contubernium
contubernium, companionship in a tent, the relation of a general and his personal follower
- Abstr.
- A In milit. lang. (cf. contubernalis, I.).
- 1 Tent-companionship, a dwelling together in a tent: legionum, with the legions, Tac. A. 1, 41; id. H. 2, 80.—
- b Concr., a body of soldiers occupying a tent together, a mess, squad: erant decani decem militibus propositi, qui nunc caput contubernii vocantur, Veg. Mil. 2, 8; 2, 13.—
- 2 The intercourse of a young man and the general accompanied by him in war, attendance, Cic. Planc. 11, 27; Sall. J. 64, 4; Liv. 42, 11, 7; Tac. Agr. 5 al.—
- B Transf. from the sphere of milit. operations.
- 1 The accompanying, attendance (of teachers, friends, etc.), Suet. Aug. 89; id. Tib. 14; 56; Tac. Or. 5 al.—
- 2 In partic.,
- α The marriage of slaves, Col. 12, 1, 2; Curt. 5, 5, 20; Dig. 40, 4, 59.—
- β Ironically, in distinction from conubium: contubernium muliebris militiae, concubinage, Cic. Verr. 2, 5, 40, § 104; Petr. 92, 4; Suet. Caes. 49 al. —
- b Of animals, a dwelling together, Phaedr. 2, 4, 4; cf.: si hominis contubernium passa est (bestia immanis), Sen. Ira, 3, 8, 2.— *
- c Trop.: felicitatis et moderationis dividuum contubernium est, dwell not, exist not together, Val. Max. 9, 5 fin.—
- II Concr. (acc. to I. A. and B.).
- A A common wartent, Caes. B. C. 3, 76; Tac. A. 1, 17; 1, 41 al.—
- B Transf., the dwelling of different persons, Suet. Calig. 10; 22; id. Ner. 34.—
- 2 The dwelling of a couple who are slaves, a slave dwelling, Tac. H. 1, 43; 3, 74.—
- 3 Of bees, Plin. 11, 11, 10, § 26.
citra modum rumoris Scottico in solo degentium, quorum ~io parumper fretus es
nos ‥ spiritali sodalitatis vinculo devotae caritatis ~ia copulasse
eam monasterii partem qua ancellarum Dei caterva a virorum erat secreta ~io
imperata ‥ [(servorum Dei ] reversio ‥ pertinet ‥ ad eum locum ubi licenter suscepti sunt in ~ium familiaritatis
~ia, societas,gemana
~ium,gegadorwist
sanctorum sequestratus ~io
ut theoricae vitae amoenissimae consequi mereamur ~ia
qui ‥ sociaret ‥ plebem fidelium beato ~io angelorum
veni et nostro [sc. angelorum ] utere ~io
quasi Helye et Enoch ~io [ed. 1864: †concubinio ] jungeretur
nec proci compulsa precibus ad tori ~ia ‥ inclinatur
repudiato cognatarum et affinium ~io, legitima contrahant matrimonia
non legitimum dicetur conjugium sed simplex ~ium
[sororem imperatoris ] quam habuit in ~io Lodewicus Aquitanorum princeps
suscipitur ‥ inter nuptialia ~ia et cum convivantium letitia
major cum aldermannis ‥ choream duxerunt et quelibet ~ia civium catervatim pre nimio gaudio hoc idem fecerunt
gaudebant quod in tanto populorum ~io Dominus arrideret sole serenissimo
disputatio ‥ discordiarum quas ‥ bonorum Invisor ‥ spargit ‥ maxime per monasticos et monachorum ~ia(
resalutavit ‥ abbatem cum devoto secum morantium patrum ~io
adduxit secum fratrem ex illo ~io
funesta pium ~ium operuerat caligo
si(hloþ , id est cohors vel collectum ~ium. hoc faciat
si illa societas quam vocavimushloth haec homicidia fecerit
si quis foris casam sive iter agens ‥ a ~io fuerit occisus(
ista ad prostibula scortorum et meretricum ~ia truditur
ingentes trabes ‥ ad illorum tegenda ~ia tolerandos et onagrorum ‥ ictus
- 1. het delen v.e. tent van soldaten in het legerkamp, kameraadschappelijk samenleven [militum met de soldaten];
- 2. (meton.) gevolg; ➤ patris -o (in het uit soldaten bestaande gevolg v.d. vader) ibidem militare;
- 3. het samenleven, het samenwonen, vertrouwelijke omgang, hechte vriendschap; ➤ Metrodorum et Polyaenum magnos viros non schola Epicuri, sed ~ fecit (Sen.);
- 4. gemeenschappelijke tent in het legerkamp; ➤ deponere in -o arma;
- 5. (postklass.) gemeenschappelijke woning, ihb. v.e. slavenpaar.
