derivare

derivare (diriv-) [CL] 1 to lead off, draw off: a (running water); b (w. ref. to poison). c (intr.) to flow (from). a areola dicitur ubi aqua ~atur in ortum Gl. Leid. 10. 22; †821 (14c) cum ‥ pratis, pascuis ~atisque [Gl. Arch. 173: †dirmatiisque] cursibus aquarum CalCh IV 373 (cf. MonA I 514b); 940 (12c) †diravatisque cursibus aquarum CS 759 (cf. ib. 767); velut fons ‥ qui in tria capita dividitur, e quibus rivi diversi ‥ ~antur Simil. Anselmi 9; 12‥ tempore estivo decursus aque per ‥ seweram ad ‥ molendinum non solet ~ari Meaux II 49; 1283 rivus ‥ fontis vadit seu ~atur ad rivum del Coson RGasc II 192; 1290 dedi ‥ totam aquam ‥ ad stagnandum et †dirmandum [CalCh II 341: dirivandum] MonA VI 1146.  b horum [hominum quorum spiritus venenosi sunt] spiritus cum telo ad percussum ~atus subjectum ‥ corrumpit Quaest. Salern. B 269; quanto remotius ab origine [venenum] ~atur Gir. TH I 39.  c ~avit, i. emanavit, fluit GlH D 232; 1289 in rivo ~ante a fonte RGasc II 489. 2 a to draw (streams of instruction or sim.). b (w. ad notitiam) to bring to notice. c to irrigate (fig.). d (geom.) to draw down. a a705 paucos transmitte sermunculos illius pulcherrimae labiae tuae, de cujus fonte purissimo dulces ~ati rivi multorum possint reficere mentes (Cellanus) Ep. Aldh. 3 (9); de vero lumine disputabo ut dirivetur ad eos quibus Christus donavit ut lumen sint V. Greg. p. 100; 793 sicut fons Paradisum irrigans quadrivido tramite latum diffunditur in orbem [cf. Gen. ii 10], sic fons caritatis ‥ in quattuor amoris rivos ~atur Alcuin Ep. 19; temptavit ‥ vir Dei ultra Francorum regni fines caelestis doctrinae flumina ~are Id. WillP 9; Ariopago ‥, unde ‥ officiorum jura quasi quidam salutis et vite rivuli ~arentur J. Sal. Pol. 390B; 1308 a qua [Romana ecclesia] veluti a primitivo fonte ad singulos alios ejusdem fidei rivuli ~antur (Lit. Papae) Reg. Carl. II 2; c1338 (v. 1 copia 1b); cum dicat Christum abdicacionem proprietatis omnium rerum ‥ docuisse ‥ et apostolos in volentes perfecte vivere per doctrine ac vite ipsorum alveos hoc ipsum ~asse Ockham Err. Papae 963.  b Chr. Witham 505 (v. conari b).  c non valeo ‥ ab angusti pectoris exsiccato fonticulo tam spaciosam ~are abissum Ps.-Elmh. Hen. V pref. p. 3.  d secundum ‥ latus ‥ a superiore loco dirivatum ‥ ad imum Luce esse describitur Alea Evang. 174. 3 (usu. in pass.) to derive, be derived; b (log., gram., or etym.). c to devolve (trans.), delegate. d to devolve (intr.). ~atur, descendit GlH D 231; pullulat in vulgi facinus vulgata voluptas / derivatque notam Hanv. VII 439 p. 356; c1239 reservatis sibi quibusdam majoribus, que potest ipse [papa] solus et que de potestate episcopali ~ata a potestate apostolica nullus potest episcopus Gros. Ep. 127 p. 364; a majoribus sumitur ‥ exemplum et a capite ~atur omnis malicia V. Ed. II 239; 1339 ad jus illud quod ‥ a matre ‥ non oritur sed in nepotem propagatum ad avo originaliter ~atur (Lit. Ed. III) Chr. Ed. I & II II 142; c1407 cum vigor sensuum membris omnibus ~etur a capite FormOx 190.  b futuri temporis participia a forma perfecta primae conjugationis ~ata Aldh. PR 137; idem Latine Petrus quod Syriace Cephas et in utraque lingua nomen a ‘petra’ ~atum est Bede Luke 397; ex alio genere ~andi a ‘vis’ venit ‘vilis’ et ‘viles’ Ps.-Gros. Gram. 33; [‘casus’ et ‘fortuna’] cause diverse sunt et repugnantes; non ergo secundum nomen dicetur vel ~abitur unum ab altero, quia ~atum et a quo ~atur debent communicare Bacon VIII 108; Ib. XV 207 (v. cadentia b).  c 1298 dum Deus in sua ‥ potencia ad nos ‥ multiphariam ~ata ‥ collaudatur Reg. Cant. 279; 1425 si contingat ‥ magistrum J. T. ante completam execucionem testamenti ‥ mei in fata decedere ‥, extunc volo quod modus et condicio suprascripta in personam magistri J. S. ~entur, et sic de primo in secundum, de secundo in tercium [etc.] Reg. Cant. II 353; Upton 32 (v. derivative).  d caput nobis Christus erit, ex quo omnis causa secunde regenerationis in nos ~asse videtur Lanfr. Comment. Paul. (Eph i 23) 290. 4 to divert or disperse. †796 (13c) possessor illius terrae non habeat potestatem hanc terram a B. Albano diribare CS 280; c805 (12c) terram ‥ dedi ‥ in vicissitudinem alterius agelluli in quaternis ~atum locis CS 324.