fides
fides, trust, faith, confidence, reliance, credence, belief
fides2, a chord, string (of a musical instrument)
I almost had more faith in you than in myself
a model of ancient honesty and reliability
on account of long-standing, uninterrupted loyalty to the Roman people
they surrended themselves into the protection of the Roman people
- I Lit.
- A In gen.: si sciat noster senex, fidem non esse huic habitam, that he has not been trusted, Plaut. As. 2, 4, 52 (458); cf.: fides ut habeatur, duabus rebus effici potest ... iis fidem habemus, quos plus intelligere quam nos arbitramur ... bonis viris ita fides habetur, ut nulla sit in iis fraudis injuriaeque suspicio ... prudentia sine justitia nihil valeat ad faciendam fidem, etc., to give confidence, produce confidence, Cic. Off. 2, 9, 33; see in the foll.: neque pauci, neque leves sunt, qui se duo soles vidisse dicant; ut non tam fides non habenda, quam ratio quaerenda sit, to give credence, id. Rep. 1, 10; cf.: quod si insanorum visis fides non est habenda, quia falsa sunt, cur credatur somniantium visis, etc., id. Div. 2, 59, 122: si ita posset defendere, tamen fides huic defensioni non haberetur, id. Verr. 2, 5, 57, § 148: me miseram! forsitan hic mihi parvam habeat fidem, Ter. Eun. 197; cf.: cum jam minor fabulis haberetur fides, Cic. Rep. 2, 10: (fidem) majorem tibi habui quam paene ipsi mihi, id. Fam. 5, 20, 2; cf. id. ib. 7, 18, 1: ex aliis ei maximam fidem habebat, Caes. B. G. 1, 41, 4: cui maximam fidem suarum rerum habeat, Cic. Verr. 2, 2, 53, § 131; cf.: cui summam omnium rerum fidem habebat, Caes. B. G. 1, 19, 3: fidem commenticiis rebus adjungere, Cic. Div. 2, 55, 113: testimonio fidem tribuere, id. Sull. 3, 10; cf.: Cratippus iisdem rebus fidem tribuit, id. Div. 1, 3, 5: et auctoritatem orationi affert et fidem, id. Or. 34, 120: si tota oratio nostra omnem sibi fidem sensibus confirmat, id. Fin. 1, 21, 71: constituere fidem, id. Part. Or. 9, 31: fidem facit oratio, awakens or produces belief, id. Brut. 50, 187; cf.: quoniam auribus vestris ... minorem fidem faceret oratio mea, id. Cat. 3, 2, 4: aliquamdiu fides fieri non poterat, Caes. B. C. 2, 37, 1; so with dare (rare): res ipsa fidem sermoni meo dabit, Ap. Met. 4, 9, 9; Hercules cui ea res immortalitatis fidem dedit, assured of, Just. 24, 4, 4; Plin. Pan. 74, 3.—With object-clauses: fac fidem, te nihil nisi populi utilitatem et fructum quaerere, evince, show, Cic. Agr. 2, 8, 22: tibi fidem faciemus, nos ea suadere, quae, etc., will convince, Balb. et Opp. ap. Cic. Att. 9, 8, A. fin.: mihi fides apud hunc est, nihil me istius facturum, Ter. Heaut. 571; cf.: cum vix fides esset, rem ullo modo successuram, Suet. Vesp. 7: male fidem servando illis quoque abrogant fidem, Plaut. Trin. 4, 3, 41 (1048): quorum rebus gestis, fidem et auctoritatem in testimonio inimicitiarum suspicio derogavit, Cic. Font. 7, 13; cf.: alicui abrogare fidem juris jurandi, id. Rosc. Com. 15, 44; and: omnibus abrogatur fides, id. Ac. 2 (Luc.), 11, 36: quae res fidem abrogat orationi, Auct. Her. 1, 10, 17: imminuit et oratoris auctoritatem et orationis fidem, Cic. de Or. 2, 37, 156: multa fidem promissa levant, Hor. Ep. 2, 2, 10: fidem addere, to give credence (opp. fidem demere): ex ingenio suo quisque demat vel addat fidem, Tac. G. 3 fin.—
- B In partic., in mercant. lang., credit: cum fides totā Italiā esset angustior, neque creditae pecuniae solverentur, Caes. B. C. 3, 1, 2; cf.: scimus, Romae solutione impedita fidem concidisse, Cic. de Imp. Pomp. 7, 19: fides de foro sublata erat, id. Agr. 2, 3, 8: labefacta jam fide, credit being impaired, Suet. Vesp. 4: pecunia suā aut amicorum fide sumpta mutua, Sall. C. 24, 2: non contentus agrariis legibus fidem moliri coepit, Liv. 6, 11, 8; cf.: fidem abrogare, id. 6, 41, 11: fidemque remque, perdere, credit and means, Plaut. Ep. 2, 2, 36 (216); cf.: res eos jampridem, fides deficere nuper coepit, Cic. Cat. 2, 5, 10: nisi fide staret res publica, opibus non staturam, Liv. 23, 48, 9 Drak.; freq.: res fidesque, for fame and fortune, property and credit, i. e. entire resources, Plaut. Curc. 4, 2, 18 (504); id. Truc. 1, 1, 24 (45); 38 (59); id. Most. 1, 2, 64 (147); Sall. J. 73, 6 Cort.—
- 2 Beyond the mercant. sphere (poet. and in post-Aug. prose): segetis certa fides meae, i. e. return, yield, Hor. C. 3, 16, 30: at tibi ... Persolvat nullā semina certa fide, Tib. 2, 3, 62: fallax fides unius anni, Plin. Pan. 32, 4: quia hanc ejus terrae fidem Menander eludit, Quint. 12, 10, 25.
- II Transf., that which produces confidence or belief.
- A The quality that produces confidence in a person, trustworthiness, faithfulness, conscientiousness, credibility, honesty; in things, credibility, truth, etc.
- 1 In gen. (erroneously regarded by Cicero as the primary signif. of the word; wherefore he derived it from fio; v. the foll. passages): fundamentum justitiae est fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, audeamus imitari Stoicos, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem, Cic. Off. 1, 7, 23 Beier; cf. id. Fragm. ap. Non. 24, 17 (Rep. 4, 7, p. 428 ed. Mos.); id. Fam. 16, 10 fin.: justitia creditis in rebus fides nominatur, id. Part. Or. 22, 78: meo periculo hujus ego experiar fidem, Plaut. Capt. 2, 2, 99 (349); cf.: fides fidelitasque amicum erga, id. Trin. 5, 2, 2 (1126): homo antiqua virtute ac fide, Ter. Ad. 442; cf.: exemplum antiquae probitatis et fidei, Cic. Rep. 3, 5: esse summa probitate ac fide, id. ib. 3, 17: vir aequissimus, singulari fide, id. ib. 3, 17: quorum fides est laudata, id. ib. 2, 36: quibus facillime justitia et fides convalescit, id. ib. 2, 14: unde justitia, fides, aequitas? id. ib. 1, 2: cujus virtuti, fidei, felicitati (Gallia) commendata est, id. Prov. Cons. 14, 35: aequitas et fides, id. Rep. 1, 35; cf.: si pudor quaeritur, si probitas, si fides, id. ib. 3, 18 fin.: quanta fide, quanta religione, id. Font. 6, 13: hinc fides, illinc fraudatio, id. Cat. 2, 11, 25: ille vir haud magna cum re sed plenu' fidei, Enn. ap. Cic. de Sen. 1, 1 (Ann. v. 342 ed. Vahl.): ubi societas? ubi fides majorum? Cato ap. Gell. 10, 3, 17: nulla sancta societas, nec fides regni est, Enn. ap. Cic. Off. 1, 8, 26 (Trag. v. 412 ed. Vahl.): mea eraga te fides et benevolentia, Cic. Fam. 1, 5, 1: pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, Caes. B. G. 5, 54, 4: in fide atque amicitia civitatis Aeduae, id. ib. 2, 14, 2: in fide manere, id. ib. 7, 4, 5; cf.: sincera fide in pace Ligures esse, Liv. 40, 34, 11: si tibi optima fide sua omnia concessit, Cic. Rosc. Am. 49, 144: praestare fidem, id. Div. 2, 37, 79; id. Top. 10, 42; id. Att. 16, 7, 2; id. Fam. 1, 7, 6: te oro per tuam fidem, ne, etc., Ter. And. 290: Eu. Dic bona fide: tu id aurum non surripuisti? Ly. Bona. Eu. Neque scis, quis abstulerit? Ly. Istuc quoque bona, Plaut. Aul. 4, 10, 42 (772): de pace cum fide agere, Liv. 32, 33, 10: jussas cum fide poenas luam, Hor. Epod. 17, 37: haecne marita fides? Prop. 4 (5), 3, 11: Aeacidae dederat pacis pignusque fidemque, faithful bail, Ov. M. 12, 365: perjura patris fides, perjured faith, dishonesty, Hor. C. 3, 24, 59 et saep.—Prov.: fides ut anima, unde abiit, eo numquam redit, Pub. Syr. 181 (Rib.): fidem qui perdit, quo se servet relicuo, id. 166.—
