dens
dens, a tooth
- I Prop.: cui auro dentes juncti escunt, XII. Tab. 10, 9; Plin. 11, 37, 61, § 160 sq.; Cels. 8, 1; Cic. N. D. 2, 54; Isid. 11, 1, 52: primores, the front teeth, Plin. 7, 16, 15, § 68; also called adversi acuti, Cic. N. D. 2, 54: praecisores, Isid. 11, 1, 52; and in beasts: rapaces, Veg. Vet. 6, 1, 1: canini, the canine teeth, eye-teeth, Varr. R. R. 2, 7, 3; Cels. 8, 1; Plin. 11, 37, 61, § 160; in horses: columellares, Varr. R. R. 2, 7, 2; Plin. 11, 37, 61, § 160: maxillares, the jaw-teeth, grinders, Cels. 8, 1; called also genuini, Cic. l.l.; and molares, Isid. l. l. et saep.: dentes scalpere, Plin. 30, 4, 9, § 27: fricare, id. ib.: scariphare, id. 28, 11, 49, § 179; cf. id. 30, 3, 8, § 21: mobiles confirmare, id. 28, 11, 49, § 178; cf.: mobiles stabilire, id. 32, 7, 26, § 80: eximere, to extract, Cels. 6, 9; so, evellere, Plin. 30, 3, 8, § 25: extrahere, id. 32, 7, 26, § 79: excutere, Juv. 16, 10 et saep.: dens Indus, i. e. the elephant's, Ov. M. 8, 288; hence for ivory, id. ib. 11, 167; also called dens Libycus, Prop. 2, 31, 12 (3, 29, 12 M.): Numida, Ov. P. 4, 9, 28; and Erythraeus, Mart. 13, 100.—
- 2 Prov.
- a Albis dentibus deridere aliquem, i. e. to laugh heartily at a person (so as to show one's teeth), Plaut. Ep. 3, 3, 48 (429).—
- b Venire sub dentem, to fall into the jaws, under the clutches of, Petr. 58, 6.—
- c Dentem pro dente, tooth for tooth, Vulg. Matt. 5, 38.—
- B Meton. of things resembling a tooth, a tooth, point, spike, prong, tine, fluke, etc.: aratri, Col. 2, 4, 6; Verg. G. 2, 423 al.; cf. Varr. L. L. 5, § 135 Müll.: (irpicis) acc. toid. ib.: pectinis, id. ib.; Tib. 1, 9, 68: (clavi) id. 1, 2, 18: serrae, Plin. 16, 43, 83, § 227; Vitr. 1, 5; cf. Ov. M. 8, 246, and 6, 58; hence, in architecture, the walls indentated like the teeth of a saw, which connected the two main walls, Vitr. 6, 11: forcipis, id. 10, 2: (ancorae) Verg. A. 6, 3; for falx (vinitorum), the pruning-hook, id. G. 2, 406 et saep.—
- II Trop., the tooth of envy, envy, ill-will: more hominum invident, in conviviis rodunt, in circulis vellicant: non illo inimico sed hoc maledico dente carpunt, Cic. Balb. 26: invidus, Hor. Od. 4, 3, 16: ater, id. Epod. 6, 15.—
- B Of a destroying power: leti sub dentibus ipsis, Lucr. 1, 852; cf. of time: vitiataque dentibus aevi consumere omnia, Ov. M. 15, 235; and of water: aqua dentes habet, Petr. 42; of malice: malignitatis dentes vitare, Val. Max. 4, 7, extr. 2.
