aerarius
aerarius, of copper, of bronze, made of copper
aerarius2, a resident who pays a polltax, but cannot vote nor hold office
- That pertains to or is made of copper, bronze, etc.: aerarium metallum, a copper-mine, Vitr. 7, 9; Plin. 33, 5, 26, § 86; fornaces, smelting-furnaces, id. 11, 36, 42, § 119: fabrica, the preparation of copper, id. 7, 56, 57, § 197 faber, a coppersmith, id. 34, 8, 19, 6, § 61 (also aerarius alone; v. below).—
- II Of or pertaining to money: propter aerariam rationem non satis erat in tabulis inspexisse quantum deberetur, on account of the standard of coin, Cic. Quint. 4: hinc dicuntur milites aerarii, ab aere quod stipendia facerent, Varr. L. L. 5, § 181 Müll.: tribunus, who superintended disbursements of the public treasury: aerarii tribuni a tribuendo aere sunt appellati, Paul. ex Fest. p. 2 Müll.; or, acc. to Varr.: ab eo, quibus attributa erat pecunia, ut militi reddant, tribuni aerarii dicti, Varr. L. L. 5, § 181 Müll.; v. tribunus.—Hence, subst.: aerārĭus, i, m.
- 1 (Sc. faber.) One who works in copper, etc., a coppersmith: in aerariorum officinis, Plin. 16, 6, 8, § 23: aerariorum marculi, Mart. 12, 57, 6; so Inscr. Orell. 4140.—
- 2 (Sc. civis.) A citizen of the lowest class, who paid only a poll-tax (aera pendebat), and had no right of voting. Other citizens, upon the commission of great crimes, were degraded by the censors into this class, and deprived of all previous dignities. (Cf. Gell. 4, 12 and 29; Drak. ad Liv. 24, 18, 6; Smith's Dict. Antiq., and Nieb. Röm. Gesch. 2, 63 and 452.) Referre aliquem in aerarios, Cic. Clu. 43. eximere aliquem ex aerariis, id. de Or. 2, 66 ext.; Liv. 24, 18: omnes, quos senatu moverunt, quibusque equos ademerunt (censores) aerarios fecerunt et tribu moverunt, id. 42, 10 al.—
- B aerārĭa, ae, f.
- 1 (Sc. fodina, like argentaria and ferraria, Liv. 34, 21: auraria, Tac. A. 6, 19 al.) A mine: multis locis apud eos (sc. Aquitanos) aerariae structuraeque sunt, Caes. B. G. 3, 21 Herz. —
- 2 (Sc. officina.) A smelting or refining house, Varr. L. L. 8, 33.—
- 3 (Sc. fornax.) A smelting-furnace, Plin. 34, 13, 33, § 128.—
- C aerārĭum, i, n. (sc. stabulum), the place in the temple of Saturn at Rome, where the public treasure was kept, the treasury: τὸ ταμιεῖον, τὸ κοινόν: Aerarium sane populus Romanus in aede Saturni habuit, Paul. ex Fest. p. 2 Müll.; cf. Plin. Pan. 92: referre pecuniam in aerarium, Cic. Agr. 2, 27 (for which deferre is often used in Liv. q.v.): dare alicui pecuniam ex aerario, id. Verr. 2, 3, 70.—Also for the public treasure or finances: C. Gracchus, cum largitiones maximas fecisset et effudisset aerarium, Cic. Tusc. 3, 20, 48, Nep. Arist. 3, 1; id. Att. 8.—In the time of the emperors the aerarium (public treasure) was distinguished from fiscus (the wealth of the emperor): bona Sejani ablata aerario, ut in fisco cogerentur, Tac. A. 6, 2; Plin. Pan. 36, Suet. Vesp. 16; v. fiscus. In the treasury the public archives were kept: factum senatus consultum, ne decreta patrum ante diem decimum ad aerarium deferrentur, Tac. A. 3, 51; cf. id. ib. 13, 28; Suet. Aug. 94; id. Caes. 28; and also the standards: signa ex aerario prompta, Liv. 4, 22.—The Quaestores aerarii (under Augustus and his immediate successors the Praetores) presided over the aerarium, with whom the Tribuni aerarii were associated as assistants; cf. Quaestor and Tribunus.—The aerarium contained also a fund, established after the invasion of Gaul, and augmented by the immense booty acquired in the wars with Carthage, Macedonia, Corinth, etc., as well as by the tribute of the manumissi, which could be used only in cases of extreme public necessity, hence with the epithet sanctius, Caes. B. C. 1, 24: aurum vicesimarium, quod in sanctiore aerario ad ultimos casus servaretur, promi placuit, Liv. 27, 10; cf. Cic. Att. 7, 21; id. Verr. 2, 4, 63 (of the Syracusans). Hence trop., Quint. 10, 3, 3: aerarium militare, destined by Aug. for defraying the expenses of war, Tac. A. 1, 78; Suet. Aug. 49; Plin. Pan. 92, 1.