- b Of inanim. and abstr. things: nam cum Gabinii levitas ... omnem tabularum fidem resignasset, etc., trustworthiness, credibility, Cic. Arch. 5, 9; cf.: nunc vero quam habere auctoritatem et quam fidem possunt (litterae)? id. Fl. 9, 21; and: visa, quae fidem nullam habebunt, id. Ac. 2 (Luc.), 18, 58 fin.; and: qui non speciem expositionis sed fidem quaerit, truth, Quint. 10, 1, 32: aliter oraculorum, aliter haruspicum fides confirmari aut refelli potest, id. 5, 7, 36: probationum, id. 4 praef. § 6: liber spectatae fidei, Gell. 1, 7, 1: paulum distare ab eo (lapide) in unguentorum fide multi existimant Lygdinos, etc., in faithful preservation, keeping in good condition, Plin. 36, 8, 13, § 62.—
- c In poets several times, faithful, true fulfilment of a promise: dicta fides sequitur, Ov. M. 3, 527 (cf.: res dicta secuta est, id. ib. 4, 550): vota fides sequitur, id. ib. 8, 713: promissa exhibuere fidem, were fulfilled, id. ib. 7, 323; cf.: en haec promissa fides est? is this the fulfilment of the oracle? Verg. A. 6, 346.—
- 2 In partic., in jurid. lang., bona fides, good faith, sincerity; hence, EX FIDE BONA or BONA FIDE, in good faith, sincerely, honestly, conscientiously: arbitrum illum adegit, QVICQVID SIBI DARE FACERE OPORTERET EX FIDE BONA, Cic. Off. 3, 16, 66; cf.: quanti verba illa: VTI NE PROPTER TE FIDEMVE TVAM CAPTVS FRAVDATVSVE SIEM, etc.... Q. quidem Scaevola, pontifex maximus, summam vim esse dicebat in omnibus iis arbitriis, in quibus adderetur EX FIDE BONA; fideique bonae, nomen existimabat manare latissime, idque versari in tutelis societatibus, fiduciis mandatis, rebus emptis venditis, conductis locatis, etc., id. ib. 3, 17, 70; id. Att. 6, 1, 15: praetor ait: QVI BONA FIDE EMIT, etc., Dig. 6, 2, 7, § 11 sq.; cf.: bonae fidei emptori subrepta re quam emerit, Just. Inst. 4, 1, 15: ubi lex inhibet usucapionem, bona fides possidenti nihil prodest, Dig. 41, 3, 24: tot judicia de fide mala, quae ex empto aut vendito aut conducto aut locato contra fidem fiunt, etc., i. e. deception, dishonesty, Cic. N. D. 3, 30, 74: bonā fide = certissime, Plaut. Truc. 2, 7, 30 (580); id. Aul. 4, 10, 42 (772); id. Capt. 4, 2, 110 (890); cf.: mala fide, Dig. 41, 2, 1, § 6.—
- B An assurance that produces confidence, a promise, engagement, word, assurance, confirmation.
- 1 In gen.: fide data, credamus, Plaut. Pers. 2, 2, 61 (243): accipe daque fidem, Enn. ap. Macr. S. 6, 1 (Ann. v. 33 ed. Vahl.): atque etiam, si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda: ut primo Punico bello Regulus ... ad supplicium redire maluit, quam fidem hosti datam fallere, Cic. Off. 1, 13, 39; cf. id. Fin. 2, 20, 65: fidem dare, violare, in fide non stare, id. Rab. Perd. 10, 28: Pompei fides, quam de me Caesari dederat, id. Fam. 1, 9, 12: inter se fidem et jusjurandum dare, Caes. B. G. 1, 3 fin.: obligare fidem alicui, to plight one's faith, Cic. Phil. 5, 18, 51; cf.: fidem reliquis interponere, Caes. B. G. 5, 6 fin.: fide mea spondeo, futurum ut, etc., Plin. Ep. 1, 14, 10: diffidens, de numero dierum Caesarem fidem servaturum, Caes. B. G. 6, 36, 1: si fidem mecum servas, Plaut. Curc. 1, 2, 48 (143): tecum servavi fidem, id. Capt. 5, 1, 10 (931); id. Merc. 3, 1, 33 (531): fides juris jurandi cum hoste servanda, Cic. Off. 3, 29, 107: fidem erga imperatorem conservare, Caes. B. C. 1, 84, 3: fidem erga populum Romanum servare, Liv. 24, 4, 5: servata erga Galbam, Tac. H. 1, 71: in regem suum servata, Curt. 6, 5, 2: ut fidem vobis praestaremus, Liv. 28, 39, 2; so, fidem alicui praestare, Curt. 6, 4, 9; Liv. 30, 15, 5; Sen. Ben. 5, 21, 1: non servata fides deditis est, Liv. 24, 1, 10; cf. Cic. de Sen. 20, 75; Sen. Ep. 71, 17: fidem suam liberare, to perform his promise, Cic. Fl. 20, 47; cf.: fidem alicujus liberare, id. Fam. 12, 7, 2: so, fidem exsolvere, Liv. 3, 19, 1; 22, 23, 8; 24, 16, 12; Plin. Ep. 2, 12, 6; Luc. 9, 98 al.: fidem frangere, Cic. Rosc. Com. 6, 16; for which violare, v. above, id. Rab. Perd. 10, 28: fidem amittere, Nep. Eum. 10: istius fide ac potius perfidiā decepti, Cic. Rosc. Am. 38, 110: quantum mea fides studii mihi afferat, my plighted word (to defend the king), id. Deiot. 1, 1: contioni deinde edicto addidit fidem, confirmed, Liv. 2, 24, 6.—
- 2 Pregn., a given promise of protection or security, a guaranty; hence, in gen., protection, guardian care: introduxi Vulturcium sine Gallis: fidem ei publicam jussu senatus dedi, promised him protection, security, in the name of the public, Cic. Cat. 3, 4, 8; cf.: Vulturcius interrogatus ... primo fingere alia; post, ubi fide publica dicere jussus est, omnia uti gesta erant aperit, Sall. C. 47, 1: cum se diceret indicaturum de conjuratione, si fides publica data esset, id. ib. 48, 4: uti L. Cassius ad Jugurtham mitteretur, eumque interposita fide publica Romam duceret, id. J. 32, 1; cf.: privatim praeterea fidem suam interponit, quam ille non minoris quam publicam ducebat, id. ib. fin.: qui Romam fide publica venerat, id. ib. 35, 7; so, too, simply fides: Lusitani contra interpositam fidem interfecti, Cic. Brut. 23, 89: fide accepta ab legatis, vim abfuturam, Liv. 38, 33, 3: Thais patri se commendavit in clientelam et fidem, Ter. Eun. 1039; cf.: se in Chrysogoni fidem et clientelam contulerunt, Cic. Rosc. Am. 37, 106: quaere in cujus fide sint et clientela, id. ib. 33, 93: aliquid in fidem alicujus tradere, Liv. 38, 31, 2: frugi hominem, plenum religionis videtis positum in vestra fide ac potestate: atque ita, ut commissus sit fidei, permissus potestati, Cic. Font. 14, 30; cf.: se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, Caes. B. G. 2, 3, 2: in alicujus fidem ac potestatem venire, id. ib. 2, 13, 2: in fide alicujus esse, Cic. Planc. 41, 97; cf. id. Fam. 13, 65, 2: ea (jura) fidei suae commissa, id. Off. 1, 34, 124: civitas in Catonis fide locata, id. Att. 6, 1, 5: recipere aliquid in fidem, id. ib. 15, 14, 3; cf.: aliquem in fidem necessitudinemque suam recipere, id. Fam. 13, 19, 2: recipere aliquem in fidem, Caes. B. G. 2, 15, 1; 4, 22, 3: hortatur, ut populi Romani fidem sequantur, id. ib. 4, 21, 8: jura fidemque supplicis erubuit (Achilles), the protection due to a suppliant, Verg. A. 2, 541: di, obsecro vostram fidem! your protection, assistance, help, Plaut. Cist. 4, 1, 11 (663); id. Am. 5, 1, 78 (1130); id. Most. 1, 1, 74 (74); 2, 2, 97 (527); cf.: fidem vestram oro atque obsecro, judices, Cic. Mur. 40, 86: deum atque hominum fidem implorabis, id. Verr. 2, 1, 9, § 25; so in colloq. lang. frequently elliptic. as an exclamation: Di vostram fidem! by the protection of the gods! for heaven's sake! Plaut. Capt. 2, 3, 58 (418), id. Men. 5, 2, 119 (871); id. Poen. 4, 78 (894) al.; Ter. And. 716; 744; id. Eun. 418 al.; cf.: tuam fidem, Venus! Plaut. Curc. 1, 3, 40 (197): pro deum atque hominum fidem! id. ib. 5, 3, 16 (694); id. Ep. 4, 2, 10 (579); Ter. And. 237; 246; id. Heaut. 61 al.; Sall. C. 20, 10 al.; for which: pro deorum atque hominum fidem! Cic. Tusc. 5, 16, 48; and in a different order: pro deorum fidem atque hominum, id. Lael. 15, 52; also simply pro deum fidem, Liv. 3, 67, 7 Drak. N. cr.; and: per fidem! Petr. 100, 5; Tac. Or. 35; Ap. Met. 6, 4, 16.—
- C The faith, the Christian religion as a system of belief (eccl. Lat.): domicilium fidei, Lact. 4, 30 fin.; Vulg. Apoc. 14, 12 al.