numquam pignora tantum / improba sic lacerant maternas dente papillas
clamare, ~tibus frendere, spumare ‥ coepit
~s putridus,forrotad toð
adversi ~tes,ða eahta forworden teþ betwux tuxum
~tes alii precisores, alii canini, alii molares(
~tes, qui sunt quasi mole nature ad conterenda dura cibaria ‥, in naturam ossium vergunt in exterioribus et eciam in interiori extremitate in natura[m ] nervi, unde et dolere dicuntur propter radices
dolor ~tium et alie varie infirmitates
refert utrum fracti sint ~tes precisores, molares sive maxillares
“in hujus ‥ rei” inquit †œevidenciam sigillum ~tibus meis impressi” ‥ ubi usque in presens in ‥ cera apparent ~tium vestigia pro sigillo
de deifico tenore monachorumque decretis sub ~te primum multa ruminans
sub ~te ruminatis
non tamen arbitror quod ‥ / ‥ dentes stridant in potu forte bibentum
per ~tes [Dei ]
armatus usque ad ~tes
maledicebat dominum W‥., dicendo diabolus ipsum penderet et quod sederet in curia malagratis ~tibus suis(
si aliquis Walensis emerit aliquam rem ‥, Anglicus qualiscunque superveniret et rem venditam dicto Walensi ab ipso auferret, invitis ~tibus suis(
respondit quod non nisi invitis ~tibus et hoc se defendendo
quousque ipse essenciam predicti T. fratris sui invitis ejus ~tibus detegebat(
ut caper hirsutus rodit cumdente racemos
vibrat aper pro dente caput, nam verba superbit / reddere; sed dentem vix tenet ira trucem
piscis ‥ tres ~tes ‥ aureos habens
scriptor habeat ‥ ~tem verris sive apri ‥ ad poliendum pergamum
de redditu ‥ de quolibet bove qui non arat et habeat latas ~tes, obolus
securus ab ejus [apri silvestris ] ~tibus [ME: ]carles of his tuskes
praesulis ut famam serpentis dente lacessant
ne vituperationis suae ~te nostrae adrodet opus diligentiae
ex ~tibus detractionis bella plusquam civilia orta sunt
~te detraccionis nos comedunt
jusquiamus, caniculata, ‥ ~s caballinus idem, †G. [v. l. A. ]henesbane
~s cabellinus, respice in ‘jusquiamus’
~s equinus, sulphuraca idem, herba est; ciperus idem secundum quosdam
~sequinus vel ~s equi, sulphuraca herba, muscus de ca[m ]po idem, stipitem habet rubeum, crescit ad modum ciceris et habet folia minuta sicut trifolium et florem croceum; A.tynthare [] tinetare
tercium [trifolii genus ] habet florem croceum et vocatur ~s equinus et crescit in pratis; A.honisoucles
caput monachi, ~s leonis idem, herba est
den[s ] leonis, capud monachi idem, cui folium †lactessit [v. l. lactescit ] in fractione; G.dent de lion , A.doleroune [cf. AS: ]dolhrune
potest fieri levissima medicina cum ‥ endivia vel rostro porcino, ~te leonis, scolopendria ‥
preste crowne , quedam herba vel flos, glos, ~s leonis
non desunt qui putentdandelyon , sive Latine mavis ~tem leonis ‥, hujus erratici intubi esse speciem
mirum animal duo habens capita et ~tes sexaginta, non elefantinae magnitudinis sed eburneae pulchritudinis
pecten argenteus, in medio deauratus cum gravatura, ~tibus albis
incipit hec [vipera ] limam rodere, lima loqui: / ‥ “dente meo pateris, non ego dente tuo”
nemo velit dente dentes corrodere lime [gl.:lima est supellex fabrilis ~tes habens innumerabiles ]
plaustrum, in similitudine arcae rotas habens intus; et ipsae ~tes habent qui rostra dicuntur in quibus frangent spicas
~tes ha[r ]ciarum ‥ etalia diversa ferralia ‥ asportavit
in ~tibus unius hercie elongandis cum ferro domini
habita rota certi numeri ~cium, unam aliam rotam invenire que habeat quotlibet ~tes equales ~tibus rote date
fecerunt in ‥ venella latrinas supra ~tes, quarum putredo cadit super capita hominum transeuncium
sub diris ~tibus salamandri
nostram gentem ‥ de ~tibus antiqui hostis eripiens
- 1. tand [eburneus, Libycus of Indus ivoor]; ➤ evulsio dentium; rari dentes uit elkaar staande tanden;
- 2. (poët.) ~ aevi tand des tijds;
- 3. (metaf.) afgunst;
- 4. (meton.) v. dingen die lijken op een tand: (a) ~ ancorae hand; (b) ~ Saturni sikkel; (c) ~ vomeris of curvus spits v.d. ploegschaar; (d) ~ uncus houweel; (e) dentes perpetui zaagtanden; (f) insecti dentes tanden v.d. weverskam; (g) densus ~ fijne haarkam.
Vestrarius Dens confirmat ; Edoromus Presbyter confirmat... Cresconius Dens confirmat ; Muninus Didaci Dens confirmat ; Ramirus Dens confirmat.
Gelasinosappellat Sussannæus in Vocabulario.
Anteriores in meditullio sunt constituti; a Græco scilicet
Pulli etiam equorum Dentes majores, quos Equinos vulgo appellant, quosque non nisi caballis concedit natura, in ipso partu protulerunt.
Quicunque post Septuagesimam carnem manducasse invenitur, abscissis Dentibus graviter punitur,apud Polonos. Consuetudines MSS. Solemniaci in Arvernis :
Si aliquis intraverit de die ortum vel vineam alicujus... et inde extrahat fructus, aut solvat 7. solidos Podiens. aut amittat Dentem, et sit in optionem ejus delinquentis solvere dictam pœnam, aut amittere dentem.
