gratuitus

grātŭītus (grātŭĭtum, Stat. S. 1, 6, 16), a, um, adj. [gratia],

• that is done with, out pay, reward, or profit; free, spontaneous, voluntary, gratuitous (class.): ea (examina apium) vel aere parta vel gratuita contingunt, Col. 9, 8, 1: quid? liberalitas gratuitane est an mercenaria? si sine praemio benigna est, gratuita: si cum mercede, conducta, Cic. Leg. 1, 18, 48; cf.: probitas gratuita, id. Fin. 2, 31, 99: hominum caritas et amicitia gratuita est, id. N. D. 1, 44, 122: ne gratuita quidem suffragia, purchased, id. Planc. 22, 54; cf.: comitia gratuita, i.e. at which no gratuities were distributed to voters, id. Att. 4, 15, 8; id. Q. Fr. 2, 15, b, 4: pecunia, i.e. without interest, Plin. Ep. 3, 11, 2: cum debitor gratuita pecunia utatur, Paul. Sent. 2, 5, 1; so, usus pecuniae, Suet. Aug. 41: milies sestertio proposito, id. Tib. 48; and perh. also, fenus, lending without interest, id. Caes. 27: universi milites gratuitam et sine frumento stipendioque operam (obtulerunt), id. ib. 68: cadaverum et ruderum gratuita egestio, id. Ner. 38: gratuita in Circo loca, free places, id. Calig. 26: subsellia, free benches, id. Ner. 17: navis, a free ship or boat, Sen. Ben. 6, 19: furor, innate, spontaneous, Liv. 2, 42, 6: crudelitas, unprovoked, id. 3, 37, 8: praeterita parricidia, without effect, in vain, id. 1, 47, 1: AVGVSTALIS, without pay, Inscr. Orell. 3918; SO, SACERDOS, Inscr. ap. Maff. Mus. Ver. 80, 3: largis gratuitum cadit rapinis, Stat. S. 1, 6, 16: odium aut est ex offensa, aut gratuitum, unprovoked, Sen. Ep. 105, 3 (al. gratuito).—Hence, adv.: grātŭīto, without pay or profit, for naught, gratis, gratuitously: hic (Polygnotus) et Athenis porticum, quae Poecile vocatur, gratuito (pinxit), cum partem ejus Micon mercede pingeret, Plin. 35, 9, 35, § 59; Tac. A. 11, 22 fin.: neque tamen eloquentiam gratuito contingere, without cost, id. ib. 11, 7: multorum causas et non gravate et gratuito defendentis, Cic. Off. 2, 19, 66: cum mediocribus multis gratuito civitatem in Graecia homines impertiebant, for no particular reason, id. Arch. 5, 10; cf.: ne per otium torpescerent manus aut animus, gratuito potius malus atque crudelis erat, Sall. C. 16, 3 Kritz: gratuito nemo bonus est, id. H. 1, 48, 9.

grātuītus, a, um (vgl. gratis), ohne Entgelt-, ohne Bezahlung, ohne Lohn-, ohne Nutzen-, umsonst geschehend, unentgeltlich, nicht erkauft, frei, uneigennützig (Ggstz. aere partus, mercennarius, conductus u. dgl.), suffragia, Cic.: comitia, ohne bezahlte (erkaufte) Stimmen, Cic.: gratuita et sine frumento stipendioque opera (wo sine frumento stipendioque die gratuita opera erklärt), Suet.: gratuita in Circo loca, Freiplätze (für das Volk), Suet.: subsellia gr., Freibänke, Suet.: lavatio gr., Corp. inscr. Lat. 11, 6167: gratuitam pecuniam dare alci, ohne Zinsen leihen, Plin. ep.: verbis parcam; gratuita sunt, sind umsonst-, in den Wind gesprochen, Sen. – amicitia, Cic.: probitas, liberalitas, Cic. – odium aut est ex offensa... aut gratuitum, ohne Anlaß, Sen. ep. 105, 3 H. – ➳ Stat. silv. 1, 6, 16 grātŭĭtūm gemessen.