- III Fides, personified as a goddess: praeclare Ennius: O Fides alma, apta pinnis, et jus jurandum Jovis! Qui jus igitur jurandum violat, is Fidem violat, Cic. Off. 3, 29, 104 (Enn. Trag. v. 410 ed. Vahl.); cf. Varr. L. L. 5, § 74 Müll.; Cic. N. D. 3, 18, 47; 2, 23, 61; 31, 79; id. Leg. 2, 8, 19; 11, 28; Plaut. Cas. prol. 2; id. Aul. 3, 6, 46 (582); 50 (586); 4, 2, 14 (621); Verg. A. 1, 292; Hor. C. 1, 35, 21; 4, 5, 20; id. C. S. 57.
- I Lit.
- A In gen.
- α In plur. (only so in classic prose): Fides genus citharae, Paul. ex Fest. p. 89, 16 Müll.: (hominis) omnis vultus omnesque voces, ut nervi in fidibus, ita sonant, ut a motu animi quoque sunt pulsae, Cic. de Or. 3, 57, 216; so different from nervi, id. Div. 2, 14, 33; id. Leg. 2, 15, 39; id. Brut. 54, 199; id. Fin. 4, 27, 75 (v. Madv. ad h. l., p. 601 sq.): ut in fidibus aut tibiis, atque in cantu ipso ac vocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, etc., id. Rep. 2, 42; id. Fin. 4, 27, 75; cf. id. de Or. 3, 51, 197: Fi. Fides non reddis? Pe. Neque fides neque tibias, Plaut. Ep. 3, 4, 77 (513); with tibiae, Quint. 1, 10, 14; 20; 11, 3, 59: Orpheus, Threïciā fretus citharā fidibusque canoris, Verg. A. 6, 120: fidibus cantare alicui, Plaut. Ep. 3, 4, 64 (500): fidibus canere praeclare, Cic. Tusc. 1, 2, 4; id. Div. 2, 59, 122: uti, id. Tusc. 5, 39, 113: dicere longum melos, Hor. C. 3, 4, 4: placare deos, id. ib. 1, 36, 1: discere, Cic. de Sen. 8, 26: docere aliquem, id. Fam. 9, 22, 3: scire, Ter. Eun. 133: vivunt commissi calores Aeoliae fidibus puellae, Hor. C. 4, 9, 12: fidibusne Latinis Thebanos aptare modos studet, i. e. to imitate Pindaric odes in Latin poetry, id. Ep. 1, 3, 12.—
- β Sing. (poet.): sume fidem et pharetram: fies manifestus Apollo, Ov. H. 15, 23; so, Teïa, Hor. C. 1, 17, 18: Cyllenea, id. Epod. 13, 9: quodsi blandius Orpheo moderere fidem, id. C. 1, 24, 14.—
- 2 Prov.: vetus adagium est: Nihil cum fidibus graculo, i. e. ignoramuses have nothing to do with poetry, Gell. N. A. praef. § 19.—
- B Esp., Fides, is, f., a constellation, i. q. Lyra, the Lyre: cedit clara Fides Cyllenia, Cic. Arat. 381; Varr. R. R. 2, 5, 12; in the form Fidis, Col. 11, 2, 14; 40; Sid. Carm. 16, 5.—*
- II Transf., in sing., i. q. nervus, chorda, a string of a musical instrument: quae tuba quaeve lyra Flatibus incluta vel fidibus, Prud. Cath. 3, 81.
2) insbes.: a) als t. t. der Geschäftsspr., der Kredit (vgl. Drak. Liv. 6, 11, 8), cum fides totā Italiā esset angustior (geschmälert war), Caes.; vgl. labefactā iam fide, Suet.: fidem moliri, Liv.: fides concĭdit (ist gesunken), Cic.: fides de foro sublata est, Cic.: fidem renovare, Cic. – oft verb. res (Vermögen) et fides, res fidesque, Plaut. u. Sall.: ubi res eos iam pridem, fides nuper deficere coepit, Cic.: homo sine re, sine fide, sine spe, Cic. Vgl. Korte u. Fabri Sall. Iug. 73, 6. – übtr., segetis certa fides meae, Wiedererstattung, Ertrag, Hor.: fallax unius anni fides, getäuschte Erwartung, Plin. pan. – b) der christl. Glaube (vgl. no. 1 nec vana fides, genus esse deorum, Verg.), ministri verae orthodoxae fidei, spät. ICt.: a fide Christianorum discrepare, spät. ICt.
II) meton.: A) die Vertrauen erweckende Redlichkeit, Ehrlichkeit, Treue, Pflichttreue, Zuverlässigkeit, Gewissenhaftigkeit, Ehrenhaftigkeit, Aufrichtigkeit, Treuherzigkeit, Biederkeit, 1) im allg. (Ggstz. perfidia, fraudatio), exemplum antiquae probitatis ac fidei, Cic.: fidem praestare, die Treue bewahren, Cic.: fidem rectumque colere, Ov.: fidem laedere, Cic.: de fide (über die [verletzte] Tr.) queri, Ov. – von der Treue bei Verträgen u. Bündnissen, pro vetere ac perpetua erga populum Romanum fide, Caes.: sincerā fide in pace esse, Liv.: in fide manere, Caes.: fidem socialem usque ad perniciem suam colere, Liv.: Saguntini fide atque aerumnis incluti prae mortalibus, Sall. fr.: Saguntum fide nobile, Plin. – dah. a) in Anrufungen u. Beteuerungen, fidem vestram oro atque obsecro, iudices, Cic.: u. so di vostram fidem! getreuer Gott! Komik. (s. Spengel Ter. Andr. 716): tuam fidem, Venus! bei deiner Treue, Plaut.: pro deûm (deorum) atque hominum fidem, bei der Ehrlichkeit, Wahrhaftigkeit der Götter und Menschen, Komik., Sall. u. Cic.: pro deûm fidem! Ter. u. Liv.: per fidem, (bei) meiner Treue! Petron. u. Tac. dial. – u. b) bona fides, die aufrichtige Willensmeinung (Ggstz. mala fides, dolus, fraus), ICt.: dah. bonā fide, gewissenhaft, aufrichtig, ehrlich, als ehrlicher Mann, dic bonā fide, Plaut.: bonāne fide? Komik. (s. Brix Plaut. capt. 887. Wagner Ter. heaut. 761): ebenso cum fide, zB. defendere, Cic., agere, Liv. – u. so als jurist. t. t., bonā fide od. ex bona fide, nach bestem Willen, gewissenhaft, mit aufrichtigem-, ernstem Willen, auf Treu u. Glauben, Cic. u. ICt.: iudicia de mala fide, wegen Veruntreuung, Cic. – Fidēs personifiz., als Gottheit, Enn. fr. scen. 403. Cic. de off. 3, 104. Liv. 1, 21, 4. Hor. carm. 1, 35, 21.