Ab illo autem tempore, quo crux Domini capta est a Turcis, infantes postea nati non nisi xx. vel xxij. dentes habent, cum ante hoc tempus xxx. vel vel xxxij. habere solerent.
Papa motus ejus instantia, et causa cognita jussit ut literas datas Dentibus scinderet, quod literis cassatis fieri solet.
Item de sanguine fluenti et cognito supra oculos vel infra, si cum sola manu vel pugno, sine alio instrumento, postquam de Dentibus et naribus, et etiam tunc si enormis fuerit læsio subsecuta, si clamor factus fuerit, septem solidos dabit malefactor Domino pro emenda, et passo injuriam satisfaciet ad regardum Consulum.Vide Hist. Dalph. pag. 32. Edit. Paris.
Ad habendum Dentes seu cavillas pro hercia ibidem accessisse.Vide infra Dentellus.
Nemus dou Boichart... prout se ingerit a Dente rupis de Bues descendendo usque ad vadum de Noa.
- ED-, a tooth: dentibus in ore constructis: eorum adversi acuti ... intimi, qui genuini vocantur, the front teeth ... grinders: puer, nondum omni dente renato, Iu.: dentīs exacuit sus, tusks, V.: viperei, O.: eburnei, elephants': Indi, the elephant's, O.: gemmae et dentes Indi, ivory, O.: Libycus, ivory, Pr.—A tooth, point, spike, prong, tine, fluke: aratri, V.: perpetui (serrae), O.: insecti pectine dentes (i. e. insectus dentibus pecten), O.: tenax (ancorae), V.: curvus Saturni, the pruning-hook, V.—Fig., a tooth: maligno dente carpunt, of hatred: invidus, H.: ater, H.: Theoninus, i. e. slanderous tongue, H.: tangere singula dente superbo, aristocratic daintiness, H.: dentes aevi, O.
-
…Sic fatur lacrimans, classique immittit habenas, et tandem Euboïcis Cumarum adlabitur oris. Obvertunt pelago proras ; tum dente tenaci ancora fundabat naves, et litora curvae praetexunt puppes. Iuvenum manus emicat ardens litus in Hesperium ; quaerit…
Vergil, Aeneid
-
…vero alia animalia gradiendo alia serpendo ad pastum accedunt, alia volando alia nando, cibumque partim oris hiatu et dentibus ipsis capessunt, partim unguium tenacitate arripiunt partim aduncitate rostrorum, alia sugunt alia carpunt alia vorant alia mandunt .…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…primo delectatum esse munere ; post, ubi audisset unde essent, statim certos homines in quinqueremi misisse ui eos dentis reponerent. itaque in iis scriptum litteris Punicis fuit regem Masinissam imprudentem accepisse, re cognita reportandos reponendosque curasse .…
Cicero, in Verrem
-
…deum dedit ipse creator tarda et sera nimis, sed fama ac laude perenni. nam quot avis taetro mactatas dente videtis, tot nos ad Troiam belli exanclabimus annos ; quae decimo cadet et poena satiabit Achivos. edidit haec…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…quem de grege noviciorum factum esse consulem. non enim nos color iste servilis, non pilosae genae, non dentes putridi deceperunt ; oculi, supercilia, frons, voltus denique totus, qui sermo quidam tacitus mentis est ,…
Cicero, in Pisonem
-
…nihil supervacuaneum est, itaque nulla ars imitari sollertiam naturae potest. habebit igitur linguam deus et non loquetur, dentes palatum fauces nullum ad usum, quaeque procreationis causa natura corpori adfinxit ea frustra habebit deus ; nec externa magis…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…barbarus, in radicibus Caucasi natus, sua voluntate vivus combustus est ; nos, si pes condoluit, si dens sed fac totum dolere corpus, ferre non possumus. opinio est enim quaedam effeminata ac levis nec in dolore…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…secundi Mercuri frater is fulmine percussus dicitur humatus esse Cynosuris ; tertius Arsippi et Arsinoae, qui primus purgationem alvi dentisque evolsionem ut ferunt invenit, cuius in Arcadia non longe a Lusio flumine sepulcrum et lucus ostenditur. Apollinum antiquissimus…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
-
…pertinet, per quam vox principium a mente ducens percipitur et funditur. deinde in ore sita lingua est finita dentibus ; ea vocem inmoderate profusam fingit et terminat atque sonos vocis distinctos et pressos efficit, cum et dentes et…
M. Tullius Cicero, de Natura Deorum
DENSor DENTALE. [ARATRUM]