gratuitus [CL] 1 free of charge. b freely given. c free-flowing, lavish. victum eis ‥ sine pretio ‥ et magisterium ~um praebere curabant Bede HE III 27; ~um, gratis habitum GlC G 146.  b qui pacem facit cum aliquo ‥ cum ‥ ~a parentum eis unanimitate finiat (Leg. Hen. 70. 11) GAS 588; 1136 [regis Henrici] qui mihi ~a munificentia sua ‥ episcopatum dedit Cart. Bath A 57 p. 56; debent officia omnium esse ~a, ut nichil ultra statutum exigatur J. Sal. Pol. 576D; quia [episcopus] eidem ~a gratia confederebatur ecclesie Chr. Battle 49.  c ibi ‥ multum diversorum alimentorum repertum est et pre ubertate ~a tota Christi militia refecta est Ord. Vit. IX 14 p. 585. 2 (w. ref. to divine gifts) freely or graciously given. b (theol.) due to or resulting from grace. Deus qui ~o munere ‥ lampades ‥ martyrum nobis accendit Gildas EB 10; ~a supernae liberalitatis munificentia Aldh. VirgP 30; 802 Christus cui laus ‥ pro ‥ bonis quae mihi ~a pietate concessit Alcuin Ep. 252; †948 (14c) michi quem populo suo dignatus est preficere et ~o munere pietatis gloria et honore coronare CS 860; ~ae Dei largitati Gosc. Transl. Aug. 46D; accepi ‥ elemosinam ~ae largitatis tuae Anselm (Or. 18) III 71; Deo gratias retulerunt cujus ope ~a ‥ victoriam adepti sunt Ord. Vit. IX 16 p. 611; nonne gracia ~um donum [ME: ȝeoue of grace] Dei est? AncrR 143.  b erat ‥ homo primus creatus bonus in naturalibus et ~is Gros. Templ. 6. 1; possibile recipere aliquod naturale quod non habet, vel ~um, sc. quod est supra naturam Fishacre Sent. Prol. 95; est triplex bonitas moralis. ‥ tercia bonitas meritoria, sive ‥ ~a, sive ‥ ex acceptacione divina in ordine ad premium Duns Sent. II vii 1. 11; sine peccato recta rectitudine naturali vel ~a Lutterell Occam 105; tam in naturalibus quam in ~is Wycl. Compl. 88; natus sub dominio ‥ demonum qui me donis ~is spoliatum in naturalibus potenciis vulneratum ‥ de malo in deterius impellendo [etc.] Uhtred Medit. 196. 3 pleasing, agreeable. malens scripturarum emolumento litterarum carnalis vitae nutrimenta ‥ adipisci quam inertis desidiae torpore tabescens ~is epularum diliciis saginari (Alloc. ad regem) Aldh. PR 142; pater Johannes ‥ docendo laboris adsit exordio; ipse regendo laudis sue preconia concedat terminari fine ~o [v. l. felici] Ketel J. Bev. 262; 1244 fugere ‥ curabimus ‥ omnia que vobis possint ‥ displicere, et omnia facere ‥ que vestre credemus esse ~a voluntati (AncC V 22) RL II 36; 1435 considerantes ~um servicium quod ‥ circa personam nostram fecerit Cl 285 m. 13 (cf. PS 700/3019: lagreable service); s1201 nuncii reversi cum responsis non ~is Plusc. VI 40; ut filius humilis ‥ ut proles ~a in paternam complacenciam se totum obsequiosum studiis exhibebat Ps.-Elmh. Hen. V 5.

grātŭītus, (11) a, um (cf. gratis ), gratuit, désintéressé : [opp. mercennarius ] Cic. Leg. 1, 48 ; gratuita suffragia Cic. Planc. 54, suffrages gratuits, libres ; gratuitam pecuniam dare Plin. Min. Ep. 3, 11, 2, donner une somme sans intérêts || spontané, pour rien, sans motif : Liv. 2, 42, 6 || inutile, superflu : Liv. 1, 47, 1.

➳ grātŭĭtum Stat. S. 1, 6, 16.

gratuitus , a, um. adj. v. gratis.


Suggest a Translation
See an image

grātuītus adj.

• gratia, done without pay, not for reward, free, spontaneous, voluntary, gratuitous: iiberalitas: amicitia: suffragia: furor, spontaneous, L.: crudelitas, unprovoked, L.: praeterita parricidia, in vain, L.