2) insbes.: a) das unter Versicherung-, eidlicher Beteuerung treuer Erfüllung gegebene Versprechen (Wort), Gelöbnis, die Zusage, die Versicherung, Beteuerung, Verpflichtung, Gewährleistung (Garantie), ubi fides? wo bleibt das Versprechen? Ter.: fidem alci dare, Cic.: fidem dare de alqo, Cic.: fidem accipere, Liv.: fidem suam obligare, Cic.: fidem servare, Cic., cum alqo, Plaut., de alqa re, Caes.: fidem conservare, Caes., Cic. u. Nep.: fidem tenere, die versprochene Verschwiegenheit beobachten, Prop.: fidem solvere, Ter., Ov. u. Planc. in Cic. ep., od. exsolvere, Liv.: fidem suam liberare, Cic.: fidem mutare (nicht halten), Liv.: fallere hosti datam fidem, Cic.: fidem frangere, violare, Cic.: fidem prodere, Cic. u. Sall.: fidem frustrari, Ter.: fidem amittere, Nep. – fide meā, auf mein Wort, Cic. – bei den Erotikern oft von der Beteuerung der Liebe, s. Prop. 1, 18, 18. Ov. her. 2, 31. – u. so b) präg., fides publica od. bl. fides (griech. ἄδεια), das Versprechen des Schutzes-, der Sicherheit der Person, sicheres Geleit, Sicherheit im Namen des Staates verbürgt, fidem ei publicam iussu senatus dedi, Cic.: interpositā fide publicā Romam ducere, Sall.: fidem publicam postulare, Cic. – fide acceptā venerat in castra Romana, Liv.: Lusitani contra interpositam fidem interfecti, Cic. – c) getreuer Schutz, getreue Obhut, getreuer Beistand, getreue Hilfe, se alci commendare in clientelam et fidem, Ter.: conferre se in alcis fidem et clientelam, in alcis amicitiam et fidem, Cic.: committere se in fidem alcis, Ter.: se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, sich auf Gnade u. Ungnade ergeben, Caes.: so auch venire in alcis fidem, Liv., od. in alcis fidem ac potestatem, Caes.: alcis fidem sequi, sich in jmds. Schutz begeben, Caes.: alqm in fidem recipere, Cic.: in alcis fide et clientela esse, Cic. – di, obsecro vestram fidem, Plaut.: deûm atque hominum fidem implorabis, Cic.
B) die Vertrauen verdienende Glaubwürdigkeit, Zuverlässigkeit, Wahrhaftigkeit, Wahrheit, Gewißheit, eines Aussagenden, einer Aussage, Äußerung, eines Vorgangs usw., 1) im allg.: tibi maxima rerum verborumque fides, Verg. – qui non speciem expositionis, sed fidem quaerit, Quint. – orationi fidem afferre, Cic. – si qua fides vero est, Ov. – ille dat fidem iussis, verleiht Glauben, bestätigt, verspricht es, Ov.: dant verbo plurima signa fidem, bestätigen die Bedeutung des W., Ov.: dabat vocibus nostris fidem apud optimum principem, quod apud malos detrahebat, verschaffte Glauben, Plin. pan.: so auch addere fidem alci rei (Ggstz. demere), Liv. u.a.: fabulis fidem firmare aut historiis demere, Suet. – facere alci rei fidem, Flor. u.a. (s. Drak. Liv. 2, 24, 6; verschieden von no. I, 1): ebenso fidem facit alqd iudicii mei, Cic. – cum vix fides esset (glaublich war), rem ullo modo successuram, Suet. – omnia ex fide (der Wahrheit gemäß) narrare, Suet.: laboris ultra fidem (unglaublich) patiens erat, Suet. – alcis rei fidem imminuere, Cic.: alci od. alci rei fidem abrogare, Cic. – fides gaudii, ungeheuchelte Freude (Ggstz. necessitas gaudendi), Plin. pan. – u. so bes. von der Glaubwürdigkeit der Zeugen, Dokumente usw., testium, testimonii, ICt.: tabularum, Cic.: (litterae) quam habere auctoritatem et quam fidem possunt, Cic.
2) insbes.: a) der sichere Beweis von etwas, manifesta fides (sc. urbis captae), Verg.; u. so mit folg. Acc. u. Infin., manifesta fides publicā ope Volscos hostes adiutos, Liv. – in fidem rerum secundarum, Liv.: ad fidem criminum, Liv. – sum fides vocis, ich bin der B. von usw., Ov. – b) die Gewißheit = die gewisse Erfüllung, der sichere Erfolg, verba fides sequitur, Ov.: promissa exhibuere fidem, wurden erfüllt, Ov.: u. so fidem nancisci, Ov.: pollicitam dictis adde fidem, erfülle die Verheißung, Ov.: en haec promissa fides est? der (durch das Orakel) versprochene sichere Erfolg, Verg. – ➳ Genet. Sing. fidēī gemessen, Plaut. aul. 583. Enn. ann. 338. Lucr. 5, 102. – Archaist. Genet. fides, Plaut. Pers. 244. Itala (Taurin.) Matth. 6, 30: archaist. Genet. fide, Plaut. aul. 667. Ter heaut. 1002. Poët. trag. fr. bei Cic. de off. 3, 98. Planc. in Cic. ep. 10, 17, 3 zw. (al. fidei). Hor. carm. 3, 7, 4. Ov. met. 3, 341; 6, 506; 7, 728 u. 737: archaist. Dat. fide, Plaut. Amph. 391; aul. 676 u.a. Ter. Andr. 296; eun. 886 u. 898. Hor. sat. 1, 3, 95. Vgl. Brix Plaut. trin. 117: archaist. Genet. fidi, Corp. inscr. Lat. 2, 5042: archaist. Dat. Fidi, Fasti fr. arval. Oct. 1. p. CCXXXVIII ed. Mommsen.
est in amore fides, si sint duo; tercius absit(
in vobis ~em tantam habemus quod ‥
~em indubiam presentibus adhibere
quis umquam ~em adhibuit mulieri et deceptus non erat?
rore Sancti Spiritus madefacti ~e non dubia
secundum ~em ejus sanatus est
~es [ME: ] stabilis fugat ‥ diabolumbileave
si respiciat oculis ~ei [ME: ]wið echnen of bileave
laudatur Maria quod rationem ~e prevenit, et punitur Zacharias quod ~em ratione tentavit
eos summo habebant odio ~emque et religionem eorum pro nichilo habebant
quesivit ab eis, quam ~em quamque religionem patres eorum coluissent
inquirit cujusmodi religionem haberent
audivit ‥ quod Templarii male ~ei essent, et Christum abnegarent
quod ~es Saracenorum est falsa ~es
quid ‥ deformius ‥ quam Deo timorem, bonis civibus caritatem ‥ absque ~ei detrimento debitum denegare honorem et frangere divino sensui humanoque fidem ‥?
ecclesia ‥ quae nuper ad ~em perducta est(
rumor ecclesiae ~ei contrarius ‥ percrebruit
apostata, discessus a ~e
quandiu ~es crescit in gente Anglorum
quatinus ‥ ~ei congrua opera ‥ exhibeatis
Salvator ‥ ex quo mundus salutarem suscepit ~em
protegit ense fidem
si credentes baptizati fueritis in ea ~e
in curia domini regis ‥ Henrici VIII ‥ ~ei defensoris
orthodoxa ~es ‥ ibidem collocatur(
si quis ‥ nescit deferentiam catholicae ~ei ‥
~es catholica(v.
profiteor ore ‥ orthodoxam, catholicam, apostolicamque ~em
non debere illum, qui se Christi ~ei subjectum meminisset, indignari si ‥
~em reliquit Cristianam(
catholice et orthodoxe ~ei columna
ut ‥ ~es Niceni concilii ab omnibus ‥ fideliter ‥ teneatur
qui ‥ Nicenam ~em inconcusse servavit
psalmus qui dicitur ‘Fides Athanasii’, sc. ‘Quicunque vult’
quatenus ‥ ~em verborum ‥ adhibeas(
quesivit a me ‥ que ~es, id est fidelitas, eorum, et quomodo credi possint
lx m. reditus ecclesiasticos ut ei conferret in ~e consuluerunt
bona ~e(v.