Si quis villam alienam adsalierit, ipse et omnes qui convicti fuerint, quod in ejus Contubernio fuissent, etc.Tit. 44 :
Si quis collectoId est,Contubernio hominem ingenuum in domo sua adsalierit, etc.
Contubernalibus, uti appellantur a Festo :
Contuberniumdicitur constitisse decem aut minoris numeri militibus. Vide Gloss. Rigaltii.
Non ignari quod gradibus consanguinitatis et affinitatis prohibitis essent conjuncti, matrimonio invicem de facto, cum de jure non possent... clandestine contraxerunt, et in hujusmodi matrimonio, imo verius Contubernio, diutius minus legitime permanentes, ex illo filios et filias procrearunt.Vide Conturnus.
- com-+taberna, companionship in a tent, the relation of a general and his personal follower: contuberni necessitudo: patris, S.: alqm contubernio aestimare, by intimate companionship, Ta.: militum, with the soldiers, Ta.: muliebris militiae, concubinage.—Of animals, a dwelling together, Ph.—Of slaves, marriage, Cu.— A common war-tent: deponere in contubernio arma, Cs.—An abode of slaves, Ta.
-
…profectus in Africam sic ab illo gravissimo et sanctissimo atque omni laude et honore dignissimo viro dilectus est ut et contuberni necessitudo et adulescentis modestissimi pudor postulabat, quod, si adesset, non minus ille declararet quam hic illius frater…
Cicero, pro Plancio
-
…offerrentur. municipia etiam diversis partibus coniuncta. ; neque enim ex Marsis Paelignisque veniebant ut qui superiore nocte in contuberniis commilitonesque. non nulli graviora sermones militum ; dubia durius accipiebantur, nonnulla etiam ab his, qui diligentiores videri…
Julius Caesar, Civil War
-
…constratam navem et minus exinanitam pereat Cleomenes una Vbi fides, ubi exsecrationes, ubi dexterae complexusque, ubi illud contubernium muliebris militiae in illo delicatissimo litore fieri nullo modo poterat quin Cleomeni parceretur. vocat Cleomenen, dicit ei se…
Cicero, in Verrem
-
…quod subito consilium profectionis ceperant magna parte impedimentorum et sarcinarum relicta ad haec repetenda invitati propinquitate superiorum castrorum depositis in contubernio armis vallum relinquebant. quibus ad sequendum impeditis, Caesar quod fore providerat, meridiano fere tempore signo profectionis dato…
Julius Caesar, Civil War
-
…magnificum ; ibi se summa fortuna digna visere at Neronem, paelice ancilla et adsuetudine Actes devinctum, nihil e contubernio servili nisi abiectum et sordidum traxisse. deicitur familiaritate sueta, post congressu et comitatu Otho, et ad postremum…
Tacitus, Annales
-
…, venditor tam desperatus inveniretur. proin quaeso, ut officii mei novitatem pudorem necessitatem exspecta tissimi adventus tui ornes contubernio, tuteris auxilio. nec te, quamquam Senoniae caput es, inter haec dubia subtraxeris intentionibus medendis Aquitanorum ,…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…eximimus simulque medicorum consilia vitamus assidentum dissidentumque, qui parum docti et satis seduli languidos multos officiosissime occidunt, sane contubernio nostro iure amicitiae Iustus adhibebitur, quem, si iocari liberet in tristibus, facile convincerem Chironica magis institutum arte…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
-
…, sed tacitus iniuriam devorans, quosdam commilitones nanctus, is tantum clades enarrat suas. Placuit ut ipse quidem contubernio se tantisper absconderet nam praeter propriam contumeliam militaris etiam sacramenti genium ob amissam spatham verebatur, ipsi autem signis nostris…
Apuleius, Metamorphoses
-
…Suetonium Tranquillum, probissimum honestissimum eruditissimum virum, et mores eius secutus et studia iam pridem, domine, in contubernium assumpsi, tantoque magis diligere coepi quanto nunc propius inspexi. Huic ius trium liberorum necessarium faciunt duae causae ;…
Pliny the Younger, Letters
-
…, vale. Sidonius Elaphio suo salutem Epulum multiplex et capacissima lectisternia para plurimis viis, pluribus turbis ita bonorum contubernio sedit ad te venitur, quippe postquam omnibus tempus futurae dedicationis inclaruit. nam baptisterium, quod olim fabricabamini ,…
Sidonius Apollinaris, Epistulae, Books I-VII
CONTUBER´NIUM[CONTUBERNALES; CONCUBINA. ]
(συσκηνία). See concubina; contubernales.