom., etc.; χρυσὸν ἔδυνε put on golden armour, Il.;— χρ. ἄπυρος unsmelted, opp. to χρ. ἄπεφθος (pure refined gold), Hdt.; λευκὸς χρυσός white gold, i. e. alloyed with silver, Hdt.; χρυσὸς κοῖλος gold wrought into vessels, gold plate, Luc.