non fuit verus imperator ‥ sed solummodo fuit possessor bone ~ei
qui ‥ causam dissonantiae ‥ inquireret nec vellet septuaginta translatorum ~ei derogare
simpliciter ~em historiae quam legebam accommodans
praecipio omnibus successoribus meis ‥ per ~em Sancti Martini confessoris Christi ut numquam aliquis munificentiam infringere praesumat
sanctum ‥ in ecclesia recondidere. ‥ hujus ~ei testis est hesternus abbas Scollandus, qui tunc aderat cum haec recenter facta celebrarentur
nec ~es rerum fame levitatem destituit
hoc apud nostros opere divino firma ~e certificatum dubie disquiri ‥ non oportet
ad ampliorem ~em opinionis sue astruendum dicunt res videri per aerem
quoniam oculata ~es firmior atque fidelior esse solet
sicut inde donum ‥ Hugonis habuisse oculata eos ~es ex inspectione carte ipsius nos instruxit
diligencias vestras paratissimas esse oculata ~e videmus
veritati adhibere quia vero oculata ~e protholor ‥ incalescente ambicione ‥
temptant Deum ‥ nec ~em servant illi
nolo fidem frangas
~em enim spopondi quod permissione mea regnum Anglie non intrabit nisi ‥
fidem ab eo suscipiat quod ‥
petunt sibi ~es dari ad securitatem regis a clericis extremis
bona ipsorum confiscari non faciemus quin eorum heredes bona illa integre habeant ‥ dum tamen de dictis heredibus ~es aut noticia habeatur ‥(
servientes ad legem exfide facti in curia Cancellarii
barones ‥ sub ~e ponentes quod idem faciemus affidare omnes
hostia domus sue fregit et ipsum ligavit ‥ et eum per ~em posuit
posuerunt eum per ~em ‥ et fecerunt eum affidare quod ‥
nec debuit recipi ~es senescalli, quia non fuit proprium debitum domini sui
distringatur, et senescallus non admittatur ad ~em ammodo
non plus capiat ~em, et sit ad scaccarium ‥ ad respondendum de ~e Ib; ponat omnes senescallos predictos per vad’ et plegios quod sint ad scaccarium ‥ ad respondendum de transgressione ~ei
ita quod [senescallus ] ‥ satisfaciat ad scaccarium de eisdem sub eadem ~e
rata habemus et confirmamus ad observanciam eorum inviolabilem manuali ~e prestita super eis
~em dedimus manualem
affirmavit ~e media
de aliis terris meis illi perficiam hoc pactum a ~e tenendum illi et heredibus suis
promiserat ei ecclesiam illam ~e mediata
promisi ‥ ~e media quod ‥ numquam ‥ questionem movebimus
conventionem fideliter ‥ observandam, ‥ preceptor et fratres et Ricardus fidemedia se ad invicem obligaverunt
hoc ~e nostra media in manu ‥ episcopi prestita ‥ promisimus(
me ipsosque ~e media firmiter obligando juramento nostro ‥ prestando
procurator predictus promisit ~e sua media quod ‥ celebrabunt obitum
Johannes N. constituens fidemedia se obligavit quod si contingat ‥ dictum redditum ‥ in vardam ‥ cadere, ‥ eo in casu ipse J. N. constituens ‥ et assignati solvent ‥
tactis ‥ ewangeliis ~e mediante
fuit conductus ‥ ad triturandum omnia blada eorum ‥ ~e sua mediante, capiendo pro salario suo juxta formam statuti
ut ‥ hec ‥ vendicio ‥ firma ‥ in posterum perseveret, eam ~e mediante et presenti carte ‥ sigilli ‥ apposicione dignum duxi roborare
si dominus de felonia vel ~e mentita compellet hominem suum ‥(
causam ~ei lese et advocationis ecclesiarum in curia decidi constituit
A. ‥ cognovit quod traxit eum in placitum de ~e sua lesa et non de laico feodo
~e mentita et condicione violata
illum namque Deus diligit, qui suum dominum recte ~e diligit(
omnis homo ~em debet domino suo de vita et membris suis, et terreno honore, et observatione consilii sui ‥ ~e Dei et terre principis salva(
imperatrix ‥ priscam ~em apud eos qui dederant novavit, ab his qui non dederant accepit
comes Gloecestre ‥ regi, more majorum, amicitiam et ~em interdixit, homagio etiam abdicato
quod de jure archidiaconatus hominio michi et fideligia [l. ~e ligia ] tenebatur obnoxius quam ipse michi utinam fideliore memoria conservasset
si warantus fuerit ad ~em domini regis Francie
qui in ~e nostra interfectus fuit in conflictu de Evesham’
rex Scocie concessit domino suo regi Johanni quod ipse maritaret filium suum ‥ ubicunque vellet ad ~em suam
juraverunt quod ei contra omnes mortales ~em et fidelitatem tenerent
mandamus vobis quod ‥ veniatis ad ~em et servicium nostrum
adducatis ‥ quos ‥ poteritis ‥ qui sunt vel esse voluerint ad ~em nostram
erunt ad ~em et servicium ‥ regis
cum ‥ W. de M. ad ~em nostram et pacem sit
dicti mercatores sunt ad ~em nostram
precipientes ‥ in ~e qua nobis tenemini ‥ quatinus ‥
veniunt et dicunt in ~e qua tenentur domino regi quod ‥
tibi districte precipimus in ~e qua nobis teneris, et sicut te ipsum et omnia tua diligis ‥
ut ‥ W. asseruit in ~e qua tenetur domino regi
vobis, in ~e et dileccione quibus nobis tenemini, injungimus ‥
concedimus, promittimus ‥ in ~e et promissione qua ecclesie predicte tenemur et astringimur ‥
et fidibus citharae moduletur carmina Christo
~ibus, i. fidis cithare,strengum
ut rubus est spinis ‥ / ‥ / psalterium psalmis, fidibus lira, Jerico palmis
quod ‥ proportiones ponderum faciunt in malleis vel cymbalis, idem eedem in ~ibus ratione longitudinis brevitatisque, intensionis remissionisque faciunt; idem etiam in fistule foraminibus ratione profunditatis
Orpheus ~ibus canoris se recreasse perhibetur
hec ~es,a harpstryng
qui enim funem facit torquendo semper et involvendo ~es ~ibus auget
in j sacca iij petris grosse lane pectinandis. ‥ in eadem artinanda et bene miscenda. ‥ in ~ibus et filo ad idem emptis .
➳ gén. fidēi avec e long, Lucr. 5, 102 ; gén. et dat. arch. fidē Pl. Amph. 391 ; Ter. Haut. 1002 ; Hor. O. 3, 7, 4 ; S. 1, 3, 95 ; gén. fidi CIL 2, 5042.
➳ sing. fides, is [poét.] : Hor. O. 1, 17, 18 ; 1, 24, 14 ; Ov. H. 15, 23 || Fĭdēs Varro R. 2, 5, 12 ; Fĭdis Col. Rust. 11, 2, 14, la Lyre, constellation.
- 1. (niet-klass.) snaar;
- 2. (meestal plur.) snaarinstrument, lier, luit; ➤ fidibus canere luit spelen; — ook als sterrenbeeld: Lyra, Lier;
- 3. (meestal plur.) snarenspel; poëzie.
- 1. vertrouwen, geloof; ➤ fidem habere (of tribuere, adiungere) geloof, vertrouwen schenken; ~ fit alci het wordt voor iem. geloofwaardig; fidem facere (alci) vertrouwen wekken (bij iem.), iem. overtuigen; bona ~ goed vertrouwen; cum fide vol vertrouwen; propter fidem decepta door misbruik te maken van het vertrouwen; per fidem fallere, violare;
- 2. vertrouwen dat iem. geniet, geloof dat iem. bij anderen vindt; ➤ alqs fidem habet iem. vindt geloof, geniet vertrouwen; si qua ~ mihi est als ik geloofwaardig ben in uw ogen;
- 3. trouw, eerlijkheid, betrouwbaarheid, zorgvuldigheid, rechtschapenheid (in: gen.); ➤ ~ rerum et verborum in woord en daad; ~ erga populum Romanum; fidem servare; de fide queri over een schending v.h. vertrouwen; cum fide eerlijk, gewetensvol; — Fidēs, eī f godin v.d. trouw;
- 4. geloofwaardigheid; ➤ ~ verborum; res fidem habet is geloofwaardig; alci rei fidem facere of afferre iets geloofwaardig maken;
- 5. belofte, erewoord, toezegging, eed; ➤ fidem conservare, exsolvere zijn woord houden, gestand doen; fidem mutare, violare, fallere, frangere zijn woord breken; fidem dare alci iem. zijn woord geven; fidem dare et accipere elkaar met een eed binden; fide meā op mijn woord;
- 6. garantie, waarborg, onderpand, bevestiging, bewijs; ➤ in (ad) fidem rei ter bevestiging, als bewijs; alci rei fidem addere iets bevestigen of garanderen; fidem reportare betrouwbare, geloofwaardige mededelingen; promissa exhibuere fidem werden vervuld; dictis addere fidem de woorden in vervulling doen gaan;
- 7. krediet; ➤ res fidesque vermogen en krediet; alcis ~ concidit iems. krediet valt weg; fidem renovare;
- 8. (persoonlijke) zekerheid, onschendbaarheid, vrijgeleide; ➤ fidem publicam postulare; alci fidem publicam dare;
- 9. bescherming, hulp; ➤ alcis fidem sequi, in fidem alcis venire of se conferre zich onder iems. bescherming stellen; in alcis fide esse onder iems. bescherming staan; deorum fidem implorare de bescherming v.d. goden aanroepen;
- 10. (eccl.) christelijk geloof.