habeo fabros ferrarium, ‥ ~ium [AS: ], lignariumarsmiþ
~ius,mæslingsmiþ
duas skelettas quas Fergus ~ius de S. Botulfo nobis nuper contulerat
~ius, A.a brasyer
monyowre , nummilarius, monetarius, errarius
de cignis eyreriis de instauro ‥ cariari faciat usque Windesor’ sex paria cignorum
habebunt eciam ‥ canonici cignos suos errarios, quantos voluerint, natantes et nidificantes cum pullis et cicneolis eorum, depascentes et errantes in omnibus aquis meis
et remanent iij auce errarie
duos cygnos ~ios et tres pullos
respondent de xxxvj cignis herrariis ‥ repertis in ripariis regis de Thamisia, Colney et Waya et aliis ripariis ‥ inter pontem London’ et villam de Habendon’ ‥ et de x cignis herrariis adjunctis de staggis
de remanentibus xij anates, unde v errarii; ‥ et remanent vj anates, unde iij eir’
de remanentibus v, quarum iiij †cirrar’
cigni: presentatum est ‥ quod v aierarii mortui sunt in morina apud Croulandmore
unum cignum ayrarium cum tribus pullis asportavit
- 1. koper-, brons- [artifex; ars];
- 2. geld betreffend [tribuni betaalmeesters]; II. subst. ī m
- 1. kopermijnwerker, kopersmid;
- 2. aerariër, gew. plur., burgers v.d. laagste vermogensklasse in Rome.
- aes, of copper, of bronze, made of copper; hence, of copper money: fabula, a twopenny story. — Of mines: structurae, Cs.— Of money, pecuniary: ratio, the rate of exchange, current value of coin. — Of the public treasury: tribuni, in charge of disbursements.
- a resident who pays a polltax, but cannot vote nor hold office. The censors could degrade citizens to this class; hence, aerarium alqm facere, L.: alqm in aerariis relinquere: qui te ex aerariis exemit.
-
…est. Sint sane, quoniam ita se mores habent, liberales ex sociorum fortunis, sint misericordes in furibus aerari ; ne illi sanguinem nostrum largiantur et, dum paucis sceleratis parcunt, bonos omnis perditum eant Bene et conposite…
Sallust, Catilina
-
…C. Aquili, decidit P. Quinctius quid liberis eius dissolveret. hoc eo per te agebatur quod propter aerariam rationem non satis erat in tabulis inspexisse quantum deberetur, nisi ad Castoris quaesisses quantum solveretur. decidis statuisque tu…
Cicero, pro Quinctio
-
…iucundum aut populare debet videri, largitio aliqua promulgata, quae verbis ostentari potest, re vera fieri nisi exhausto aerario nullo pacto potest ; neque vero illa popularia sunt existimanda, iudiciorum perturbationes, rerum iudicatarum infirmationes, restitutio damnatorum…
Cicero, de Lege Agraria
-
…cuius in exercitu centuriatus veneant atque venierint quid hunc hominem magnum aut amplum de re publica cogitare qui pecuniam ex aerario depromptam ad bellum administrandum aut propter cupiditatem provinciae magistratibus diviserit aut propter avaritiam Romae in quaestu reliquerit vestra admurmuratio facit…
Cicero, pro Lege Manilia
-
…, partem petam. parumne declaravit vir gravis et sapiens lege Sempronia patrimonium publicum dissupari lege orationes Gracchi, patronum aerarii esse dices. negat Epicurus iucunde posse vivi, nisi cum virtute vivatur, negat ullam in sapientem vim esse…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…excusationem, exsili causa solum vertisse nec esse postea restitutos. hos ille demens iudices legisset, horum nomina ad aerarium detulisset, his magnam partem rei publicae credidisset, si ullam speciem rei publicae cogitavisset atque ego de notis iudicibus…
Cicero, Philippicae
-
…belli lege atque imperatorio iure sustulit, ea populo Romano adportavit, per triumphum vexit, in tabula publica ad aerarium perscribenda curavit. cognoscite ex litteris publicis hominis amplissimi diligentiam. recita. RATIONES RELATAE P. SERVILI. non…
Cicero, in Verrem
-
…uti mihi respondeas, fecerisne foedera tribunus plebis cum civitatibus, cum regibus, cum tetrarchis ; erogarisne pecunias ex aerario tuis legibus ; eripuerisne partis illo tempore carissimas partim a Caesare, partim a publicanis quae cum ita sint ,…
Cicero, in Vatinium
-
…consecuta est iste in hoc genere peculatus non nunc primum invenitur, sed nunc demum tenetur. vidimus huic ab aerario pecuniam numerari quaestori ad sumptum exercitus consularis, vidimus paucis post mensibus et exercitum et consulem spoliatum ; illa omnis…
Cicero, in Verrem
-
…tollere vultis, mater eius est tollenda, luxuries. Ex eis autem, quae sunt orta de causis si aerari copiis et ad belli adiumenta et ad ornamenta pacis utimur, vectigalibus serviamus. Maiora autem et minora et paria…
Cicero, de Oratore