信。忠信。結約。人信其。助。護。固想。— publica 路票。Bona fide dicere 言之無詭。Fidem exuere vel frangere 失信。食言。爽約。Fidem dare vel interponere 許下。結約。Fidem addere rei (dat.) 益徴此事。Timeo oculorum fidem 怨視悞。 Habere vel adjungere fidem 信服。Habuit res fidem 人皆信此事。Fidem colere vel praestare vel tenere 忠信。至誠。In fide stare 不失信。忠厚。Fidem facere 出憑據。徴。結信。Fidem abrogare 使人不信。減人信。Graeca fide mercari 現銀買。 Fidem liberare 踐前言。如約 Fide pro Fidei.
Suggest a Translation
See an image
See an image
Fides Catholica, de qua est titulus in Cod. Th. et Justin. Lactantio lib. 4. de Vera sapient. cap. 30. extremo, Ecclesia Catholica dicitur esse
Domicilium fidei. Ipsi fideles
Domestici fideiappellantur a Patribus, uti alibi docuimus. In veteri Inscriptione Emeritæ, Constantinus Mag. dicitur
pacis et.justitiæ cultor, publicæ quietis fundator, Religionis et Fidei auctor
Edidit(Martinus PP.) contra hæreticos Fidem magnifice, valde atque accurate, quam etiam cum subjuncta epistola Galliarum partibus destinavit.
Et promittit, et dedit Fidem Christianitatis in manum Teberti Præpositi, quod nunquam foderum clamaret.Vide Christianitas.
Paratus aut calidi ferri judicio secundum legem Monachorum per suum hominem id probare, aut scuto et baculo juxta legem secularium defendere.Cum duellum prætulisset Vicecomes,
obtulit Abbas hominem S. Albini, qui et sacramento fidem faceret, et Sacramento Fidem Brachio daret.
S'obliger envers quelqu'un. Charta Chlodovei III. Regis, edita a Mabillonio :
Sicut fuit judicatum, ut in exfaido et fredo solidos quindenos pro hac causa Fidem Facere debirit, etc. Sacramento Fidem Facere,in Lege Ripuar. tit. 58. § 21. tit. 66. § 1.
Manu Fidem Facere, apud Gregor. Turon. de Glor. Confess. cap. 68.
Fidem in manum alicujus dare, apud Dodechinum in Chron. ann. 1158. Precaria Hadoindi Episcopi Cenomanensis :
Et si negligens aut tardus de ipso censu apparuero, Fidem exinde Faciam, et ipsum monasteriolum tempore vitæ meæ non perdam.Alia Precaria Meroli Episcopi Cenomanensis eadem ferme habet in Actis Episcopor. Cenoman. pag. 208.
Henricus Chauzon coram nobis constituti se fecerunt et constituerunt plegios, redditores, solutores, et principales debitores, quilibet eorum in solidum ; et per Fidem Beneficam Renuntians privilegiis cruce-signatis et crucesignandis, indulto et indulgendo, omni juris auxilio.
Ut hoc ratum permaneret, hoc Fidei-Captione ego Petrus et mei filii confirmavimus, etc.
Prætereo, quod de jure Archidiaconatus hominio mihi et Fide Ligia tenebatur obnoxius.Vide Ligius.
Je Regnault d'Angennes, premier escuier tranchant du roy nostre sire, et seigneur de la Loppe, tiens à deux Fois et homages liges le chastel et chastellerie de la Loppe avec toute justice.
Fidem Salvare, Illæsam conservare. Capitulare Ludov. Pii ann. 828. cap. 4 :
Instruendi sunt, qualiter ipsam Fidem erga nos Salvare debeant.Infra :
Omnino, si Salvam voluerit suam Fidem et promissionemAnnales Franc. ann. 789. de Tassilone Duce Bavariæ :habere, manifestum faciat.
Et Bajoarii cœperunt dicere, quod Tassilo Fidem suam Salvam non haberet, sed postea fraudolans appareret.Quo loco Chronicon Reicherspergense,
quod Fidem promissam violasset. Anna Comn. lib. 14. Alexiad. pag. 428 :
oportere censuerunt, ut filius Bertrandi salvam et integram fidem Imperatori juraret.Δεῖν ἐλογίσαντο τὸν ὑιὸν τοῦ Πλεκτράνου εἰς σῶαν πίστιν ὁρκίσαι τοῦ αὐτοκράτορος , i.
Ipse Georgius promisit sibi quod nullum faceret malum, levando Fidem sive digitum.
fidem dantde futuro matrimonio contrahendo. Synodus Cicestrensis ann. 1289. cap. 29 :
Fideidonationes domesticas, etiam de matrimonio contrahendo fieri prohibemus, etc.
At animadvertentes Orthodoxi inanes fucos stantes ad divina præsepia, et non patientes horum perfida contagia, Fidei-Machiæ opposuerant præsidia.
fidem factam, sacramento firmatam, in dominum insurgebant. Synodus Vermeriensis ann. 752. cap. 9 :
Si quis necessitate inevitabili cogente in alium ducatum seu provinciam fugerit, aut seniorem suum, cui Fidem mentiri non poterat, secutus fuerit, etc.Annales Franc. veteres ann. 778 :
Saxones, gens perfida, Mentientes Fidem, egressi de finibus suis, venerunt ostiliter usque ad Rhenum fluvium, etc.Vita Ludov. Pii ann. 833 :
Tandem ergo conventum est..... in locum, qui ab eo, quod ibi gestum est, perpetua nominis ignominia notatus est, vocatur Campus Mentitus. Quia enim ii, qui Fidem Imperatori promittebant, Mentiti sunt, locus, in quo id contigit, testis nequitiæ in suo nomine remansit.Annales Franc. Fuld. ann. 858 :
Illi vero Fidem Mentiti, et Karolo conjuncti, etc.Ordericus Vitalis lib. 12. pag. 881 :
Perjuriique nefas ultro committentes, mihi Fidem suam Mentiti sunt.Vide eumdem pag. 495. 534. 657. 881. 922. Galfridum Monemuth. lib. 8. cap. 2. Rodericum Tolet. lib. 4. Hist. Hisp. cap. 10. Huntindonens. pag. 390. Fragmentum de Willelmo Conquestore pag. 30. Gesta Consulum Andegav. ubi de Edelthelo, Petrum de Vineis lib. 1. Epist. 21. pag. 162. lib. 3. Epist. 85. etc.
Fidemigitur
mentiridicebatur vassallus, qui fidem hominio promissam domino suo haud servabat. Philippus Bellomanerius cap. 61 :
Appel de Foi Mentie est de tele foi, qu'à omage appartient, en tele maniere, que li apeleres mist à son home sus, qui foi le devoit par le reson de l'omage.Deinde exemplum proponit in vassallo, qui adulterium cum domini uxore, quam custodiendam acceperat, commisit. Eodem etiam cap. :
Fois et loiatés est de si France nature, qu'elle doit estre gardée, et specialement à celi, à qui elle est promise : car à l'hommage on promet fere à son Seigneur foi et loiauté.Unde concludit, vassallum non posse feudum suum deserere, cum a domino ad expeditionem submonetur :
Ce ne seroit pas loiatés de renoncer el point, que ses Sires s'en doit aidier.Sic porro officium vassalli erga dominum ex hominio observant Assisiæ Hierosolymitanæ
Fidei Mentitæ. Et pour ce me semble-il, que il est tenus de non mettre, ne faire mettre main sur son cors, ne consentir, ne souffrir à son pooir, que autre li mette, ne ne doit prendre, ne faire prendre, ne tenir aucune chose de son Seignor sans congié outre son gré, se il ne le fait par l'esgart, ou par la connoissance de la Court de son Seignor, de celle Seignorie, où son fié est, pour quoi il a fait homage. Ne ne doit home, ne feme, conseiller contre son Seignor, se le Seignor ne le donne à son Conseil. Ne ne doit pour home, ne pour femme, parole monstrer en Court, se il n'est à son Conseil, de que il se mete en esgart, ou en connoissance de Court, de chose, qui contre son Seignor soit. Ne ne doit porter armes contre son Seignor, se ce n'est avec un autre sien Seignor, à qui il soit tenus de foi ains que à lui. Ne ne doit faire à son escient, ne porchiasser la honte ne la damage de son Seignor, ne consentir que autre li face. Ne ne doit à la feme de son Seignor, ne à sa fille, requerre vilainie de son cors, ne souffrir, ne consentir à son escient, ne à son pooir, que autre li face, ce est assavoir de gesir à li charnellement, coment que ce soit, se ce n'est par mariage, ne à sa sœur, tant come elle est damoiselle en son hostel, ne soffrir, ne consentir à son escient, ne à son pooir, que autre li face. Et doit conseiller loyaument à son Seignor à son escient de ce, que il demandera conseil. Capite sequenti :
Et home doit tant plus à Seignor par la foi, que il li est tenus, que le Seignor à lui, que home doit entrer en ostage por son Seignor getter de prison, se il l'en requiert, ou fait requerre par certain message : et chacun home, qui a fait homage à autre, est tenus par sa foi, s'il treuve son Seignor en besoin d'armes à pié entre ses ennemis, ou en leuë, qu'il soit en perill de mort, ou de prison, de faire son loial pooir de remonter le, et de rejetter le de celui perill : et se il autrement ne le peut faire, il doit donner son cheval, ou sa beste, sur quoi il chevauche, se il la requiert, et aider à le mettre sus, et aider le à son pooir à son cors sauver. Et qui faut à son Seignor des avant dites choses, il Ment sa Foi vers son Seignor, et se le Seignor l'en peut prover par recort le Court, il pora faire de lui, et de soues choses, come home attaint de Foi Mentie. Et qui fait aucune desdites choses por son Seignor, le Seignor est tenus par sa foi de delivrer le à son loial pooir celui ou ceaus de ses homes, que il a mis en ostage pour sa delivrance, et ce celui, ou ceaus de ses homes, qui le montent, come est dit cy-dessus, sont pour achaison de ce pris et emprisonnés. Il est tenus à son Seignor d'entrer pour lui en ostage, pour dethe, et en plegerie de tant vaillant, comme le fié que il tient de lui vaut, et dequoi il est son home, vaudroit raisonnablement à vendre par l'assise. Et qui ce defaut à son Seignor, je crois que il doit perdre le fié à sa vie, que il tient de lui, etc.Cap. 209 :
Se home Ment sa foi vers son Seignor, et le Seignor à son home, et il l'occist, ou fait occire, ou pourchasse sa mort, ou la consent, ou la seuffre, se il la seit, et la peut garder, et deffendre, se il ne l'a fait à son pooir, et se il faire ne le peut, que il au mains le garnisse au plutot que il pora, pour garder s'en ; ou se il le prent, ou fait prendre ; ou pourchasse, ou consent, ou seuffre, que il soit pris par ses ennemis, se il peut deffendre, ou garder, se il ne le fait à son pooir, et se il faire ne le peut, que il l'en guarnit par soi, oupar autre le plustost que il pora. Ou se il le tient, ou fait tenir en prison, ou souffre, que autre le tiegne : si il l'en peut getter, et il ne le gette à son pooir, ou à bone foi. Ou se il le fiert par ire, ou fait ferir, ou consent, ou seuffre, que il soit ferus, ou laidis, et le peut deffendre, et il ne le fait à son pooir. Ou se il li court sus, ou fait courre pour mettre main en son cors, ou en des choses de la Seignorie et celle, dont il est son home, ou pour lui desheriter, tout ne le fait-il, ou se il le fait faire, ou ce il li met sus, qu'il a esté ou veaut estre mesprenant vers lui de sa foi, ou que il fist trahison vers lui, ou pourchassé, ou souffri, ou consenti, ou sot, ou ne le garda, ou au mains ne l'en garnit, ou aucune autre maniere de trayson, ou de Foie Mentie li met sus, et il ne l'attaint, si come il est divisé en l'autre chapitre, que le Seignor peut son home attaindre de sa foi, ou l'om son Seignor. Ou il gist charnellement à sa fille, ou la requiert de folie, ou li porchasse pour autre à faire. Ou se il quiert, ou fait pourchasser l'une des choses avant dites à la fille de son Seignor, ou à la seur, tant come elle est damoiselle en son hostel, ou seuffre, ou consent, que autre le face, se il peut destourner, et il ne le fait, ou au moins n'en face son pooir. Et de laquel des choses dessus dites, que l'un mesprent vers l'autre, il Ment sa Foi.
fidem mentirietiam dominum, si quam vassallo hominium facienti pollicitus est, non servaverit : quia fidem uterque secundum diversa domini ac vassalli officia pollicetur, vassallus domino, dominus vassallo. Unde in vetere Poëmate vernaculo,
le Roman de Garin, cum Garinus Pipinum convenisset, ut Harderico Suessionensem Comitatum, quem ab eodem Pipino tenebat, auferret, Pipinus reponit :
Ne m'enseignez pas à ma Foi Mentir, Ja fu les jors, Hardres de moi la tint.
Trop l'en engigna ce poisse moi, Leidement li Menti sa Foi.
Se le Seignor attaint son home de Foi Mentie, il est encheu en sa merci de cors et de Fié, et de quanques il a. Et se il veaut avoir droit, et il le requiert à sa Court, que elle li conoist, quel droit il en doit avoir, je cuit que la Cour esgardera que il peut faire de son cors justice, selon ce que le mesfait fera de trayson, ou de Foy Mentie, et qu'il peut son fié et toutes les autres choses prendre, et faire en, come de chose de traitour et de Foi Mentie.
fidei mentitævicissim incurrit dominus, ita ibidem pœna recensetur :
Si l'ome attaint son Seignor en Court, qu'il ait mespris vers lui de sa foi, et il l'en requiert à avoir droit par esgart, ou par conoissance de Court, je cuit que la Cour esgardera ou conoistra que l'home est quite vers lui de sa foi, et a son fié sans service toute sa vie.
Qui ment sa Foi l'un à l'autre, celui à qui l'on la ment, sera quite de sa foi qu'ildoit à celui qui li a sa Foi mentie : et celui qui la ment, n'est mie quite portant, ains est aussi bien tenus come devant.
Si dominus de felonia, vel Fide mentita compellat hominem suum, non respondeat quibuslibet implacitationibus ejus, donec quietus sit.Vide, quæ de formula
Sine mefacere, et sine Fidem mentiri, adnotavit vir clarissimus et summæ eruditionis Dionysius Salvaingus Boissius lib. de Usu Feud. cap. 18.
Fidefragusin Speculo Saxonico lib. 1. art. 40.
Fidei suæ fraudator, in Capitulari Francoford. ann. 794. cap. 1. :
In Assisiis Hierosol. cap. 62. in iis, quiEt dist la Dame, Vos i avés menti, Come traitres, parjures, Foi menti.
garandiam ferrenon possunt, ponuntur
les Fois mentis.
Rodolphus vero qui exercitui præerat, vir, ut ipsemet fatebatur, mobilis animi, Fabriani oppidi recipiendi spe injecta, transitionem fecit. Qua ex re, ut moris est eorum, qui fidem frangunt, capite inverso Florentiæ publicis in locis depictus est.
Testimonia mentiriosa, et Fidementiroso pectet 60. solid.
pro fidem Mentiri. Charta Abbonis pro fundatione Monasterii Novalicensis ex Tabulario Ecclesiæ Gratianopolitanæ f. 60 :
Et illa portione, quem de Maurengo Clerico pro sua infidelitate, quod nobis Mentivit, et per verbo dominico conquisivimus, dum et ipse nobis mentitus fuit.Hincmarus Opusc. 60. pag. 832 :
Ab Imperatore defecit, et illi Mentitus, ad Lotharium confugit.Abbo lib. 2. de Bell. Paris. vers. 567 :
Historia Translat. Sebastiani n. 91 :Nuncius interea Regalem concutit aurem, Gallia quod Mentita sibi sit.
Ad locum sic forte venitur, qui ex eventu ruptæ fidei, et sacramentorum, Mentituscampus extunc appellatur.Eadem habet auctor Vitæ Lud. Pii loco supra allato. Vide tom. 3. Hist. Franc. pag. 891. Annales Fr. Loisellii tom. 2. Hist. Franc. pag. 761. etc.
Fidefragium. Gloss. Gr. Lat. :
Et si Autardo jam dicto Maurino non repræsentaret, faciat partibus Fredelono pro Fide fracta, sicut Lex est.Vide Speculum Saxon. lib. 1. art. 40.
Fidem Frangere, habent etiam JC. in leg. 10. D. de In jus vocando, (2, 4.) et in leg. 2. Cod. de Hæred. vel act. (4, 39.)
Multasque alias felonias contra hujusmodi fidelitatis debitum, nec non Fidefragia et traditiones ipsi domino feudi commiserint.
Appellavit Conradum Marchionem de Fide læsa, et de perjurio, et de proditione facta adversus Regem.Et pag. 758 :
Dominus noster Rex Franciæ calumniatur te de Fide læsa et perjurio, quia jurasti et fidem dedisti, quod venires hodie ad colloquium.Matth. Paris ann. 1247 :
Lites de Fidei læsione et perjurio prohibentur a Rege, quando super his conveniuntur laici coram judice Ecclesiastico.Epistola S. Thomæ Arch. Cantuar. apud Baron. ann. 1167 :
Quod non liceat Episcopo coercere aliquem de perjurio, vel Fide læsa.
Quod autem dictum est in isto articulo de Fide manuali et juramento.
In quibus fraudator Fidei suæ extiterat.
Nullus mercator non debet dare Fidem ad exitum portæ de rebus quas portat vel mutat, nisi de fourura et armatura ferri.Vide Fidantia.
Finus, hoc est, purus, Gallice
Fin. Diarium belli Hussitici apud Ludewig. tom. 6. pag. 183 :
Item quod vestes superbas non portent nec portare permittant, contra Dominum Deum pretiosas nimis, sicut purpuratas, prætextas, pictas, deargentatas, czotatas, cingulos, argenteos Fideos, et omnes decores seu ornatum pro superbia dispositum.
- 1 FID-, trust, faith, confidence, reliance, credence, belief: si visis fides non est habenda: alcui summam omnium rerum fidem habere, Cs.: habebunt verba fidem, si, etc., find acceptance, H.: testimonio fidem tribuere: ubi prima fides pelago, as soon as they can trust, V.: orationi adfert fidem: fidem facit oratio, commands belief: aliquamdiu fides fieri non poterat, Cs.: vati Si qua fides, may be believed, V.: omnibus abrogatur fides: imminuit orationis fidem: Multa fidem promissa levant, H.: addat fidem, give credence, Ta.: fac fidem, te nihil quaerere, etc., evince: fides mi apud hunc est, nil me istius facturum, T.—In business, credit: cum fides totā Italiā esset angustior, Cs.: fides de foro sublata erat: fidem abrogare, L.: fides deficere coepit: nisi fide staret res p., opibus non staturam, L.: quorum res fidesque in manibus sitae erant, i. e. entire resources, S.—Meton., trustworthiness, faithfulness, conscientiousness, credibility, honesty, truth, good faith: fundamentum iustitiae est fides: fide vestrā fretus: homo antiquā virtute ac fide, T.: prisca, V.: homo sine fide: hinc fides, illinc fraudatio: regni: in fide manere, Cs.: Ubii experimento fidei conlocati, because of their tried fidelity, Ta.: praestare fidem: prodere, S.: mutare, S.: de pace cum fide agere, L.: periura patris, perjured faith, H.: omnem tabularum fidem resignare, credibility: fides eius rei penes auctores erit, S.: maiora fide gessit, beyond belief, O.: segetis certa fides meae, faithfulness(in production), H.—Fulfilment, faithfulness(to a promise): Dicta fides sequitur, O.: promissa Exhibuere fidem, were fulfilled, O.: en haec promissa fides est?the fulfilment of the oracle?V.—In the legal phrase, ex bonā fide, or ex fide bonā, in good faith, with sincerity, without guile; cf. mala fides, deception, dishonesty.—Praegn., a promise, engagement, word, assurance, confirmation: fidem hosti datam fallere: inter se fidem dare, Cs.: obligare fidem vobis, plight one's faith: fidem servare, Cs.: fides iuris iurandi cum hoste servanda: fidem suam liberare, perform his promise: fidem exsolvere, L.: fidem amittere, N.: istius fide ac potius perfidiā decepti: quantum mea fides studii mihi adferat, plighted word: contioni deinde edicto addidit fidem, confirmed, L.: fide rerum tradere, with accurate knowledge, Ta.—A promise of protection, pledge of safety, safe-conduct, assurance, guaranty, protection, guardian care: fidem ei publicam iussu senatūs dedi: si fides publica data esset, S.: privatim praeterea fidem suam interponit, S.: fide acceptā a legatis, vim abfuturam, L.: quaere in cuius fide sint: in fidem Achaeorum castella tradere, L.: in alicuius fidem ac potestatem venire, Cs.: civitas in Catonis fide locata: alqm in fidem suam recipere: iura fidemque Supplicis erubuit (Achilles), due to a suppliant, V.: deūm atque hominum fidem implorabis.—Ellipt., in exclamations: Di vostram fidem! by the protection of the gods! for heaven's sake!T.: pro deūm fidem, T.: pro deorum atque hominum fidem.—Person., Faith, Truth: Fidem violare: Cana, V.: albo rara Fides Velata panno, H.
- a chord, string (of a musical instrument); hence, plur, a stringed instrument, lyre, lute, cithern: voces, ut nervi in fidibus, ita sonant, ut, etc.: canorae, V.: fidibus canere praeclare: fidibus Placare deos, H.: fidibus discere: fidibusne Latinis Thebanos aptare modos, i. e. to imitate Pindaric odes, H.—In sing, a stringed instrument, lyre (poet.): Sume fidem, O.: Teïa, H.: si blandius moderere fidem, H.—A constellation, the Lyre: clara, C. poët.
-
…intellegere possumus. ex hac enim parte pudor pugnat, illinc petulantia ; hinc pudicitia, illinc stuprum ; hinc fides, illinc fraudatio ; hinc pietas, illinc scelus ; hinc constantia, illinc furor ; hinc honestas, illinc…
Cicero, in Catilinam
-
…atque opibus, si qua bella inciderint, sustentare consuerint. Caesar honoris Diviciaci atque Haeduorum causa sese eos in fidem recepturum et conservaturum dixit, et quod erat civitas magna inter Belgas auctoritate atque hominum multitudine praestabat, DC obsides…
Julius Caesar, Gallic War
-
…V abesset, omnes maiores natu ex oppido egressi manus ad Caesarem tendere et voce significare coeperunt sese in eius fidem ac potestatem venire neque contra populum Romanum armis contendere. Item, cum ad oppidum accessisset castraque ibi poneret ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, tu familia, tu rebus omnibus ornatus et copiosus sis, et dubites de possessione detrahere, adquirere ad fidem quid enim exspectas bellum quid ergo in vastatione omnium tuas possessiones sacrosanctas futuras putes an tabulas novas errant qui istas…
Cicero, in Catilinam
-
…remotis, per C. ; Valerium Troucillum, principem Galliae provinciae, familiarem suum, cui summam omnium rerum fidem habebat, cum eo conloquitur ; simul commonefacit quae ipso praesente in concilio Gallorum de Dumnorige sint dicta, et…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Galliae plurimum Helvetii possent ; se suis copiis suoque exercitu illis regna conciliaturum confirmat. Hac oratione adducti inter se fidem et ius iurandum dant et regno occupato per tres potentissimos ac firmissimos populos totius Galliae sese potiri posse sperant .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, nisi incendia, nisi rapinas. patrimonia sua profuderunt, fortunas suas obligaverunt ; res eos iam pridem, fides nuper deficere coepit eadem tamen illa quae erat in abundantia libido permanet quod si in vino et alea comissationes solum…
Cicero, in Catilinam
-
…iudicium sed imperatoris esse existimavisse. Eorum satisfactione accepta et itinere exquisito per Diviciacum, quod ex Gallis ei maximam fidem habebat, ut milium amplius quinquaginta circuitu locis apertis exercitum duceret, de quarta vigilia, ut dixerat, profectus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…equitatu proelium fore videbat, tamen committendum non putabat ut, pulsis hostibus, dici posset eos ab se per fidem in conloquio circumventos. Postea quam in vulgus militum elatum est qua arrogantia in conloquio Ariovistus usus omni Gallia Romanis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…sunt, ad eum legatos Iccium et Andebrogium, primos civitatis, miserunt, qui dicerent se suaque omnia in fidem atque potestatem populi Romani permittere, neque se cum reliquis Belgis consensisse neque contra populum Romanum coniurasse, paratosque esse…
Julius Caesar, Gallic War
FIDES[LYRA]
The string of a lyre or harp. See lyra.